STAN PRAWNY NA 29 PAŹDZIERNIKA 2026
Ostatnie zdarzenia w szkołach pokazały, że procedury dotyczące agresywnej osoby posiadającej nóż lub inne niebezpieczne narzędzie nie mogą pozostawać wyłącznie rozwiązaniem „na papierze”. Muszą być znane osobom, które w pierwszych sekundach zdarzenia podejmują decyzję mogącą mieć wpływ na zdrowie i życie innych osób. Co powinna zawierać przedszkolna procedura reagowania na atak?
W reakcji na niedawne przypadki ataków z użyciem noży na uczniów i pracowników jednostek oświaty Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ośrodek Rozwoju Edukacji, we współpracy z innymi służbami państwowymi, przygotowały i przekazały placówkom materiał „Postępowanie nauczyciela w sytuacji zagrożenia ze strony osoby posiadającej niebezpieczne narzędzie lub przedmiot”. MEN podkreśla, że podstawowym zadaniem pracownika szkoły lub przedszkola jest ochrona życia i zdrowia uczniów (wychowanków) oraz wezwanie pomocy, a nie samodzielne obezwładnienie sprawcy.
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo spoczywa przede wszystkim na dyrektorze
Podstawą obowiązków dyrektora w tym zakresie jest art. 68 ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego. Zgodnie z tym przepisem dyrektor wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez przedszkole. Obowiązek ten uzupełnia § 2 Rozporządzenia MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, według którego dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w przedszkolu oraz uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez przedszkole poza jego obiektami.
Nie oznacza to jednak, że w chwili ataku wszystkie decyzje muszą przechodzić przez dyrektora. Nauczyciel ma własny ustawowy obowiązek wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieciom podczas zajęć organizowanych przez przedszkole, wynikający z art. 6 pkt 1 Karty nauczyciela. Jeżeli zatem nauczyciel widzi osobę atakującą nożem albo inne bezpośrednie zagrożenie życia, nie powinien czekać na zgodę dyrektora na wezwanie policji. MEN wyraźnie wskazuje, że pod numer 112 mogą zadzwonić zarówno nauczyciel, jak i uczeń, i nie jest wymagane oczekiwanie na reakcję innej osoby. Rolą dyrektora jest natomiast takie przygotowanie organizacji przedszkola, aby każdy pracownik wiedział, jak postąpić, bez oczekiwania na szczegółowe polecenia wydawane w trakcie zdarzenia.
Przepisy nie nakazują sporządzania odrębnego dokumentu zatytułowanego np. „Procedura postępowania na wypadek ataku nożownika”. Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa, treść statutu oraz zakres zadań nauczycieli uzasadniają jednak przyjęcie w przedszkolu jasnej procedury kryzysowej. Artykuł 102 ust. 1 pkt 3 i 12 lit. a Prawa oświatowego wymaga, aby statut określał cele i zadania przedszkola z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa oraz zadania nauczycieli i innych pracowników związane z zapewnieniem bezpieczeństwa.
Ważne! MEN wskazuje też, że szkoły i przedszkola powinny posiadać aktualne procedury postępowania na wypadek sytuacji kryzysowych, a pracownicy powinni znać sposób reagowania. Procedura nie powinna więc być dokumentem znanym wyłącznie dyrektorowi. Konieczne jest ustalenie sposobu alarmowania, zasad przekazywania informacji, odpowiedzialności poszczególnych pracowników oraz sposobu współpracy z policją i innymi służbami.
Schemat 4U! nie oznacza automatycznej ewakuacji
Aktualny materiał MEN-u opiera reakcję na schemacie 4U!: Uważaj – Uciekaj – Ukryj się – Udaremnij atak. Bardzo ważne jest jednak zastrzeżenie, że nie jest to sztywna sekwencja czynności. Rodzaj działania trzeba dostosować do położenia uczniów (wychowanków) i sprawcy. Jeżeli istnieje bezpieczna możliwość oddalenia się – należy z niej skorzystać. Jeżeli droga ucieczki prowadzi w kierunku sprawcy lub jego lokalizacja jest nieznana, właściwsze może być pozostanie w zabezpieczonym pomieszczeniu.
