STAN PRAWNY NA 29 LIPCA 2021 Zajęcia dodatkowe prowadzone przez organizacje zewnętrzne Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 639 ze zm.). Obowiązujące regulacje szeroko rozumianego prawa oświatowego umożliwiają prowadzenie w szkole lekcji dodatkowych. Wprowadzenie tych zajęć do placówek jest możliwe na kilka sposobów, w tym przez podmioty zewnętrzne, którym dyrektor, współdziałając z innymi organami jednostki, umożliwił zorganizowanie nauczania na terenie szkoły. W pierwszej kolejności warto jednak odnieść się do regulacji § 2 ust. 3 Rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, stosownie do którego oprócz obowiązkowych zajęć edukacyjnych, ramowy plan nauczania obejmuje również: • zajęcia religii lub etyki, • zajęcia wychowania do życia w rodzinie, • naukę języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej, języka regionalnego oraz naukę własnej historii i kultury, • zajęcia sportowe w oddziałach i szkołach sportowych oraz oddziałach i szkołach mistrzostwa sportowego, • zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, • zajęcia realizowane w ramach programu szkolenia w oddziale przygotowania wojskowego, • dodatkowe zajęcia edukacyjne, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 2 Ustawy Prawo oświatowe. Przechodząc zatem do regulacji art. 109 ust. 1 pkt 2 Ustawy Prawo oświatowe, do dodatkowych zajęć edukacyjnych zalicza się: • zajęcia z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych, • zajęcia, dla których nie została ustalona podstawa programowa, lecz program nauczania tych zajęć został włączony do szkolnego zestawu programów nauczania. Zajęcia edukacyjne, o których mowa w ust. 1 pkt 2 Ustawy Prawo oświatowe, organizuje dyrektor szkoły, za zgodą organu prowadzącego placówkę i po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady rodziców. W przypadku wprowadzenia dodatkowych zajęć edukacyjnych udział uczniów w tych zajęciach jest obowiązkowy. Z uwagi na fakt, że rada pedagogiczna jest organem kolegialnym, czyli złożonym z członków podejmujących rozstrzygnięcia za pośrednictwem uchwał, również w sprawie wprowadzenia dodatkowych zajęć edukacyjnych musi zostać podjęta uchwała. Zaznaczyć przy tym należy, że Rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania wymaga w § 3 ust. 2 jedynie zasięgnięcia opinii rady pedagogicznej i rady rodziców. Rozporządzenie nie zawiera zatem warunku uzyskania pozytywnej opinii tych organów, co oznacza, że nawet w przypadku, gdyby rada pedagogiczna lub rada rodziców nie wyraziły zgody, czyli wydały opinię negatywną w przedmiocie wprowadzenia dodatkowych zajęć edukacyjnych, to opinia taka nie uniemożliwia dyrektorowi wprowadzenia zajęć. Przepis ten jednak wymaga zgody organu prowadzącego, zatem ten podmiot może zablokować wprowadzenie zajęć dodatkowych. Ważne! Warunek zasięgnięcia opinii oznacza konieczność zapoznania się przez dyrektora zarówno ze zdaniem rady pedagogicznej, czyli organu szkoły o charakterze profesjonalnym, złożonym z nauczycieli, jak i zdaniem rady rodziców, czyli organu społecznego w szkole. Opinia ta ma być źródłem wiedzy dla dyrektora na temat zdania, jakie w tej konkretnej sprawie prezentują organy szkoły, jednak zarządzający placówką nie jest zobligowany do ich respektowania. Podkreślić jednak należy, że brak konieczności uwzględniania w tej sprawie zdania wspomnianych organów nie oznacza, że dyrektor może pominąć ten element procedury i nie zasięgnąć opinii rady pedagogicznej i rady rodziców. Rozporządzenie jest tutaj literalnie jasne i niezastosowanie się do wymogu uzyskania opinii jest złamaniem prawa oświatowego, a co za tym idzie nie można wprowadzić zajęć dodatkowych bez uzyskania tych opinii. Należy tu również zwrócić uwagę na § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, zgodnie z którym organ prowadzący szkołę, na wniosek dyrektora placówki, może dodatkowo przyznać nie więcej niż 3 godziny tygodniowo dla każdego oddziału (grupy międzyoddziałowej lub grupy międzyklasowej) w danym roku szkolnym, na realizację dodatkowych zajęć edukacyjnych. Zajęcia realizowane przez podmioty zewnętrzne Zajęcia dodatkowe mogą być realizowane w szkole na podstawie art. 86 Ustawy Prawo oświatowe, według którego w szkole i placówce mogą działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, a w szczególności organizacje harcerskie, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki. Warto zauważyć, że jakkolwiek przepis ten mówi „w szczególności” o organizacjach harcerskich, to jednak nie ogranicza możliwości działania w szkole podmiotów zewnętrznych wyłącznie do tych właśnie organizacji. Dodatkowo regulacja ta wyraźnie wskazuje, że celem działania organizacji może być wzbogacanie form działalności dydaktycznej. Ustawa wyklucza wyłącznie działanie w szkole wszelkich partii i organizacji politycznych, poza jednak tym wyjątkiem możliwe jest działanie innych podmiotów, o ile ich statut zawiera przywołane