STAN PRAWNY NA 19 MAJA 2026
Nauczyciele są grupą zawodową, której uprawnienia emerytalne należy interpretować, nie tylko biorąc pod uwagę zasady ogólne, zawarte w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale również z uwzględnieniem regulacji szczególnych, w tym prawa do emerytury bez względu na wiek, uregulowanego w art. 88 i 88a Karty nauczyciela. Komu i na jakich zasadach przysługuje emerytura z rekompensatą?
Emerytury na zasadach ogólnych
Aktem regulującym uprawnienia emerytalne jest Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa ta dzieli ubezpieczonych, nabywających prawo do emerytury, na trzy różne grypy wiekowe:
1) osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r.,
2) osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r.,
3) osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r.
Trzeci z tych punktów nie dotyczy nauczycieli, ponieważ zgodnie z art. 47 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę bez względu na wiek nauczycieli urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Tym odrębnym przepisem są art. 88 i 88a KN, które regulują zasady nabywania emerytury bez względu na wiek przez nauczycieli.
Według art. 88 ust. 2a nauczyciele urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. zachowują prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek, jeżeli:
1) spełnili warunki do uzyskania emerytury, określone w ust. 1, w ciągu 10 lat od dnia wejścia w życie Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z wyjątkiem warunku rozwiązania stosunku pracy, oraz
2) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.
Należy również wspomnieć o art. 88a KN, stosownie do którego nauczyciele, po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy, mogą przejść na emeryturę w wieku niższym niż określony w art. 24 ust. 1 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli niższym niż emerytura na zasadach ogólnych, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
1) rozpoczęli przed 1 stycznia 1999 r. faktyczne wykonywanie pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego,
2) mają okres składkowy, o którym mowa w art. 6 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat faktycznego wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
3) nie przysługuje im prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek na podstawie art. 88 ust. 2a KN
– a wysokość emerytury obliczonej nie jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 85 ust. 2 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli 1588,44 zł miesięcznie.
