STAN PRAWNY NA 14 GRUDNIA 2021 Zasady przeprowadzania egzaminów zewnętrznych w latach 2021–2023 Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz licznych publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1082), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 60 ze zm.), • Projekt Ustawy z dnia 7 lipca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty i ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (nr projektu UD234). Na stronie Ministerstwa Edukacji i Nauki dostępne są zasady przeprowadzania egzaminów zewnętrznych w latach 2021–2023. Zgodnie z udostępnionymi informacjami egzaminy zewnętrzne w 2022 r. zostaną przeprowadzone w większości na tych samych zasadach, jakie obowiązują w 2021 r. Wprowadzone przez resort zmiany dotyczyć będą rezygnacji z egzaminu z przedmiotu dodatkowego do wyboru w przypadku egzaminu ósmoklasisty w 2023 r. i rezygnacji z obowiązku zdania egzaminu z jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym w przypadku egzaminu maturalnego w 2023 r. Począwszy od roku szkolnego 2021/2022, terminu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty zostaje na stałe przesunięty z kwietnia na maj. MEiN podaje, że w przypadku egzaminu ósmoklasisty w 2022 r. oznacza to, że: • zadania egzaminacyjne będą sprawdzały wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach egzaminacyjnych z grudnia 2020 r., a nie – jak w ubiegłych latach – w wymaganiach określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, • obowiązują aneksy do informatorów opublikowane w grudniu 2020 r. i dostępne na stronie internetowej CKE, • uczniowie przystąpią do egzaminu z trzech przedmiotów, tj. z języka polskiego, matematyki i wybranego języka obcego nowożytnego; nie będzie przeprowadzany egzamin z przedmiotu dodatkowego (egzamin ten zostanie przeprowadzony po raz pierwszy w 2024 r.), • w arkuszach egzaminacyjnych będzie mniej zadań niż było w 2019 r., natomiast czas na rozwiązanie zadań pozostanie taki sam jak dotychczas, • w arkuszach egzaminacyjnych będzie mniej zadań otwartych, • w przypadku egzaminu z języka polskiego uczeń będzie mógł wybrać temat wypracowania spośród dwóch: rozprawki albo opowiadania, a w wypracowaniu będzie mógł odnieść się do dowolnej lektury obowiązkowej spełniającej warunki tematu, • w przypadku egzaminu z matematyki w arkuszu nie będzie zadań dotyczących dowodów geometrycznych, a wymagania dotyczące działań na pierwiastkach, stereometrii będą sprawdzane w ograniczonym zakresie, • w przypadku egzaminu z języka obcego nowożytnego oczekiwanym średnim poziomem biegłości językowej, w tym w zakresie środków językowych w wypowiedziach pisemnych, będzie poziom A2 (w skali Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego). Z kolei w przypadku egzaminu maturalnego w 2022 r.: • zadania egzaminacyjne będą sprawdzały wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach egzaminacyjnych z grudnia 2020 r., a nie – jak w ubiegłych latach – w wymaganiach określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, • obowiązują aneksy do informatorów opublikowane w grudniu 2020 r. i dostępne na stronie internetowej CKE, • obowiązkowa będzie tylko część pisemna egzaminu, tj. język polski, matematyka i wybrany język obcy nowożytny na poziomie podstawowym, • do egzaminów w części ustnej będą mogli przystąpić zdający, którzy potrzebują wyniku w rekrutacji na studia wyższe za granicą, • przystąpienie do egzaminu z jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym będzie obowiązkowe (to zmiana w stosunku do 2021 r.); każdy maturzysta będzie mógł przystąpić dodatkowo do egzaminu z nie więcej niż pięciu kolejnych przedmiotów dodatkowych, • w przypadku egzaminu z języka polskiego na poziomie podstawowym zdający będą mieli trzy tematy wypracowania do wyboru: dwie rozprawki oraz interpretację tekstu poetyckiego – jeden temat rozprawki ze wskazaną lekturą obowiązkową, drugi temat rozprawki z tekstem spoza kanonu lektur obowiązkowych, • w przypadku egzaminu z matematyki na poziomie podstawowym będzie mniej zadań otwartych, a za rozwiązanie wszystkich zadań będzie można otrzymać maksymalnie 45 pkt, • w przypadku egzaminu z języka obcego nowożytnego na poziomie podstawowym oczekiwanym średnim poziomem biegłości językowej, w tym w zakresie środków językowych w wypowiedziach pisemnych, będzie poziom A2+/B1 w zakresie rozumienia ze słuchu i rozumienia tekstów pisanych (w skali Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego). Zmiany, zmiany, zmiany Zgodnie z przedstawionymi planami w 2023 r. w obecnie obowiązujących przepisach prawa wprowadzone zostaną dwie zmiany, tj.: • w przypadku egzaminu ósmoklasisty w 2023 r. – rezygnacja z egzaminu z przedmiotu dodatkowego do wyboru (egzamin ten zostanie