Diagnoza gotowości szkolnej Opracowała: Katarzyna Wierzgała, pedagog specjalny, oligofrenopedagog, terapeuta pedagogiczny i integracji sensorycznej oraz diagnosta w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Piasecznie Sezon wiosenny w poradni psychologiczno-pedagogicznej to m.in. początek diagnozowania gotowości szkolnej. Pomaga ono ustalić, czy sześciolatek (lub pięciolatek, jeśli mowa jest o wcześniejszym przyjęciu do szkoły) jest gotowy na to, aby od września danego roku rozpo-cząć naukę w klasie I szkoły podstawowej. Badanie to wykonywane jest najczęściej u dzieci, które uczestniczyły w rocznym przygotowaniu przedszkolnym, czyli w tzw. klasie „0”, lub uczęszczały do grupy przedszkolnej (jeśli mowa o młodszym dziecku). Do poradni odsyłani są najczęściej rodzice dzieci, w przypadku których istnieją pewne wąt-pliwości dotyczące prawidłowości rozwoju społeczno-emocjonalnego, językowo-słuchowego lub poznawczego. Coraz częściej jednak zgłaszają się też sami rodzice, którzy chcieliby nie-jako „sprawdzić” możliwości dziecka. W ramach diagnozy wykonuje się – w zależności od potrzeb – badanie pedagogiczne, psycho-logiczne albo jedno i drugie. Trwa ona około dwóch godzin. Na czas jej trwania wpływ mają: tempo pracy, motywacja, stan zdrowia pacjenta itd. Warto umówić się wcześniej na wstępną rozmowę ze specjalistą – zdalnie lub w formie stacjonarnej – w celu omówienia podstawo-wych kwestii, dotyczących: • niemowlęctwa – rozwój mowy (prawidłowy/opóźniony), rozwój ruchowy (prawidło-wy/opóźniony), choroby: wysokie gorączki, drgawki gorączkowe, przewlekłe przezię-bienia, utraty świadomości, zapalenie ucha środkowego, uczulenia, alergie, urazy głowy, refluks, • opieki specjalistów – jeśli była taka konieczność, • stanu zdrowia – wzrok/słuch, • okresu przedszkolnego – kiedy dziecko rozpoczęło edukację przedszkolną oraz prze-bieg okresu adaptacji do warunków przedszkolnych, • funkcjonowania społecznego, • funkcjonowania emocjonalnego, • struktury rodziny i sytuacji rodzinnej, • sytuacji trudnych i traumatycznych, • zwyczajów żywieniowych, • snu – lunatykowanie, zasypianie samemu, problemy z zaśnięciem, wybudzanie się, • zainteresowań – pasje, hobby, • form spędzania wolnego czasu – zajęcia dodatkowe itd. • danych z książeczki zdrowia pacjenta, która powinna zawierać informacje dotyczące: o ciąży – przebieg, która z kolei, przyjmowane leki, cukrzyca ciążowa, choroby tar-czycy przed ciążą, hospitalizacja, o porodu – czas (37–42 tydzień), naturalny czy wspomagany (oksytocyna, kleszcze, próżnociąg, cesarskie cięcie), punkty w skali APGAR, o połogu – prawidłowy, inkubator, powikłany, leki. Przed diagnozą warto wykonać podstawowe badania lekarskie, badanie słuchu (audiogram) z konsultacją laryngologiczną oraz badanie wzroku u lekarza okulisty. Do opinii przedszkola należy dołączyć: • dokumentację dziecka (badania, pobyty w szpitalu, opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju ze względu na wykrytą niepełnosprawność, jeśli dziecko taką posiada, ale też np. informację o zmianie nazwiska), • prace dziecka, rozmaite jego wytwory, np. rysunki (warto przynieść zeszyty) lub zdję-cia tych prac, Do przygotowania diagnozy niezbędna jest opinia przedszkola. Poradnia przyjmuje wyłącz-nie oryginał opinii przedszkola (warto wykonać dla siebie kopię opinii), natomiast inne do-kumenty, takie jak badania lekarskie (za