STAN PRAWNY NA 20 CZERWCA 2026

W dniu 26 maja 2026 r. opublikowane zostały podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2026/2027. Ze względu na rangę tego dokumentu, mającego kluczowe znaczenie dla koordynowania polityki oświatowej państwa w okresie danego roku szkolnego, wszystkie jednostki oświatowe powinny zapoznać się z jego treścią oraz uwzględnić jego wytyczne podczas planowania pracy w kolejnym roku.

Podstawa prawna i znaczenie nowego dokumentu

Podmiotem odpowiedzialnym za koordynowanie i realizowanie polityki oświatowej państwa jest minister właściwy do spraw oświaty i wychowania (obecnie minister edukacji), który współdziała w tym zakresie z wojewodami oraz z innymi organami i jednostkami organizacyjnymi właściwymi w sprawach funkcjonowania systemu oświaty – art. 43 Prawa oświatowego (dalej jako upo.).

W celu realizacji ww. zadań podmiot ten jest zobowiązany do ustalenia podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa, w tym zadań z zakresu nadzoru pedagogicznego (art. 60 ust. 3 pkt 1 upo.). Na obszarze województwa za realizację polityki oświatowej państwa odpowiada kurator oświaty, którego zadaniem jest m.in. współdziałanie z organami jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu i realizowaniu odpowiednio regionalnej i lokalnej polityki oświatowej, zgodnych z polityką oświatową państwa.

Warto dodać, że istotne regulacje prawne dotyczące polityki oświatowej państwa znalazły się w Rozporządzeniu w sprawie nadzoru pedagogicznego, które wskazuje, że podejmowane przez kuratorów oświaty w ramach nadzoru pedagogicznego działania planowe powinny być prowadzone zgodnie z podstawowymi kierunkami realizacji polityki oświatowej państwa w zakresie nadzoru pedagogicznego.

Opracowany przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny plan nadzoru pedagogicznego na dany rok szkolny powinien uwzględniać nie tylko wnioski z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w poprzednim roku szkolnym, ale również podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa. W przypadku dokonania przez ministra właściwego ds. oświaty i wychowania zmian w polityce oświatowej państwa w trakcie roku szkolnego kuratorzy oświaty powinni niezwłocznie dostosować do nich plan nadzoru pedagogicznego.

Analogicznie dyrektorzy szkół i placówek oświatowych, opracowując na dany rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, powinni uwzględnić nie tylko wnioski z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w szkole lub placówce w poprzednim roku szkolnym, ale także podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa.

Wdrażanie Reformy26. Kompas Jutra

Wśród podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027 szczególne znaczenie ma priorytet dotyczący wspierania przedszkoli i szkół we wdrażaniu zmian wynikających z Reformy26. Kompas Jutra, ukierunkowanych na tworzenie szkoły wymagającej, wspierającej i przyjaznej rozwojowi ucznia. Kierunek ten został wskazany przez Minister Edukacji Barbarę Nowacką jako pierwszy spośród ośmiu priorytetów wyznaczających działania szkół, placówek oraz organów sprawujących nadzór pedagogiczny w nadchodzącym roku szkolnym.

Znaczenie tego kierunku wykracza jednak poza realizację pojedynczych działań organizacyjnych. W praktyce stanowi on zapowiedź zmian o charakterze systemowym, które mają stopniowo przekształcać sposób funkcjonowania polskiej szkoły. Reforma26. Kompas Jutra opiera się na założeniu, że współczesna edukacja powinna nie tylko przekazywać wiedzę, ale również wspierać rozwój kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w szybko zmieniającym się świecie. W centrum zainteresowania ustawodawcy i organów odpowiedzialnych za politykę edukacyjną ma znaleźć się uczeń oraz jego indywidualne potrzeby rozwojowe.

Praktyczna realizacja założeń Reformy26 będzie wiązała się również ze zmianami programowymi, stopniowo wdrażanymi od września 2026 r., początkowo w wychowaniu przedszkolnym oraz w klasach I i IV szkoły podstawowej. Zmiany mają być rozłożone w czasie, co ma umożliwić szkołom i nauczycielom odpowiednie przygotowanie organizacyjne i metodyczne.

Warto zauważyć, że kierunek dotyczący wdrażania Reformy26 pozostaje w ścisłym związku z pozostałymi priorytetami polityki oświatowej państwa. Budowanie odporności społecznej, wspieranie zdrowia psychicznego, rozwijanie kompetencji cyfrowych, wzmacnianie współpracy z rodzicami czy promowanie pracy projektowej nie stanowią odrębnych działań, lecz elementy jednego modelu szkoły. Model ten zakłada odejście od koncentracji wyłącznie na przekazywaniu wiedzy na rzecz wspierania wszechstronnego rozwoju ucznia oraz przygotowania go do aktywnego funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym.