po raz pierwszy przeprowadzony w 2024 r.), • w przypadku egzaminu maturalnego w 2023 r. – rezygnacja z obowiązku zdania (tj. zdobycia co najmniej 30 proc. punktów możliwych do uzyskania) egzaminu z jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym (obowiązek ten zostanie wprowadzony od 2025 r.). Założenia te oczywiście nie mają waloru aktu prawnego, natomiast należy tu wspomnieć o projekcie Ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty i ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, dostępnym na stronie Rządowego Centrum Legislacji, bowiem to właśnie w tym projekcie opisane wyżej założenia zostały umieszczone. W uzasadnieniu do tego projektu czytamy natomiast, że w roku szkolnym 2021/2022, podobnie jak w roku szkolnym 2020/2021, egzamin ósmoklasisty i egzamin maturalny zostaną przeprowadzone na podstawie odrębnych wymagań egzaminacyjnych, określonych w przepisach rozporządzeń i art. 5 ust. 4 projektowanej Ustawy. Wymagania te będą stanowiły zawężony katalog w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Wymagania egzaminacyjne na rok szkolny 2021/2022 będą tożsame z wymaganiami egzaminacyjnymi na rok szkolny 2020/2021, opracowanymi przez zespoły ekspertów powołanych przez Ministra Edukacji i Nauki. W roku szkolnym 2021/2022 egzamin ósmoklasisty zostanie przeprowadzony: • w terminie głównym: o w szkołach dla dzieci i młodzieży oraz w szkołach dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze wiosennym – w maju, o w szkołach dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze jesiennym – w styczniu; • w terminie dodatkowym: o w szkołach dla dzieci i młodzieży oraz w szkołach dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze wiosennym – w czerwcu, o w szkołach dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze jesiennym – w maju. Ważne! Zmiana terminu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty ma charakter stały. Od roku szkolnego 2021/2022 egzamin ósmoklasisty zawsze będzie przeprowadzany w maju. Przesunięcie egzaminu o ok. miesiąc pozwoli uczniom szkoły podstawowej lepiej się do niego przygotować. Uzasadnienie wskazuje również, że do tej pory, zgodnie z art. 295 ust. 3 Ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe, począwszy od roku szkolnego 2021/2022, egzamin ósmoklasisty miał obejmować następujące przedmioty obowiązkowe: język polski, matematyka, język obcy nowożytny oraz jeden przedmiot do wyboru: biologia, chemia, fizyka, geografia lub historia. Projekt wprowadza wspomnianą wcześniej zmianę polegającą na rezygnacji z przeprowadzania od roku szkolnego 2021/2022 egzaminu ósmoklasisty z czwartego przedmiotu obowiązkowego, wybranego spośród przedmiotów: biologia, chemia, fizyka, geografia lub historia. Istotne są przyczyny takiej zmiany, bowiem tu uzasadnienie wskazuje na postulaty zgłaszane do Ministerstwa Edukacji i Nauki przez środowiska nauczycieli i rodziców, którzy wyrażali obawy, że egzamin ósmoklasisty z czwartego przedmiotu do wyboru powoduje konieczność skupienia się ucznia na jednym (wybranym) przedmiocie kosztem przedmiotów pozostałych. W uzasadnieniu podkreśla się także, iż do przeprowadzenia rekrutacji do szkół ponadpodstawowych wystarczą wyniki egzaminu ósmoklasisty przeprowadzanego na dotychczasowych zasadach, tj. egzaminu ósmoklasisty z trzech przedmiotów: języka polskiego, matematyki i języka obcego nowożytnego. Ważne! Przesunięcie terminu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty z kwietnia na maj wymaga dostosowania ustawowych terminów rekrutacyjnych tak, aby przeprowadzić postępowanie uzupełniające w ustawowym terminie, o którym mowa w art. 161 ust. 2 Ustawy Prawo oświatowe, czyli do końca sierpnia roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, na który jest przeprowadzane postępowanie rekrutacyjne. W efekcie zmiany terminu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty wyniki tego egzaminu są dostępne dopiero po zakończeniu roku szkolnego i tu uzasadnienie wskazuje, że w roku szkolnym 2020/2021 wyniki egzaminu były dostępne od 2 lipca 2021 r., a wydanie absolwentom zaświadczeń o szczegółowych wynikach egzaminu ósmoklasisty nastąpiło dopiero 9 lipca 2021 r. To z kolei znacznie ogranicza czas na przeprowadzenie wszystkich etapów postępowania rekrutacyjnego i postępowania uzupełniającego. W konsekwencji w Prawie oświatowym wprowadza się zmiany polegające na skróceniu terminów przewidzianych dla czynności poszczególnych stron postępowania, tj.: • skrócenie do pięciu dni terminu dla wójta (burmistrza, prezydenta miasta), którego zadaniem jest potwierdzenie okoliczności zawartych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 150 ust. 2 lit. a i c Ustawy Prawo oświatowe, składanym we wniosku o przyjęcie w postępowaniu