wyjątkiem badań do orzecznictwa na drukach pobra-nych z poradni) czy pisemne prace dziecka – można dostarczyć w postaci kserokopii. W opinii przedszkola powinny się znaleźć podstawowe informacje dotyczące funkcjonowania dziecka w poszczególnych sferach rozwoju, takich jak: • funkcje wzrokowo-przestrzenne – dostrzeganie brakujących elementów na obrazku, poziom przerysowywania figur, łączenie ze sobą punktów, poziom pamięci wzrokowej, • rozwój poznawczy – definiowanie słów, kategoryzowanie przedmiotów, matematyka, • orientacja – w kierunkach, w zależnościach na obrazku, w schemacie ciała, • motoryka duża – koordynacja ruchów przy współdziałaniu różnych grup mięśnio-wych, • motoryka mała – kolorowanie obrazka, sprawność ręki, szlaczki, • funkcje słuchowo-językowe – rozpoznawanie rymów, wydzielanie głosek, analiza głoskowa, synteza głoskowa, pomijanie głosek, płynność słowna, • samoobsługa – czynności samoobsługowe, nawyki higieniczne, • sfera społeczna – przestrzeganie norm i zasad społecznych, stosowanie się do poleceń grupowych, funkcjonowanie w grupie rówieśniczej, bliższe relacje interpersonalne, wiedza społeczna, • kontrola emocji – separacja od rodzica, kontakt emocjonalny, kontrola stanu emocjo-nalnego, • motywacja do pracy – podejmowanie różnych wyzwań, radzenie sobie z trudnościa-mi i porażką, wytrwałość, • lateralizacja – dominujące oko, dominująca ręka, dominujące ucho (dodatkowo), dominująca noga (dodatkowo), • stanowisko przedszkola – dodatkowe informacje, uwagi i spostrzeżenia. Po wykonaniu diagnozy praktykuje się omawianie badania i proponowanie zaleceń oraz wskazań do dalszej pracy. Specjalista przedstawia swoje stanowisko: rekomenduje rozpoczę-cie nauki w klasie I lub jej odroczenie ze względu na występujące trudności. W poradni dziecko spędza zaledwie kilka godzin, dlatego nie zawsze wszystkie trudności czy mocne strony można zaobserwować podczas jednej diagnozy. Kluczowa jest tutaj współpraca przedszkola z poradnią. Rodzice nie zawsze wyrażają zgodę na to, aby udostępnić badania swojego dziecka czy nawiązać kontakt z nauczycielami przedszkola. Często specjalistom z poradni brakuje określonych informacji o diagnozowanym dziecku. Zdarza się, że rodzic nie informuje o wszystkim lub nawet ukrywa pewne fakty. Istotna jest szczegółowa opinia przedszkola, w którym dziecko spędza czasem od 6 do 10 godzin dzien-nie. Niekiedy więc nauczyciele znają lepiej swoich podopiecznych niż ich rodzice. Poradnia jako placówka współpracująca z przedszkolem przeprowadzi zleconą, obiektywną diagnozę pacjenta, ale to do rodzica należy decyzja, czy przedstawi ją placówce. Ważne jest, aby w każdej opinii przedszkola nauczyciele jasno opowiedzieli się, czy rekomendują pójście do I klasy, czy zalecają odroczenie ze względu na trudności występujące w pewnych obsza-rach. Diagnoza gotowości szkolnej może potwierdzić zalecenia albo rozwiać pojawiające się wątpliwości. Opinia nauczycieli jest bardzo cenna. Często są oni w stanie jako pierwsi dostrzec problemy dziecka i odpowiednio pokierować rodziców, aby pomoc została udzielona jak najszybciej. Im wcześniej dziecko rozpocznie trening, tym większa będzie szansa na to, aby wyeliminować trudności, a obszary deficytowe skutecznie usprawnić. Ponowny kontakt z poradnią i kolejna diagnoza gotowości szkolnej zalecana jest – w przypadku wcześniejszego odroczenia – w następnym roku szkolnym.