Szkoła miejscem budowania odporności społecznej

Kolejny z kierunków realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027 dotyczy budowania odporności społecznej poprzez kształtowanie postaw patriotycznych, obywatelskich i prospołecznych oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i innych. Wybór tego kierunku nie jest przypadkowy. Współczesna szkoła funkcjonuje w rzeczywistości naznaczonej dynamicznymi zmianami społecznymi, rozwojem nowych technologii, zagrożeniami informacyjnymi oraz wyzwaniami związanymi z bezpieczeństwem. W tych warunkach zadaniem szkoły staje się nie tylko przekazywanie wiedzy, lecz również przygotowanie uczniów do odpowiedzialnego funkcjonowania w społeczeństwie oraz budowanie ich zdolności do reagowania na sytuacje kryzysowe i wyzwania społeczne.

Odporność społeczna, o której mowa w kierunku polityki oświatowej, nie jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w przepisach. Można ją jednak rozumieć jako zdolność społeczności szkolnej do właściwego reagowania na zagrożenia, radzenia sobie z sytuacjami kryzysowymi, przeciwdziałania dezinformacji oraz budowania relacji opartych na wzajemnym szacunku i odpowiedzialności. W praktyce oznacza to wzmacnianie kompetencji społecznych uczniów, rozwijanie umiejętności współpracy, kształtowanie odpowiedzialności za wspólne dobro oraz budowanie świadomości obywatelskiej.

Istotnym elementem tego kierunku jest kształtowanie postaw patriotycznych. Warto jednak podkreślić, że współczesne rozumienie patriotyzmu w edukacji nie ogranicza się wyłącznie do znajomości symboli narodowych, wydarzeń historycznych czy uczestnictwa w uroczystościach państwowych. Patriotyzm powinien być rozumiany również jako odpowiedzialność za wspólnotę lokalną i narodową, szacunek dla dziedzictwa kulturowego oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. Realizacja tych celów znajduje odzwierciedlenie zarówno w podstawach programowych poszczególnych przedmiotów, jak i w działalności wychowawczej szkoły.

Nie mniej ważne jest rozwijanie postaw obywatelskich. Szkoła pozostaje jednym z najważniejszych miejsc, w których młodzi ludzie uczą się zasad funkcjonowania państwa demokratycznego, praw i obowiązków obywatela oraz znaczenia zaangażowania społecznego. Szczególną rolę odgrywają w tym zakresie samorządy uczniowskie. Uczestnictwo uczniów w działaniach samorządu stanowi praktyczną lekcję demokracji, współodpowiedzialności i współdecydowania o sprawach społeczności szkolnej.

Kierunek polityki oświatowej zwraca również uwagę na potrzebę rozwijania postaw prospołecznych. W praktyce oznacza to wspieranie działań opartych na współpracy, wolontariacie, pomocy potrzebującym oraz budowaniu więzi społecznych. Nie bez znaczenia pozostają tutaj przepisy Prawa oświatowego przewidujące możliwość organizowania wolontariatu szkolnego. Działalność tego rodzaju pozwala uczniom zdobywać doświadczenia związane z odpowiedzialnością za innych oraz kształtuje postawy solidarności społecznej.

Szczególnym aspektem omawianego kierunku jest odpowiedzialność za bezpieczeństwo własne i innych. W ostatnich latach zagadnienie bezpieczeństwa w szkole zyskało nowy wymiar. Obejmuje ono nie tylko bezpieczeństwo fizyczne, ale również psychiczne, cyfrowe i informacyjne. Szkoły są zobowiązane do podejmowania działań profilaktycznych, wychowawczych i edukacyjnych mających na celu przeciwdziałanie przemocy, uzależnieniom, cyberprzemocy oraz innym zagrożeniom występującym zarówno w świecie rzeczywistym, jak i w przestrzeni internetowej.

W realizacji tego zadania szczególnego znaczenia nabiera program wychowawczo-profilaktyczny szkoły. Zgodnie z przepisami Prawa oświatowego dokument ten powinien uwzględniać potrzeby rozwojowe uczniów oraz problemy występujące w danym środowisku szkolnym. W roku szkolnym 2026/2027 można oczekiwać, że działania związane z budowaniem odporności społecznej będą stanowiły jeden z najważniejszych obszarów planowania pracy wychowawczej i profilaktycznej szkół.

Edukacja zdrowotna w szkole

Trzeci z kierunków realizacji polityki oświatowej państwa – „Edukacja zdrowotna w szkole – promowanie zdrowego stylu życia, aktywności ruchowej oraz przygotowanie uczniów do odpowiedzialnych zachowań prozdrowotnych i udzielania pierwszej pomocy” – z pewnością wynika z planowanej zmiany charakteru tego przedmiotu (z nieobowiązkowego na obowiązkowy) od września 2026 r.