STAN PRAWNY NA 8 LISTOPADA 2021 Laboratoria Przyszłości – analiza projektu Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz licznych publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568 ze zm.), • Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz.U. z 2021 r. poz. 584 ze zm.), • Uchwała Nr 129 Rady Ministrów z dnia 29 września 2021 r. w sprawie wsparcia na realizację inwestycyjnych zadań jednostek samorządu terytorialnego polegających na rozwijaniu szkolnej infrastruktury – „Laboratoria przyszłości” (M.P. z 2021 r. poz. 939). „Laboratoria Przyszłości” to jeden ze sztandarowych programów rządowych, w ramach którego szkoły podstawowe otrzymają wsparcie finansowe warte ok. miliarda złotych i szansę na zakup najnowocześniejszego sprzętu. Jak realizacja programu wygląda w praktyce i z jakimi wątpliwościami muszę zmierzyć się dyrektorzy szkół? „Laboratoria Przyszłości” to program rządowy, realizowany przez Ministerstwo Edukacji i Nauki we współpracy z Centrum GovTech w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jego celem jest wsparcie wszystkich szkół podstawowych w budowaniu wśród uczniów kompetencji przyszłości z tzw. kierunków STEAM (nauka, technologia, inżynieria, sztuka oraz matematyka). W ramach „Laboratoriów Przyszłości” organy prowadzące szkoły otrzymają od państwa wsparcie finansowe warte ok. miliarda złotych, przeznaczone na zakup materiałów i wyposażenia wskazanego w programie. Dotacje będą przekazane jeszcze w 2021 r. w całości z góry – bez konieczności wniesienia wkładu własnego. Program kierowany jest do szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży lub publicznych szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej. Założenia programu Zgodnie z założeniami programu wsparcie będzie przyznawane w zależności od wielkości szkół, a ich organy prowadzące mogą otrzymać do: • 30 000 zł – w przypadku szkół do 100 uczniów (jest ich 5168, a uczy się w nich 292 457 uczniów), • 60 000 zł – w przypadku szkół od 101 do 200 uczniów (jest ich 3492, a uczy się w nich 495 017 uczniów), • 70 000 zł – w przypadku szkół od 201 do 234 uczniów (jest ich 659, a uczy się w nich 142 467 uczniów), • 300 zł na ucznia – w przypadku szkół od 235 uczniów (jest ich 4678, a uczy się w nich 2 131 451 uczniów). Wsparcie finansowe ma być zatem nie mniejsze niż 300 zł na ucznia i zarazem nie niższe niż 30 tys. zł na szkołę. Z danych Ministerstwa Edukacji i Nauki wynika, że ponad 14 tys. szkół podstawowych jest uprawnionych do otrzymania wsparcia. Zgodnie z założeniami programu maksymalna wysokość wsparcia dla jednostki samorządu terytorialnego dla każdej szkoły prowadzonej przez tę jednostkę jest uzależniona od liczby uczniów w danej szkole wynikającej z danych systemu informacji oświatowej, o którym mowa w Ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień składania wniosku. Ważne! Do ogólnej liczby uczniów szkoły podstawowej nie wlicza się uczniów oddziału przedszkolnego, a w przypadku szkół posiadających organizacyjnie podporządkowaną szkołę filialną, składane są odrębne wnioski dla szkoły macierzystej oraz dla każdej filii – każda z nich jest brana pod uwagę osobno na potrzeby przyznawania wsparcia. Katalog wyposażenia Szczegółowy katalog wyposażenia został podany do publicznej wiadomości na stronie internetowej „Laboratoriów Przyszłości”. W katalogu minister właściwy ds. oświaty i wychowania określa minimalne wymagania wyposażenia oraz wskazuje wyposażenie podstawowe, które musi posiadać lub zakupić w ramach otrzymanego wsparcia każda szkoła objęta wsparciem, oraz wyposażenie dodatkowe, które może być zakupione w ramach otrzymanego wsparcia. Wyposażenie dodatkowe szkoła może zamówić, jeżeli posiada już wyposażenie podstawowe lub zamówi je w ramach „Laboratoriów Przyszłości”. Do obligatoryjnego wyposażenia podstawowego należą: • drukarki 3D z akcesoriami (w tym oprogramowanie), • mikrokontrolery