Odpowiedzialność to jedna z ważniejszych wartości w pracy. Cecha ta sprawia, że realizujemy zadania z zaangażowaniem, dbamy o jakość. Jednak odpowiedzialność – choć pożądana – w nadmiarze może stać się obciążeniem. Czym zatem jest nadmierne poczucie odpowiedzialności? I jak zadbać o równowagę w miejscu pracy?

Nadmierne poczucie odpowiedzialności dobrze obrazuje sytuacja, w której ktoś czuje się w obowiązku przyjmować więcej, niż jest w stanie unieść. Poczucie to występuje, gdy zupełnie świadomie lub nieświadomie bierzemy na siebie obowiązki ponad swoje możliwości – dotyczy to nie tylko własnych zadań, ale także pracy innych. Towarzyszą temu przekonania:

• „Jeśli ja się tym nie zajmę, nikt inny tego nie zrobi”,
• „Od tego, jak wykonam swoje zadania, zależy wszystko”,
• „Jak nie ja, to kto”,
• „Wszystko zależy od mojej pracy”,
• „Czuję, że trzeba «być dostępnym» cały czas, nawet po godzinach pracy”.

Trudno jest jednak powiedzieć „nie”, choć brakuje już przestrzeni na kolejne zadania. Pojawia się schemat częstego przejmowania obowiązków innych oraz poczucie winy, gdy coś nie przebiega idealnie („tak jak powinno”).

W sieci relacji zawodowych

Nadmierne poczucie odpowiedzialności w pracy dotyczy m.in. relacji z innymi, stylu komunikacji z przełożonymi i współpracownikami, ale także podejścia do własnych zadań. Wiele osób, które czują się wiecznie odpowiedzialne, odczuwa trudności w proszeniu o pomoc lub wyrażaniu własnych granic, obawiając się negatywnej oceny lub uznania tego za oznakę słabości.

Tymczasem otwarte mówienie o potrzebach jest fundamentem zdrowych relacji zawodowych i pozwala na lepsze zarządzanie swoją energią. W środowisku, gdzie wysoko ceniona jest dostępność, samodzielność i stała gotowość do podejmowania nowych obowiązków, łatwo wpaść w pułapkę nadmiernego zaangażowania. Niestety, takie warunki sprzyjają wypaleniu zawodowemu, zwłaszcza gdy brakuje jasnych kryteriów podziału obowiązków i wsparcia ze strony przełożonych.

Ważne!

Zjawisko nadmiernej odpowiedzialności nie oznacza wysokiej jakości pracy, lecz raczej branie na siebie nadmiernego ciężaru, który prowadzi do przemęczenia, utraty równowagi życiowej, a nawet spadku motywacji.

 Charakterystyczne objawy

Opisywane zjawisko jest jak balast i objawia się poczuciem przeciążenia, permanentnego nadmiaru. Jednocześnie presja wewnętrzna, by działać bez względu na stres związany z przyjęciem na siebie zbyt dużej liczby zadań i pracy, nie mija. W rezultacie w organizmie gromadzą się niezliczone napięcia i niedokończone cykle reakcji stresowej, wywołujące chroniczne zmęczenie. Próba kontrolowania wszystkiego i ponoszenia odpowiedzialności ponad własne możliwości prowadzi do wyczerpania.

Do charakterystycznych objawów związanych z nadmiernym przyjęciem odpowiedzialności należą m.in.:

1. Odcięcie emocjonalne, czyli przyjmowanie postawy pozornie empatycznej, poczucie, że powinno się „coś” czuć, przy jednoczesnym znieczuleniu.
2. Większa tendencja do umniejszania lub lekceważenia trudności, bólu i cierpienia, jeżeli nie należą one do ekstremalnych, np. „Co z tego, że mi źle, inni mają gorzej, ich cierpienie jest boleśniejsze, moje nic nie znaczy, muszę pracować dalej i być efektywnym, bez względu na to, jak się czuję”.