Przed uczniami przebywającymi w placówkach opiekuńczo-wychowawczych stoją dużo większe wyzwania niż przed dziećmi umieszczanymi w rodzinach zastępczych. Młodzi ludzie trafiają do placówki często w wyniku interwencji będącej konsekwencją sytuacji wymagającej natychmiastowego działania, w której zdrowie lub nawet życie dzieci było zagrożone. Wychowankowie placówek opiekuńczych niejednokrotnie zmagają się więc z traumą, z czego nauczyciele powinni zdawać sobie sprawę.

Sytuacja uczniów trafiających do instytucjonalnych form pieczy zastępczej jest nieco inna niż tych umieszczanych w rodzinach zastępczych. Przebywają bowiem w placówkach masowych, w których mieszka do kilkanaściorga dzieci. Takie warunki sprawiają, że młody człowiek jest bardziej anonimowy, nie ma możliwości tak częstych indywidualnych kontaktów z opiekunem, które dawałyby chociaż namiastkę relacji rodzinnej. Dość powszechnym problemem jest również atmosfera panująca między podopiecznymi, nierzadko nacechowana zachowaniami agresywnymi i trudnymi. Zarówno te czynniki, jak i wzrastanie w dysfunkcyjnym środowisku oraz fakt umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej zazwyczaj odbijają swoje piętno na tym, jak dziecko żyje i funkcjonuje.

Deficyty, wyzwania i zaburzenia, z jakimi mierzą się uczniowie wychowujący się w placówkach

Często dzieci trafiają do placówki opiekuńczo-wychowawczej w wyniku interwencji, która była konsekwencją sytuacji wymagającej natychmiastowego działania. Oznacza to, że w rodzinie takich uczniów wydarzyło się coś, co stanowiło zagrożenie dla ich zdrowia lub nawet życia. Wobec tego najpowszechniejszym problemem, z jakimi mierzą się dzieci wychowujące się w placówkach, jest trauma.

Kryteria diagnostyczne PTSD zawarte w DSM-5

DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) to klasyfikacja, która opisuje zaburzenia psychiczne. Została opracowana przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne i obecnie obowiązuje jej piąta wersja, czyli DSM-5. Dokonano w niej zestawienia kryteriów diagnostycznych zespołu stresu pourazowego (PTSD, ang. post-traumatic stress disorder), które zostały przytoczone poniżej z uwagi na fakt, iż wiele narządzi i metod bazuje właśnie na nich. Kryteria te dotyczą osób dorosłych oraz dzieci powyżej szóstego roku życia.

A. Narażenie na śmierć lub groźbę śmierci, poważny uraz lub przemoc seksualną w jeden (lub większą liczbę) spośród wymienionych sposobów:

1. Bezpośrednie doświadczenie traumatycznego przeżycia lub przeżyć.
2. Bycie naocznym świadkiem traumatycznych dla innych osób wydarzeń.
3. Uzyskanie informacji o tym, że członek bliskiej rodziny lub przyjaciel doświadczył traumatycznego przeżycia (przeżyć). W przypadku narażenia na śmierć lub wystąpienia groźby śmierci dotyczących członka rodziny lub przyjaciela wydarzenie to musi wynikać z aktu przemocy lub być przypadkowe.
4. Powtarzane lub bardzo duże narażenie na nieprzyjemne szczegóły danego wydarzenia traumatycznego. Kryterium to nie dotyczy narażenia za pośrednictwem mediów elektronicznych, telewizji ani obrazów, chyba że jest to narażenie związane z wykonywaną pracą.

B. Obecność jednego (lub większej liczby) spośród następujących natrętnych objawów związanych z traumatycznym wydarzeniem (wydarzeniami), występujących po raz pierwszy po doświadczeniu traumatycznego przeżycia (przeżyć):

1. Nawracające, natrętne, dręczące wspomnienia traumatycznego wydarzenia (wydarzeń). Uwaga: u dzieci w wieku powyżej sześciu lat powtarzające się zabawy mogą wskazać temat lub aspekt traumatycznego doświadczenia (doświadczeń).
2. Nawracające, dręczące sny, których treść jest związana z traumatycznym wydarzeniem (wydarzeniami). Uwaga: u dzieci mogą występować przerażające sny o treści trudnej do zidentyfikowania.
3. Reakcje dysocjacyjne (np. flashbacki), które powodują, że dana osoba odczuwa lub zachowuje się, jakby ponownie doświadczała traumatycznego przeżycia (przeżyć). Nasilenie opisanych reakcji przyjmuje formę kontinuum, z całkowitą utratą poczucia rzeczywistości jako skrajną postacią. Uwaga: u dzieci może wystąpić ponowne odgrywanie urazu w formie zabawy.
4. Nasilone i przedłużające się cierpienie psychiczne występujące w przypadku narażenia na wewnętrzne lub zewnętrzne sygnały symbolizujące lub przypominające pewne aspekty traumatycznego wydarzenia (wydarzeń).
5. Zaznaczona reakcja fizjologiczna występująca w odpowiedzi na wewnętrzne lub zewnętrzne sygnały symbolizujące lub przypominające pewne aspekty traumatycznego wydarzenia (wydarzeń).

C. Utrwalone unikanie bodźców związanych z traumą niewystępujące przed traumatycznym wydarzeniem (wydarzeniami), zdefiniowane jako jedno lub oba z poniższych:

1. Unikanie lub próby unikania dręczących wspomnień, myśli lub uczuć dotyczących traumatycznego wydarzenia lub blisko z nim związanych.
2. Unikanie lub próby unikania czynników (ludzi, miejsc, rozmów, czynności, przedmiotów, sytuacji), które przywołują dręczące wspomnienia, myśli lub uczucia dotyczące traumatycznego wydarzenia (wydarzeń).