z sensorami, • stacje lutownicze do mikrokontrolerów, • zestawy audio-wideo. Ogólnie katalog wyposażenia, jakie można sfinansować ze środków programu, zawiera ponad 150 pozycji, zgrupowanych według następujących kategorii: • wyposażenie stanowisk – wyposażenie do pracy narzędziowej/technicznej, • narzędzia – narzędzia do obróbki drewna i metalu, • robotyka – specjalistyczne urządzenia i narzędzia, materiały edukacyjne oraz oprogramowanie, • AGD – sprzęt gospodarstwa domowego, • materiały eksploatacyjne, • audio-wideo – sprzęt do nagrywania, rejestrowania i obróbki obrazu i dźwięku, służący do dokumentacji prowadzonych prac, • pomoce dydaktyczne – pomoce do realizacji projektów technicznych, • BHP – środki ochrony indywidualnej. Procedura oceny wniosku Wnioski szkół są przekazywane organom prowadzącym, a te z kolei przekazują wnioski Prezesowi Rady Ministrów za pośrednictwem właściwego wojewody. Przed złożeniem wniosku do wojewody organ prowadzący szkołę weryfikuje go pod kątem prawidłowości jego wypełnienia, kompletności zawartych w nim informacji i tożsamości wnioskodawcy. Jeżeli w trakcie weryfikacji wniosku przez organ prowadzący okaże się on niekompletny lub błędnie wypełniony, dyrektor szkoły może zostać wezwany do jego uzupełnienia lub korekty. Warto tu nadmienić, że zgodnie z elektronicznym formularzem zgłoszeniowym wniosek zawierać ma wyposażenie, jakie szkoła zamierza zakupić za środki z programu. W materiałach informacyjnych udostępnionych na stronie „Laboratoriów Przyszłości” zawarta jest jednak informacja, że szkoła nie jest związana rodzajem wyposażenia, jakie wskaże we wniosku. Ważne! Jeżeli już po uzyskaniu dofinansowania okaże się, że jednak zupełnie inne materiały i sprzęt byłyby dla szkoły przydatne, dopuszczalne mają być zmiana przeznaczenia uzyskanych środków i zakupienie innego sprzętu. Podkreślić natomiast należy, że to wojewoda dokonuje oceny wniosków, w celu przekazania Prezesowi Rady Ministrów rekomendacji co do wysokości wsparcia przyznanego poszczególnym organom prowadzącym szkoły. Aby dokonać tej oceny, wojewoda powołuje zespół oceniający, w skład którego ma wejść co najmniej: • trzech przedstawicieli kuratora oświaty, w tym wojewódzki koordynator ds. innowacji w edukacji, • dwóch przedstawicieli urzędu obsługującego wojewodę. Prezes Rady Ministrów na podstawie rekomendacji wojewody zatwierdza wysokość wsparcia przyznanego poszczególnym organom prowadzącym szkoły i przekazuje środki na rachunki bankowe wojewodów, ci zaś przekazują je organom prowadzącym szkoły. Zgodnie z § 9 Uchwały Rady Ministrów warunkiem otrzymania wsparcia jest zobowiązanie się szkół, w których są realizowane inwestycyjne zadania polegające na rozwijaniu szkolnej infrastruktury, oraz organów prowadzących te szkoły do: • wypełniania drogą elektroniczną, na żądanie Prezesa Rady Ministrów lub ministra właściwego ds. oświaty i wychowania, ankiet mających na celu ewaluację realizacji niniejszej uchwały, w tym zbadanie stanu wyposażenia szkół, wykorzystania technologii cyfrowych lub metodyki procesu dydaktycznego, • udziału w innych ewaluacjach oraz w badaniach i działaniach informacyjnych, związanych z otrzymanym wsparciem – w terminie do 31 sierpnia 2027 r. Z kolei organy prowadzące szkoły są obowiązane do: • zapewnienia instalacji, uruchomienia oraz zintegrowania zakupionego wyposażenia z infrastrukturą szkolną, • zapewnienia technicznych szkoleń dla osób prowadzących zajęcia w szkole z wykorzystaniem wyposażenia zakupionego w ramach otrzymanego wsparcia w zakresie jego obsługi, • spełnienia określonych wytycznych, publikowanych na stronie internetowej programu, w zakresie identyfikacji wizualnej związanej z oznaczeniem wyposażenia zakupionego w ramach otrzymanego wsparcia. Organy prowadzące są również obowiązane zapewnić, aby szkoły podjęły działania dotyczące wykorzystywania wyposażenia zakupionego w ramach