STAN PRAWNY NA 23 GRUDNIA 2021 Zmiany w ubezpieczeniach społecznych w 2022 roku Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w instytucji państwowej Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621). 18 września 2021 r. weszła w życie część zmian wprowadzanych Ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Kolejne zmiany, jakie wprowadza Ustawa, wejdą w życie od 1 stycznia 2022 r. Celem zmian było uporządkowanie systemu, wprowadzenie jednolitych rozwiązań w zakresie przyznawania i wypłaty świadczeń. Dotyczą one w szczególności ujednolicenia zasad objęcia ubezpieczeniami społecznymi i ustalania uprawnień do świadczeń oraz ich wypłaty, usprawnienia obsługi prowadzenia rozliczeń z płatnikami składek, ponadto wprowadzają modyfikacje w zakresie zliczania okresów niezdolności do pracy do jednego okresu zasiłkowego, zmieniają zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku. Zmiany obowiązujące od 18 września 2021 r.: Zmiana w naliczaniu i opłacaniu odsetek za zwłokę – od wpłat dokonanych po 18 września 2021 r. nie trzeba naliczać i opłacać odsetek za zwłokę, jeżeli: • ich wysokość nie przekracza 1 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2021 r. – 28 zł , w 2022 r. – 30,10 zł); przed 18 września przepisy pozwalały nie naliczać i nie opłacać odsetek, jeśli ich wysokość nie przekraczała 6,60 zł, • nieopłacenie w terminie składek powstanie z przyczyn leżących po stronie ZUS-u; za okres od dnia, w którym składki stały się wymagalne, do dnia ich opłacenia, • ich nieopłacenie wynika z: błędnego zawiadomienia przez ZUS o stanie rozliczeń, zastosowania się płatnika składek w danym okresie rozliczeniowym do utrwalonej praktyki interpretacyjnej z uwzględnieniem art. 34 ust. 15 Ustawy Prawo przedsiębiorców, zastosowania się płatnika składek do pisma ZUS-u w jego indywidualnej sprawie lub zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej ZUS-u, która następnie uległa zmianie. Ważne! Nowe przepisy przewidują możliwość sporządzania protokołu kontroli oraz aneksu do protokołu kontroli także w formie elektronicznej. Do tej pory protokół kontroli mógł być sporządzony wyłącznie w formie pisemnej. Zmiana przepisów umożliwia pracodawcom przekazywanie zastrzeżeń do protokołu kontroli elektronicznie. Zmiana definicji wypadku przy pracy Na równi z wypadkiem przy pracy (w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w Ustawie) traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ: • w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż określone w ust. 1, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań, • podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony, • przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe. Zmiany obowiązujące od 1 stycznia 2022 r. Wyższy zasiłek za okres pobytu w szpitalu Do tej pory zasiłek chorobowy za okres pobytu w szpitalu wynosi co do zasady 70 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Jedynie za okres pobytu w szpitalu pracownika, który ukończył 50. rok życia – od 15. do 33. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym zasiłek wynosił 80 proc. podstawy. Od 1 stycznia 2022 r. miesięczny zasiłek chorobowy będzie zawsze przysługiwał w wysokości 80 proc., z wyjątkiem określonych w przepisach Ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przypadków, gdy zasiłek przysługuje w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Ważne! Zasiłki oraz świadczenie rehabilitacyjne, do których prawo powstało przed 1 stycznia 2022 r., będą wypłacane w wysokości, na zasadach i w trybie określonych w przepisach Ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2022 r., za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy. Ponowne ustalenie podstawy wymiaru zasiłku Nie trzeba będzie ustalać na nowo podstawy wymiaru zasiłku, jeżeli między okresami pobierania zasiłków (bez względu na ich