STAN PRAWNY NA 7 WRZEŚNIA 2026
Od roku szkolnego 2026/2027 zaczęła obowiązywać nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego. W odróżnieniu od poprzedzającego ją aktu prawnego wskazano aż dziewięć obszarów rozwoju dziecka: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny i ruchowy.
Dokument ten wprowadza wiele zmian w dotychczasowych zapisach, ale też porusza sporo nowych zupełnie kwestii. W części pierwszej cyklu omówimy obszar społeczny: budowanie relacji, działanie z innymi i dla innych. Podpowiemy nauczycielom, jak pracować, by wspomagać i rozwijać u dzieci pięcio- i sześcioletnich poszczególne aspekty tego właśnie obszaru.
Już sama nazwa jego wskazuje na zmianę akcentów. Rozwój społeczny nie sprowadza się jedynie do znajomości zasad, właściwego zachowania czy podporządkowania się normom grupowym. Dziecko ma uczyć się tworzenia relacji, współdecydowania, współpracy, rozwiązywania konfliktów, udzielania pomocy oraz dostrzegania potrzeb innych osób. Jednocześnie poznaje społeczność, w której żyje, począwszy od rodziny i grupy przedszkolnej, przez środowisko lokalne, aż po wspólnotę narodową.
Czego oczekuje się od dziecka w obszarze społecznym?
Zapisy nowej podstawy tworzą szeroki katalog kompetencji społecznych. Dziecko kończące wychowanie przedszkolne:
- udziela informacji o sobie i swoich rodzicach, w tym podaje swoje imię i nazwisko, adres zamieszkania, wie, komu może takich informacji udzielać,
- bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne pomysły, jest otwarte na współdziałanie,
- uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami lub materiałami w trakcie podejmowanych aktywności,
- bierze udział w podejmowaniu decyzji w grupie, akceptuje wspólnie podjęte decyzje, nawet jeżeli nie są zgodne z jego oczekiwaniami,
- stosuje zwroty grzecznościowe,
- przestrzega zasad zachowania się w grupie i miejscach publicznych, w tym zasad prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji,
- mówi o emocjach, które ludzie mogą przeżywać w różnych sytuacjach życia codziennego,
- szanuje wszystkie dzieci, ich różne upodobania i potrzeby, podaje przykłady wypowiedzi i zachowań, które mogłyby być dla kogoś krzywdzące,
- szuka rozwiązań w sytuacjach spornych, rozwiązuje proste konflikty z pomocą dorosłych lub innych dzieci,
- pomaga innym w wykonaniu zadania, gdy jest to potrzebne, udziela wskazówek,
- wspiera inne dzieci w pokonywaniu smutku, bezradności i poszukiwaniu rozwiązań problemu,
- dostrzega różnorodność i znaczenie funkcji pełnionych przez ludzi w społeczeństwie, przyjmuje je w zabawie (np. w sklep),
- charakteryzuje pracę osób wykonujących różne zawody i zdaje sobie sprawę, że dzięki pracy osiąga się dochód,
- wyjaśnia, do czego służą pieniądze, ma świadomość, że ludzie dysponują ograniczoną ilością pieniędzy oraz że po wydaniu pieniędzy na zakup towaru lub usługi nie można ich już wydać na coś innego,
- wyjaśnia, na czym polega oszczędzanie oraz dlaczego warto oszczędzać,
- odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do grup społecznych, w których na co dzień funkcjonuje: rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i narodowej,
- wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło, flagę, hymn), orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej,
- wskazuje funkcje różnych instytucji społecznych (np. rodziny, przedszkola),
- poznaje i pielęgnuje tradycje lokalne, regionalne i narodowe,
- charakteryzuje wybrane elementy dziedzictwa kulturowego swojego regionu.
Warto zauważyć, że obszar ten został w obecnym dokumencie opisany w sposób niezwykle szczegółowy, co przejawia się większą liczbą wskazanych osiągnięć dziecka na zakończenie wychowania przedszkolnego.
Aspekt rozwoju społecznego dziecka – wnioski z zapisów nowej podstawy
Jakie wnioski nasuwają się w odniesieniu do tak sformułowanych wytycznych? Pierwsza grupa kompetencji odnosi się do dziecka jako członka grupy. Przedszkolak bierze udział w aktywnościach proponowanych przez innych, ale jednocześnie zgłasza własne pomysły i pozostaje otwarty na współdziałanie. Uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami i materiałami, uczestniczy w podejmowaniu decyzji oraz akceptuje decyzje podjęte wspólnie również wtedy, gdy nie odpowiadają one jego własnym oczekiwaniom. Jest to ważna zmiana perspektywy. Współpraca nie oznacza bowiem wyłącznie wspólnego wykonywania zadania. Obejmuje także negocjowanie, rezygnowanie czasem z własnego pomysłu, uwzględnianie potrzeb innych i przyjmowanie rozstrzygnięć grupy.
Druga grupa zapisów dotyczy natomiast zasad funkcjonowania społecznego. Dziecko stosuje zwroty grzecznościowe oraz przestrzega zasad zachowania w grupie i miejscach publicznych. Podstawa wyraźnie rozszerza ten zakres na bezpieczeństwo społeczne, w tym prawidłowe zachowanie na drodze oraz w środkach komunikacji.
