STAN PRAWNY NA 3 CZERWCA 2026

Procedura zwalniania z opłat za korzystanie z usług przedszkola zależna jest od typu placówki. Inaczej rzecz się będzie miała w przedszkolach publicznych, inaczej w placówkach publicznych nieprowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, a jeszcze inaczej w jednostkach niepublicznych.

Zwolnienie z opłat dotyczy jedynie tych przedszkoli, w których są one pobierane. Wydaje się to oczywiste, ale już kwestia ustalenia obowiązku ich pobierania nie jest, wbrew pozorom, sprawą trywialną. W przypadku przedszkoli podstawę ustalenia opłaty stanowi art. 52 ust. 1 pkt 1 Ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, zgodnie z którym rada gminy określa wysokość opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego uczniów objętych wychowaniem przedszkolnym do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą sześć lat, w prowadzonym przez gminę publicznym przedszkolu i oddziale przedszkolnym w publicznej szkole podstawowej, w czasie przekraczającym wymiar zajęć, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. A mowa w nim o tym, że przedszkole publiczne zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż pięć godzin dziennie.

Warto zatem zastanowić się nad konsekwencjami przyjęcia przez ustawodawcę tej konkretnej metody ustalania opłaty za przedszkola, zauważając już na wstępie, że samo ustalenie opłaty jest obligatoryjne z uwagi na użyte prze ustawodawcę kategoryczne sformułowanie: „rada gminy określa wysokość opłat”. Po stronie rady gminy powstaje więc obowiązek określenia tego rodzaju opłaty, co powinno prowadzić nas do wniosku, że gmina zawsze powinna pobierać środki z tytułu organizowania opieki przedszkolnej, które to środki stanowią jej dochody własne, a rezygnacja z nich jest niedopuszczalna, gdyż oznacza utratę należnych dochodów, wpływając na możliwości realizacji zadań gminy.

Na przywołany obowiązek trzeba jednak spojrzeć także z perspektywy ww. art. 13 ust. 1 pkt 2, na podstawie którego rada gminy określa czas, w którym przedszkole zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę. Otóż regulacja ta nakazuje, aby był to czas nie krótszy niż 5 godzin dziennie, nie określając jednocześnie jego górnej granicy. W praktyce oznacza to, że rada gminy dysponującej odpowiednimi możliwościami finansowymi może ustalić czas trwania zajęć bezpłatnych nawet na poziomie 10 godzin dziennie. Rodzice nie ponosiliby wówczas żadnych opłat, ponieważ nie potrzebowaliby korzystać z usług przedszkola dłużej niż wskazany czas gwarantowanej opieki bezpłatnej. W takiej sytuacji oczywiście zasady zwalniania z opłat nie mają zastosowania. Wszelako w większości przypadków gminy gwarantują jedynie ustawowe minimum prowadzenia zajęć bezpłatnych, czyli pięć godzin dziennie.

Zwalnianie z opłat w przedszkolach samorządowych

Zgodnie z art. 52 ust. 2 Ustawy o finansowaniu zadań oświatowych rada gminy może określić warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat za przedszkola, czyli za świadczenia oferowane w czasie wykraczającym poza czas, w którym przedszkola gwarantują zajęcia bezpłatne. W tej kwestii należy przywołać Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2020 r. (I OSK 2167/19), w którym sąd ten orzekł, że:

„(…) to nie rada gminy jest tym podmiotem, który za jednostkę samorządu terytorialnego winien zwalniać rodziców w całości lub w części z opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego. Wyniki wykładni językowej prowadzą do wniosku, iż przepis art. 52 ust. 9 Ustawy o finansowaniu zadań oświatowych