STAN PRAWNY NA 13 STYCZNIA 2026

Głównym zadaniem kuratoriów oświaty jest sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad szkołami. W zakresie kompetencji kuratoriów mieści się jednak jeszcze wiele innych kwestii, a dyrektorzy szkół są często zobowiązani do współpracy z tym organem. Jak w praktyce powinna przebiegać ta współpraca zgodnie z prawem oświatowym?

Kompetencje kuratorów oświaty

Wojewódzcy kuratorzy oświaty wykonują w imieniu wojewodów rozmaite zadania określone w przepisach prawa oświatowego. Chociaż nieustannie pojawiają się rozmaite pomysły dotyczące roli, jaką mieliby odgrywać kuratorzy oświaty – począwszy od planów całkowitej likwidacji tego stanowiska, a skończywszy na projektach przesadnego wzmocnienia ich funkcji – to w praktyce przepisy te do tej pory nie uległy istotnym zmianom.

Podstawowy katalog zadań i kompetencji związanych z pełnieniem funkcji przez kuratorów oświaty został określony w art. 51 Prawa oświatowego. Wskazuje on, że do zadań kuratora oświaty należą w szczególności:

1) sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad publicznymi i niepublicznymi przedszkolami, innymi formami wychowania przedszkolnego, szkołami, placówkami oraz kolegiami pracowników służb społecznych, które znajdują się na obszarze danego województwa (wyłączając nadzór nad szkoleniami prowadzonymi w oddziałach przygotowania wojskowego),

2) wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach określonych w przepisach oświatowych,

3) współdziałanie z powołanymi przez JST radami oświatowymi,

4) wykonywanie zadań organu wyższego stopnia w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do:

• organów jednostek samorządu terytorialnego – w sprawach publicznych szkół i placówek, zakładanych i prowadzonych przez osoby prawne i osoby fizyczne, oraz niepublicznych szkół i placówek,
• dyrektorów szkół – w sprawach z zakresu obowiązku szkolnego i obowiązku nauki oraz w sprawach skreślenia uczniów z listy uczniów;

5) realizowanie polityki oświatowej państwa, a także współdziałanie z organami jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu i realizowaniu odpowiednio regionalnej i lokalnej polityki oświatowej, zgodnych z polityką oświatową państwa,

6) organizowanie olimpiad, konkursów, turniejów, przeglądów oraz innych form współzawodnictwa i prezentacji osiągnięć uczniów szkół na obszarze województwa,

7) współdziałanie z okręgowymi komisjami egzaminacyjnymi,

8) współdziałanie z placówkami doskonalenia nauczycieli, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi i bibliotekami pedagogicznymi w realizacji zadań dotyczących diagnozowania, na podstawie wyników nadzoru pedagogicznego, potrzeb w zakresie doskonalenia nauczycieli,

9) wspomaganie działania w zakresie organizowania egzaminów w szkołach,

10) opiniowanie planów pracy publicznych placówek doskonalenia nauczycieli,

11) opiniowanie arkuszy organizacji publicznych szkół i placówek (z wyjątkiem szkół i placówek prowadzonych przez ministrów) w zakresie ich zgodności z przepisami,

12) współdziałanie z organami jednostek samorządu terytorialnego w zakresie kształtowania i rozwoju bazy materialnej szkół i placówek,

13) współdziałanie z właściwymi organami, organizacjami i innymi podmiotami w sprawach dotyczących warunków rozwoju dzieci i młodzieży, w tym w przeciwdziałaniu zjawiskom patologii społecznej (może również wspomagać działania tych podmiotów),

14) nadzorowanie i wspomaganie organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży na obszarze województwa,

15) koordynowanie organizacji dokształcania teoretycznego uczniów będących młodocianymi pracownikami,

16) wykonywanie innych zadań określonych w przepisach odrębnych, w szczególności w zakresie obronności,

17) koordynowanie organizacji dokształcania teoretycznego uczniów będących młodocianymi pracownikami.

Powyższy katalog nie wyczerpuje jednak wszystkich kompetencji kuratorów oświaty. Wynikają one również z innych przepisów prawa oświatowego i dotyczą przykładowo udziału w procedurze oceny pracy nauczyciela i dyrektora czy procedurze awansu zawodowego nauczycieli.

Odnośnie do spraw załatwianych przez kuratorów oświaty na podstawie decyzji administracyjnych należy wskazać zwłaszcza na:

1) wydawanie polecenia usunięcia uchybień w pracy szkoły, polegających na prowadzeniu jej działalności z naruszeniem przepisów oświatowych (art. 56 ust. 1),

2) przeniesienie ucznia podlegającego obowiązkowi szkolnemu do innej szkoły na wniosek dyrektora szkoły (art. 68 ust. 3),

3) możliwość uchylenia w całości lub w części statutu szkoły publicznej w przypadku jego sprzeczności z prawem (art. 114).

Jak wspomniano, kurator będzie również pełnił funkcję organu wyższego stopnia nad dyrektorami szkół w sprawach dotyczących:

1) wcześniejszego przyjęcia dziecka do szkoły bądź odroczenia obowiązku szkolnego lub obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego,

2) zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego lub nauki poza szkołą,

3) skreślenia ucznia niepodlegającego obowiązkowi szkolnemu z listy uczniów,

4) odmowy udzielenia zezwolenia na indywidualny program lub tok nauki oraz wyznaczenia uczniowi nauczyciela opiekuna.

Ważne!
Z punktu widzenia szkół najważniejszą kompetencją przysługującą kuratorowi oświaty jest jednak sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad publicznymi i niepublicznymi szkołami na obszarze danego województwa.

Nadzór pedagogiczny nad szkołami

Aktualnie obowiązujący zakres nadzoru pedagogicznego sprawowanego m.in. przez kuratorów oświaty określa art. 55 upo. Zgodnie z tym przepisem nadzór pedagogiczny polega na:

1) obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół,

2) ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół,

3) udzielaniu pomocy szkołom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,

4) inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

W zakresie wskazanym w pkt 1 i 2 powyżej nadzorowi podlegają obecnie w szczególności:

1) posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć,

2) realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,

3) przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, a także przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku szkolnego oraz obowiązku nauki,

4) przestrzeganie statutu szkoły,

5) przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,

6) zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Kto sprawuje nadzór pedagogiczny w imieniu kuratora oświaty?

Kurator oświaty sprawuje zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego przy pomocy nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty oraz w urzędach tych organów lub podporządkowanych im jednostkach organizacyjnych (art. 60 ust. 8 upo.). Nauczyciele ci, wykonując czynności z zakresu nadzoru pedagogicznego, mają prawo:

1) wstępu do szkół,

2) wglądu do prowadzonej przez szkołę dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy,

3) wglądu do znajdujących się w szkole dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć,

4) udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej (po uprzednim powiadomieniu o tym dyrektora szkoły),

5) wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez szkołę,

6) przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej szkoły.

Ważne!
Przepisy w aktualnym brzmieniu dają nauczycielom sprawującym zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego prawo do wydawania dyrektorom szkół zaleceń wynikających z przeprowadzonych czynności wraz z terminem ich realizacji (art. 55 ust. 4).

Dyrektor, w terminie 7 dni od otrzymania takich zaleceń, może zgłosić wobec nich zastrzeżenie do kuratora. Następnie dyrektor, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zaleceń, a w przypadku wniesienia zastrzeżeń – w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisemnego zawiadomienia o nieuwzględnieniu zastrzeżeń, jest obowiązany powiadomić:

1) kuratora o sposobie realizacji zaleceń,