rekrutacyjnym do szkół i placówek oświatowych – wójt sprawdza na tym etapie m.in. kwestie wielodzietności rodziny kandydata czy też posiadane przez niego orzeczenia o niepełnosprawności, jak również oświadczenie o dochodzie, • skrócenie do trzech dni terminu na poszczególnych etapach postępowania odwoławczego, o którym mowa w art. 158 ust. 6–9 Ustawy Prawo oświatowe, dla rodziców niepełnoletnich kandydatów lub pełnoletnich kandydatów oraz dla komisji rekrutacyjnej i dyrektora publicznej szkoły lub placówki oświatowej; przykładowo obecnie – w terminie siedmiu dni od dnia podania do publicznej wiadomości listy kandydatów przyjętych i kandydatów nieprzyjętych – rodzic kandydata lub kandydat pełnoletni mogą wystąpić do komisji rekrutacyjnej z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia odmowy przyjęcia; termin ten zostanie zatem również skrócony do trzech dni. Egzamin maturalny Zgodnie z uzasadnieniem do Projektu w roku szkolnym 2021/2022 egzamin maturalny, podobnie jak w roku szkolnym 2020/2021, będzie przeprowadzany tylko w części pisemnej. Absolwenci będą mieli obowiązek przystąpić do egzaminu maturalnego z przedmiotów obowiązkowych na poziomie podstawowym oraz do egzaminu maturalnego z jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym. Do części ustnej egzaminu maturalnego będą mogli przystąpić wyłącznie absolwenci, którzy: • aplikują na uczelnię zagraniczną i w postępowaniu rekrutacyjnym są zobowiązani przedstawić wynik z części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej, języka regionalnego lub języka obcego nowożytnego albo • są zobowiązani do przystąpienia do części ustnej egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego w celu zrealizowania postanowień umowy międzynarodowej. Do części ustnej egzaminu maturalnego będą mogli przystąpić absolwenci, którzy wypełnią deklarację w tym zakresie, a w przypadku gdy wyniki z części ustnej egzaminu maturalnego z danego przedmiotu muszą być przedstawione w postępowaniu rekrutacyjnym na uczelnię zagraniczną, absolwent będzie musiał dodatkowo złożyć oświadczenie w tej sprawie. W roku szkolnym 2021/2022 absolwent zda egzamin maturalny i uzyska świadectwo dojrzałości, jeżeli otrzyma z każdego przedmiotu obowiązkowego w części pisemnej co najmniej 30 proc. punktów możliwych do uzyskania i przystąpi do egzaminu maturalnego z co najmniej jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym. W latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024 absolwent zda egzamin maturalny i uzyska świadectwo dojrzałości, jeżeli otrzyma z każdego przedmiotu obowiązkowego co najmniej 30 proc. punktów możliwych do uzyskania i przystąpi do egzaminu z co najmniej jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym. Dla egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym nie będą ustalane w tych latach progi punktowe stanowiące o zdaniu egzaminu maturalnego z przedmiotu dodatkowego (30 proc. punktów możliwych do uzyskania). Uzasadnienie wskazuje również, że w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024 egzamin maturalny będzie przeprowadzany zarówno dla absolwentów nowego, jak i starego ustroju szkolnego, przy czym począwszy od roku szkolnego 2022/2023 absolwenci nowego ustroju szkolnego – zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami – aby zdać egzamin maturalny, powinni uzyskać 30 proc. punktów możliwych do uzyskania z przedmiotów obowiązkowych oraz jednego przedmiotu dodatkowego. Rezygnacja z obowiązku uzyskania co najmniej 30 proc. punktów z jednego przedmiotu dodatkowego jest przewidziana w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024. Rezygnacja z progu zdawalności stanowi swoisty kompromis pomiędzy: • potrzebą i koniecznością zachowania wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego obowiązującej od roku szkolnego 2019/2020, których realizacja była utrudniona w latach szkolnych 2019/2020 i 2020/2021, a być może będzie nadal utrudniona w latach kolejnych, • stworzeniem warunków zdania egzaminu maturalnego, które uwzględnią te utrudnienia bez konieczności tworzenia po raz kolejny doraźnego rozwiązania polegającego na wprowadzeniu zmienionych wymagań egzaminacyjnych (czyli zawężonego katalogu wymagań wynikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego), np. na kolejne dwa lata szkolne. Ważne! Warto jednak zauważyć, że istnieje niewielka szansa, że proponowane rozwiązania ulegną jeszcze zmianie. Wynika to z faktu, że opisywany Projekt miał wejść w życie 1 września 2021 r., co jednak nie nastąpiło. Nie jest to szczególnym problemem, bowiem regulacja dotyczy zasad prowadzenia egzaminów w kolejnych latach, ale stąd wynika jeszcze możliwość wprowadzenia zmian przed przyjęciem ostatecznego projektu Ustawy.