otrzymanego wsparcia, polegające na: • umożliwieniu realizacji zajęć z wykorzystaniem wyposażenia zakupionego z programu, • wyznaczeniu przez dyrektora szkoły szkolnego koordynatora, którego zadaniami będą popularyzacja wykorzystania tego wyposażenia oraz wsparcie osób prowadzących zajęcia w szkole w jego stosowaniu, • uwzględnieniu podczas prowadzenia zajęć z wykorzystaniem tego wyposażenia treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla szkoły podstawowej, • dzieleniu się dobrymi praktykami oraz wymienianiu się wiedzą z innymi szkołami w zakresie wykorzystania tego wyposażenia, • wykorzystywaniu tego wyposażenia w kolejnych co najmniej pięciu latach szkolnych, począwszy najpóźniej od roku szkolnego 2022/2023, podczas średnio co najmniej trzech godzin zajęć w każdym tygodniu nauki. Ważne! Uchwała Rady Ministrów preferuje dokonywanie zakupów przez organy prowadzące, natomiast mogą one upoważnić dyrektora szkoły do ich realizacji w ramach otrzymanego wsparcia. Wnioski i podstawa prawna Według założeń programu organy prowadzące szkoły będą obowiązane do wydatkowania otrzymanego wsparcia w terminie do 31 sierpnia 2022 r., z tym że w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. mogą wydatkować maksymalnie 40 proc. otrzymanego wsparcia. Co najmniej 60 proc. otrzymanej przez szkołę dotacji musi zostać wydatkowane przez daną szkołę do końca 2021 r. W tym miejscu warto wspomnieć o terminach, w jakich program jest realizowany. Otóż: • 15 września 2021 r. – rozpoczęcie konsultacji dotyczących katalogu wyposażenia, • 30 września 2021 r. – zakończenie konsultacji katalogu wyposażenia i rozpoczęcie zgłoszeń szkół samorządowych oraz organów prowadzących, • 15 listopada 2021 r. – zamknięcie okna przyjmowania zgłoszeń szkół samorządowych, • 31 grudnia 2021 r. – ostateczny termin dla szkół samorządowych na wykorzystanie co najmniej 60 proc. środków przyznanych w ramach wsparcia, • 31 sierpnia 2022 r. – ostateczny termin dla szkół samorządowych na wykorzystanie maksymalnie 40 proc. środków przyznanych w ramach wsparcia, • 1 września 2022 r. – ostateczny termin na dostarczenie wyposażenia „Laboratoriów Przyszłości”; w życie wchodzi obowiązek posiadania wyposażenia podstawowego dla wszystkich szkół podstawowych. Wątpliwości związane z programem Zamknięcie przyjmowania zgłoszeń ma nastąpić 15 listopada. Z uwagi na fakt, że wnioski mają być rozpatrywane na bieżąco, można przyjąć, że samo przyznanie wniosku nastąpi nawet wcześniej, jeżeli wcześniej został zgłoszony, a właściwy wojewoda dany wniosek niezwłocznie rozpatrzył. Może się jednak zdarzyć, że przelew nastąpi od 15 listopada, co daje organowi prowadzącemu lub szkole (w zależności od tego, kto wydatkował środki) półtora miesiąca na dokonanie zakupów z programu. Zatem od sprawności takiego zakupu zależeć będzie, czy faktycznie uda się go dokonać jeszcze w tym roku kalendarzowym. Pół biedy, mówiąc kolokwialnie, jeżeli zakup taki będzie opiewał na kwotę mniejszą niż 130 tys. zł, od której zaczyna się obowiązek stosowania zamówień publicznych. Ważne! Jeżeli jednak kwota dofinansowania na szkołę będzie większa, a w przypadku dużych szkół może się tak zdarzyć, wówczas procedury zamówień publicznych będą musiały być stosowane, a jak wiadomo – są one raczej czasochłonne. Z tego też powodu kto tylko może, składa wnioski jak najwcześniej, aby jak najszybciej otrzymać dofinansowanie i rozpocząć zakupy. Tu jednak pojawia się kolejny kłopot. Jak wynika z przytoczonych wcześniej terminów, cały program rozpoczął się 15 września od konsultacji katalogu wyposażenia, jednak aktem, który stanowi podstawę działania programu, jest Uchwała Nr 129 Rady Ministrów z dnia 29 września 2021 r. w sprawie wsparcia na realizację inwestycyjnych zadań jednostek samorządu terytorialnego polegających na rozwijaniu szkolnej infrastruktury – „Laboratoria przyszłości”. Uchwała dotyczy zatem