STAN PRAWNY NA 23 MARCA 2022 Organizacja wspólnych zajęć z innym przedszkolem w formie wideokonferencji Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, autor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz licznych publikacji z zakresu prawa oświatowego, prawa pracy, finansów publicznych i funkcjonowania samorządu terytorialnego, uznany prelegent i szkoleniowiec, wykładowca toruńskiej i bydgoskiej Wyższej Szkoły Bankowej, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, przez lata tworzył trzon Wydziału Nadzoru Prawnego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1082), • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1062), • Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobo-wych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U. UE.L. z 2016 r. Nr 119 poz. 1). Pandemia przyniosła nowe możliwości w zakresie form organizacji zajęć, zwłaszcza jeśli są to zajęcia prowadzone na odległość. Czy obowiązujące regulacje prawne umożliwiają popro-wadzenie przez dwie różne placówki oświatowe tego rodzaju wspólnych zajęć w postaci transmisji? Regulacji takiej, która wskazywałaby wprost na taką możliwość, nie znajdziemy. Podstawowy przepis dotyczący zajęć łączonych stanowi bowiem art. 96 Ustawy Prawo oświatowe. Nie przewiduje on jednak łączenia oddziałów w przedszkolach, ponieważ w ust. 4 mowa jest jedynie o tym, że to w szkołach podstawowych, działających w szczególnie trud-nych warunkach demograficznych lub geograficznych, w zakresie danego etapu edukacyjnego dopuszcza się organizację nauczania w klasach łączonych. Z kolei zgodnie z ust. 5 w szkole podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny, dopuszcza się łączenie zajęć prowadzonych w oddziale przedszkolnym dla dzieci sześciolet-nich z zajęciami edukacyjnymi prowadzonymi w klasie pierwszej, z tym że co najmniej połowa zajęć prowadzonych w oddziale przedszkolnym oraz co najmniej połowa obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu odpowiednio edukacji polonistycznej, przyrodniczej, ma-tematycznej oraz języka obcego nowożytnego w klasie pierwszej powinny być prowadzone oddzielnie w oddziale przedszkolnym i w klasie pierwszej. Nie jest to jednak regulacja, która umożliwiałaby prowadzenie zajęć z wykorzystaniem środków komunikacji na odległość. Służy ona raczej ułatwieniu pracy jednej szkoły. Można jednak w tym przypadku skorzystać z przepisów dotyczących innowacji lub ekspery-mentów pedagogicznych. Eksperyment taki może być interesujący ze względu na wartość, jaką za sobą niesie, np. w postaci możliwości nawiązania nowych kontaktów, które uzasadnia-ją podjęcie starań niezbędnych do jego przeprowadzenia. Pamiętać przy tym należy, że obie jednostki muszą zadbać nie tylko o prawidłowy przebieg eksperymentu, ale też o ochronę danych osobowych i wizerunku wychowanków oraz nauczycieli biorących w nim udział. Ustawa Prawo oświatowe zawiera obecnie regulację dotyczącą wyłącznie eksperymentu pe-dagogicznego, którą jest art. 45, co nie oznacza, że pojęcie innowacji zostało całkowicie wy-kreślone z Ustawy. Jego znaczenie jest obecnie mniej sformalizowane. O tym, że innowacja może być prowadzona, wskazuje art. 55 ust. 1 pkt 4, zgodnie z którym nadzór pedagogiczny polega m.in. na inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji dzieci. Połączenie zajęć z wykorzystaniem środków komunikacji na odległość można potraktować jako innowację, co posiada tę zaletę, że nie wymaga spełnienia szeregu formalności, które są niezbędne przy wykonywaniu eksperymentu pedagogicznego. Nieobowiązujące już Rozpo-rządzenie MENiS z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki definiowało innowację jako każde nowatorskie rozwiązanie programowe, organizacyjne lub metodyczne. Wspólne prowadzenie wybranych zajęć na odległość jest bez wątpienia nowatorskim rozwiązaniem organizacyjnym, więc można je jako innowację potraktować. W przeciwieństwie do innowacji zasady prowadzenia eksperymentu pedagogicznego zostały w znacznym stopniu sformalizowane. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Ustawy Prawo oświatowe szko-ła lub placówka może realizować eksperyment pedagogiczny, który polega na modyfikacji istniejących lub wdrożeniu nowych działań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu nowa-torskich rozwiązań programowych, organizacyjnych, metodycznych lub wychowawczych, w ramach których są modyfikowane warunki, organizacja zajęć edukacyjnych lub zakres treści nauczania, w szczególności określone w art. 14 ust. 1 pkt 3–5. Przepis art. 14 wymienia cechy szkół publicznych i nie dotyczy w żaden sposób przedszkoli. Zgodnie z nim szkoła publiczna: • zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach, • realizuje: o programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – również podstawy programowe kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego albo podstawy pro-gramowe kształcenia w zawodach szkolnictwa artystycznego, o ramowy plan nauczania; • realizuje zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowa-dzania egzaminów, o których mowa w rozdziałach 3a i 3b Ustawy o systemie oświaty. Przepis ten został wskazany jedynie jako przykładowy, o czym mówi użyte przez ustawodaw-cę określenie „w szczególności”. Eksperyment nie musi więc dotyczyć wyłącznie elementów wymienionych w art. 14 Ustawy Prawo oświatowe, można go zatem stosować także w przed-szkolach. Eksperyment pedagogiczny przeprowadza się pod opieką podmiotu w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1, 2, 4–6, 7 i 8 Ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, czyli po opieką uczelni, federacji podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki, instytutów naukowych PAN itd. Jego przeprowadzenie wymaga zgody ministra właściwego ds. oświaty i wychowania. Z wnioskiem do ministra o wyrażenie zgody na prowadzenie eksperymentu pedagogicznego występuje dyrektor na podstawie uchwały rady pedagogicznej i po uzyskaniu opinii rady rodziców, w terminie do dnia 31 marca roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym jest planowane jego rozpoczęcie. Pomijając kwestię treści wniosku, wdrażanie procedury przeprowadzenia eksperymentu po to, aby móc przeprowadzić zajęcia z grupą z innego przedszkola, nie jest potrzebne, ponieważ nie następuje tu żadna modyfikacja programu nauczania i trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla prowadzenia tak sformalizowanej procedury. Sama uchwała rady pedagogicznej w sprawie innowacji wydaje się wystarczająca. W przypadku organizacji zajęć w formie transmisji muszą być spełnione wymogi wynikające z Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Stosownie do art. 81 ust. 1 rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Według ust. 2 natomiast zezwolenia nie wymaga rozpo-wszechnianie wizerunku: • osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, • osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, pu-bliczna impreza. Nie będzie konieczności uzyskiwania zgody na publikowanie wizerunku wychowanków wte-dy, gdy będą oni jedynie częścią większej całości, np. imprezy, gdy nie będzie intencją foto-grafującego wyodrębnienie z tła jednej konkretnej osoby. Z tego powodu nie ma podstaw do wprowadzania zakazu fotografowania imprez przedszkolnych przez rodziców uczniów. W przypadku transmitowania zajęć z jednego przedszkola do drugiego upublicznienie wize-runku wychowanka jednak zachodzi. Wynika ono z celu tej transmisji. Realizując ją, udostęp-niamy wizerunek konkretnej grupy dzieci, co sprawia, że niezbędne jest uzyskanie zgody ro-dziców. Zgodnie z art. 6 ust. 1 RODO przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: • osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobo-wych w jednym lub większej liczbie określonych celów, • przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy, • przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na ad-ministratorze, • przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane do-tyczą, lub innej osoby fizycznej, • przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie pu-blicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi, • przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych intere-sów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem. W przypadku zajęć wspólnych nie zachodzi żaden z powyższych przypadków, dlatego to uzy-skana od rodziców zgoda będzie podstawą takiego przetwarzania. O ile więc nie ma potrzeby uzyskiwania zgody na przeprowadzenie eksperymentu, ponieważ prowadzenie wspólnie z innym przedszkolem zajęć w formie wideokonferencji można uznać za innowację, o tyle pozyskanie zgody rodziców na publikację wizerunku dzieci będzie konieczne.