rodzaj) nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy. Obecnie podstawę wymiaru oblicza się na nowo, jeżeli przerwa w pobieraniu zasiłków wynosi co najmniej trzy miesiące kalendarzowe. Przerwa dłuższa niż miesiąc kalendarzowy będzie zobowiązywała do ponownego ustalenia podstawy wymiaru świadczenia. Prostsze zasady ustalania okresu zasiłkowego Okres zasiłkowy wynosi standardowo 182 dni i określa łączny czas, przez który można pobierać zasiłek chorobowy. Do tego samego okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie nieprzerwane okresy niezdolności do pracy, nawet jeżeli są spowodowane różnymi przyczynami. Obecnie, jeśli są przerwy w niezdolności do pracy, do okresu zasiłkowego wlicza się poprzednią niezdolność do pracy, o ile jest ona spowodowana tą samą chorobą, a przerwa nie przekracza 60 dni. Od stycznia 2022 r. nie będzie miała znaczenia przyczyna niezdolności do pracy przed i po przerwie. Jednak do okresu zasiłkowego nie będą wliczane okresy niezdolności do pracy przypadające przed przerwą wynoszącą do 60 dni, jeżeli po przerwie niezdolność do pracy wystąpi w trakcie ciąży. Jest to rozwiązanie ułatwiające życie pracodawcom. Obecnie występują wątpliwości związane z ustalaniem okresu zasiłkowego, ponieważ np. pracodawcy wypłacający zasiłki nie znają przyczyn schorzeń swoich pracowników. Pracodawcy korespondują w tej sprawie z ZUS-em albo lekarzem leczącym, co wydłuża terminy wypłaty świadczeń. Krótszy okres zasiłku po ustaniu ubezpieczenia Według nowych przepisów zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia będzie można pobierać do 91 dni. Ta zasada nie będzie dotyczyła osób chorych na gruźlicę, niezdolnych do pracy w okresie ciąży i niezdolnych do pracy wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów. Osoba, która wykorzysta zasiłek chorobowy przez maksymalny okres, a nadal będzie niezdolna do pracy, będzie mogła – tak jak obecnie – wystąpić o świadczenie rehabilitacyjne. Może je otrzymywać maksymalnie przez 12 miesięcy, jeśli rokuje odzyskanie zdolności do pracy po dalszym leczeniu lub rehabilitacji. Do okresu pobierania zasiłku po ustaniu ubezpieczenia nie będzie wliczana niezdolność do pracy w czasie ubezpieczenia, np. w czasie trwania stosunku pracy, bez względu na rodzaj choroby. Obecnie zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą lub w czasie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni. Powyższy okres zasiłkowy obowiązywał dotąd zarówno w czasie trwania stosunku pracy, jak i po jego ustaniu, od nowego roku będzie obowiązywało rozróżnienie długości okresu zasiłkowego dla ubezpieczonych oraz po ustaniu ubezpieczenia. Ograniczenie terminu do składania korekt raportów rozliczeniowych Pracodawca będzie mógł przekazywać imienne raporty rozliczeniowe lub korygować podstawy wymiaru składek za ubezpieczonych: • za okresy rozliczeniowe do grudnia 2021 r. w terminie do 1 stycznia 2024 r., • za okresy rozliczeniowe od stycznia 2022 r. w terminie do pięciu lat od daty opłacenia składek. Po upływie tych terminów ZUS zapisze podstawy wymiaru składek i kwoty składek wyłącznie na kontach ubezpieczonych i tylko na podstawie prawomocnej decyzji lub prawomocnego wyroku sądu. Planowane zmiany w następnych latach Obowiązkowy profil na PUE ZUS od 1 stycznia 2023 r. Profil na PUE ZUS od 1 stycznia 2023 r. będzie obowiązkowy dla wszystkich płatników składek. Aktualnie nie muszą go posiadać pracodawcy zatrudniający do pięciu osób. Jeśli płatnik składek nie założy PUE ZUS do 30 grudnia 2022 r., organ rentowy zrobi to za niego do 31 stycznia 2023 r. Elektroniczne zawiadomienie o wysokości stopu procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe Od 1 kwietnia 2022 r. zawiadomienie o wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązującej w danym roku składkowym ZUS będzie doręczać wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym założonym w systemie teleinformatycznym ZUS-u.