Przedszkole przypomina niekiedy wojskowy poligon. Wśród dzieci regularnie wybuchają mniejsze lub większe konflikty, czasami dochodzi do użycia broni w postaci ciskanych po całej sali zabawek, a wszechobecny chaos nie ułatwia rozwiązywania sporów. Co więcej, najmłodsi chętnie stosują rozmaite taktyki w celu wyprowadzenia z równowagi także „dużego” przeciwnika, czyli nauczyciela, zaś bunt w „przedszkolnych okopach” to norma. Jak zatem radzić sobie w takich sytuacjach i w jaki sposób reagować na nieodpowiednie zachowania przedszkolaków? Jak uniknąć frustracji i osiągnąć zamierzone efekty wychowawcze?
Kiedy spojrzymy szerzej na przedszkolne konflikty, zauważymy, że każde, nawet najtrudniejsze zachowanie dziecka z czegoś wynika. Z reguły przedszkolaki wysyłają nam w ten sposób zakodowaną wiadomość. Od nauczycieli zależy, czy będą potrafili ją odczytać, czy też dadzą się wciągnąć w dziecięce utarczki i potraktują sprawę bardzo powierzchownie. Dlatego tak istotne jest, by rzeczywiście umieć rozszyfrować przekazywany przez dziecko komunikat – a wtedy może się okazać, że rozwiązanie problemu przyjdzie nieoczekiwanie i okaże się całkiem łatwe.
Jakie są najczęstsze przyczyny konfliktów pomiędzy dziećmi i dorosłymi? Należą do nich: uwaga, władza, zemsta oraz brak wiary w siebie, a wszystko to wynika z silnej chęci, by móc przynależeć do grupy. Brzmi prymitywnie? Być może, ale prawda jest taka, że tym pierwotnym zachowaniom ulegają również dorośli. Zjawisko to wynika z działania naszego gadziego mózgu – najstarszej ewolucyjnie części mózgu, która odpowiada za podstawowe funkcje życiowe, nasze instynkty, zachowania terytorialne oraz reakcje typu „walka, ucieczka lub zamrożenie”.
Poznajmy zatem najczęstsze błędne działania wychowawcze, jakie podejmują nauczyciele w przedszkolach w odpowiedzi na trudne zachowania dzieci, i zastanówmy się, jak ich unikać.
Chęć zwrócenia na siebie uwagi
Nadrzędnym celem wszystkich małych dzieci jest zdobycie poczucia przynależności i znaczenia. Przedszkolaki bywają przy tym bardzo wytrwałe, nic więc dziwnego, że w 25-osobowej grupie każdy chce być w centrum zainteresowania swojej ukochanej pani. Problem pojawia się wtedy, kiedy maluch domaga się nadmiernej uwagi i chce, aby poświęcono mu ją natychmiast. Takie zachowanie dziecka wynika bowiem z jego przeświadczenia, że przynależy do grupy tylko wtedy, kiedy jest zauważane i traktowane w szczególny sposób. Przedszkolak czuje się ważny jedynie wówczas, gdy nauczyciel się nim zajmuje.
W takiej sytuacji wychowawca wpada w częstą pułapkę i daje się ponieść emocjom – odczuwa irytację, rozdrażnienie („Za wiele ode mnie, dziecko, żądasz”) lub poczucie winy („Może za mało czasu ci poświęcam?”). Wymawianie się brakiem czasu, namawianie przedszkolaka do zajęcia się „czymś innym”, żeby „nie przeszkadzał”, czy wykonywanie za dziecko czynności, które z powodzeniem mogłoby zrobić samodzielnie, oczywiście nie są odpowiednimi metodami wychowawczymi. Jeżeli natomiast nauczyciel zda sobie sprawę z tego, że trudne zachowanie dziecka wynika z jego chęci zwrócenia na siebie uwagi, może zastosować działania, które w znacznym stopniu zminimalizują ryzyko, że przedszkolak będzie się starał zdobyć zainteresowanie za wszelką cenę.
Oto kilka przykładów:
- indywidualne powitanie każdego dziecka przy drzwiach do sali przedszkolnej na dobry początek dnia – uścisk dłoni, przytulenie czy „żółwik”,
- przydzielanie dziecku bardziej odpowiedzialnych zadań, np. pełnienie funkcji dyżurnego grupy, powierzenie mu nadzorowania pracy innych dzieci,
- uprzedzanie działań dziecka – obdarowanie malucha specjalną uwagą (swoim wolnym czasem), zanim samo zacznie jej szukać,
- niewyręczanie dziecka w czynnościach i wyznaczanie mu zadań, by było pozytywnie zaangażowane, czyli zdobywanie jego uwagi w pożyteczny sposób,
- uczenie sygnałów niewerbalnych – ustalenie z przedszkolakami znaku, którego będą mogły użyć, jeśli będą potrzebować czasu, uwagi i asysty ze strony nauczyciela (może to być np. kiwnięcie głową),
- zachęcanie przedszkolaka do zabawy z innymi dziećmi, podejmowania nowych działań, takich jak nauka wiązania sznurowadeł czy zapinania guzików.