programu, który faktycznie rozpoczął się dwa tygodnie wcześniej. Co więcej, 29 września wcale nie było wiadomo, jak ta Uchwała wygląda i stan ten trwał kolejne dwa tygodnie, bowiem została ogłoszona w Monitorze Polskim 14 października, co oznacza, że weszła w życie dopiero 15 października. Przypomnijmy, że zgłoszenia od szkół i organów prowadzących do udziału w programie zbierane są już od 30 września. Zatem dopiero po dwóch tygodniach od rozpoczęcia zbierania zgłoszeń wiadomo było, co właściwe w tym zgłoszeniu powinno się znaleźć. Właściwie nie tyle było wiadomo, bo treść zgłoszenia, jak i elektroniczny formularz zgłoszeniowy zostały udostępnione już wcześniej, ale dopiero od 15 października wszedł w życie akt, który stanowi podstawę prawną ustalającą, co zgłoszenie zawiera. Stosownie do § 4 Uchwały wniosek o objęcie wsparciem dyrektor szkoły składa do organu prowadzącego za pośrednictwem strony internetowej, a organ prowadzący zgłasza taki wniosek odpowiedniemu wojewodzie. Według ust. 4 tego przepisu wniosek zawiera w szczególności: • nazwę szkoły, adres jej siedziby i numer w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 29 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej, numer telefonu i adres poczty elektronicznej osoby kontaktowej, • wnioskowaną kwotę wsparcia. Kluczowe jest tu określenie „w szczególności”, bowiem zgodnie z prawnym rozumieniem tego pojęcia oznacza to minimum postanowień, jakie mają się znaleźć we wniosku, który może być bardziej rozbudowany, niż wymaga tego Uchwała. Nie jest zatem problemem, że wniosek faktycznie wymaga znacznie większej liczby danych. Z prawnego punktu widzenia problematyczne jest jedynie, że sam elektroniczny formularz wniosku był dostępny wcześniej niż akt upoważniający do jego wydania. Czy jest to poważny problem prawny? Zapewne z praktycznego punktu widzenia nie, bo nie wpłynie znacząco na rozpatrywanie wniosków i żadne terminy. Dotychczas taka sytuacja spowodowała wyłącznie jeden istotny problem, który ujawnił się jednak wyłącznie w części samorządów. Mianowicie na stronie rządowej „Laboratoriów Przyszłości” jest dostępny wzór upoważnienia, jakie samorządowy organ prowadzący nadaje pracownikowi urzędu, który sporządza wnioski o udzielenie wsparcia i przesyła je do Prezesa Rady Ministrów za pośrednictwem właściwego wojewody. Upoważnienie to wskazywało, że dana osoba jest upoważniona „(…) do składania wniosków o udzielenie wsparcia finansowego, o których mowa w § 4 ust. 7 Uchwały Rady Ministrów w sprawie zasad udzielenia wsparcia na rozwijanie kompetencji podstawowych i przekrojowych u dzieci i młodzieży – Laboratoria Przyszłości (...)”. Upoważnienie to jest niezbędne do tego, aby wnioski szkół przesłać dalej, a wzór ten ma praktycznie same błędy. Przede wszystkim przywołuje on nieistniejącą uchwałę, bowiem ostatecznie treść tytułu aktu przyjętego brzmi zupełnie inaczej – Uchwała Nr 129 Rady Ministrów z dnia 29 września 2021 r. w sprawie wsparcia na realizację inwestycyjnych zadań jednostek samorządu terytorialnego polegających na rozwijaniu szkolnej infrastruktury – „Laboratoria przyszłości”. Wzór upoważnienia, ponownie warto podkreślić, niezbędnego do dalszego przesłania wniosku, jest zatem błędny, bo powstał, zanim ostateczna treść uchwały została ustalona. W chwili pisania tych słów nie jest to już problemem, bowiem można oczywiście napisać właściwe upoważnienie, znamy już treść uchwały i jej publikator oraz numer. W momencie jednak, gdy szkoły rozpoczynały składanie wniosków, dane te były nieosiągalne, a to z kolei spowodowało przynajmniej w części samorządów, że żaden wniosek szkoły nie mógł być przesłany dalej, do wojewody, bowiem służby prawne odmawiały zaakceptowania upoważnienia niewskazującego poprawnej podstawy prawnej. Już zatem na początku programu pojawiły się tu pewne problemy. Jak potoczą się dalsze losy „Laboratoriów Przyszłości”? Czas pokaże.