cele działalności danej organizacji, w szczególności w postaci działalności wychowawczej. Zdaniem doktryny: ,,(…) kluczowe staje się więc wyjaśnienie sformułowania „działać w szkole (placówce)”. Najczęściej rozumie się to jako stałą aktywność w danej szkole lub placówce, prowadzoną w sposób ciągły przez dłuższy czas, zwykle na zasadach pewnego zorganizowania. Modelowym przykładem jest ruch harcerski, którego działalność oparta jest na Prawie o stowarzyszeniach, zaś w szkołach i placówkach dąży do działania opartego na stałych strukturach (drużyny). Nie wydaje się jednak, aby współcześnie pojęcie działania w szkole lub placówce należało rozumieć tak wąsko. Działaniem, o którym mowa, będzie zatem każda aktywność i każda forma społecznego oddziaływania, informowania, propagowania idei itd., którą dana organizacja podejmuje w stosunku do uczniów, korzystając ze wsparcia (choćby biernego) szkoły lub placówki. Jako działanie w szkole (placówce) należy zatem rozumieć np. doraźne organizowanie pogadanek na lekcjach wychowawczych lub spotkań z uczniami, rozdawanie ulotek na terenie szkoły lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie, a nawet korzystanie przez organizację z bezpłatnego hostingu (utrzymywania strony internetowej) na szkolnym serwerze WWW. Pojęcie organizacji społecznej jest na tle komentowanego przepisu bardzo szerokie. Nie można go ograniczać wyłącznie do form prawnie regulowanych, jak zwłaszcza stowarzyszenia zarejestrowane lub zwykłe. Nawet nieformalne grupy osób – niezależnie od oceny ewentualnego naruszenia odrębnych norm prawnych – korzystają już ze statusu organizacji i mogą zwracać się do dyrektora o dopuszczenie ich do działania w szkole”. Ważne! Podjęcie działalności w szkole przez stowarzyszenie lub inną organizację wymaga, zgodnie z art. 86 ust. 2 Ustawy Prawo oświatowe, uzyskania zgody dyrektora szkoły, wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Co ciekawe, w przypadku szkół, w których rada szkoły nie została utworzona kompetencja określona w tej regulacji, do wyrażenia opinii w przedmiocie podjęcia w szkole działalności przez stowarzyszenia i inne organizacje, nie zostaje przejęta przez radę pedagogiczną. Stosownie do z art. 86 ust. 3 Ustawy Prawo oświatowe w szkołach w których nie utworzono rady szkoły lub placówki, nie stosuje się wymogu uzyskania pozytywnej opinii rady szkoły. Uzgodnienie warunków działalności powinno obejmować ustalenie zasad, na jakich dana organizacja będzie działać w szkole – na tym etapie należy ustalić, czy będzie ona prowadzić zajęcia z uczniami, i na jakich zasadach zajęcia te będą się odbywać. Ustawa w szczególności wskazuje tutaj na możliwość funkcjonowania w szkole organizacji harcerskich, a więc w tym przypadku dyrektor powinien ustalić, kiedy będą się odbywać zbiórki czy też inne rodzaje aktywności tego typu organizacji. Ponadto niezbędne jest ustalenie, w jakim zakresie organizacja będzie korzystać ze szkolnego majątku i infrastruktury oraz czy korzystanie to będzie odpłatne, czy też nieodpłatne. Ustawa nie ogranicza w żaden sposób charakteru zajęć, które będą w szkole organizowane przez organizacje zewnętrzne, zatem obecnie to wyłącznie dyrektor współdziałając z radą szkoły i radą rodziców decydują o tym, jakie zajęcia będą mogły organizacje zewnętrzne organizować. W tym wypadku decydujące zdaje się doświadczenie dyrektora oraz przekonania osób wchodzących w skład rady szkoły i rady rodziców, bowiem przywołany art. 86 ust. 2 Prawa oświatowego wskazuje, że podjęcie działalności przez organizacje zewnętrzne wymaga pozytywnej opinii tych organów. Wprowadzenie do szkoły organizacji zewnętrznych może zatem zostać zablokowane przez radę rodziców czy radę szkoły, jeżeli nie wyrażą one pozytywnej opinii przykładowo nie zgadzając się na określony rodzaj zajęć prowadzonych przez stowarzyszenia czy inne organizacje. Planowane zmiany w przepisach Należy natomiast wspomnieć, że na stronie Ministerstwa Edukacji i Nauki dostępna jest robocza wersja ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, która przewiduje zmiany w treści art. 86 Prawa oświatowego, dające istotne uprawnienia kuratorom w zakresie decydowania jakie zajęcia dodatkowe będą w szkole realizowane i w konsekwencji jakie organizacje będą mogły w szkołach funkcjonować. Projekt przewiduje wprowadzenie do art. 86 po ust. 2 regulacji ust. 2a–2f. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli uzgodnione ze stowarzyszeniem lub inna organizacją zewnętrzną warunki działalności przewidują prowadzenie zajęć z uczniami, wówczas organizacja i prowadzenie tych zajęć wymaga uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty. Kurator zyska zatem możliwość zablokowania możliwości wprowadzenia zajęć dodatkowych do szkoły, poprzez wydanie opinii negatywnej. Należy natomiast zauważyć, że w celu uzyskania opinii kuratora, nie później niż na dwa miesiące przed rozpoczęciem prowadzenia zajęć przez organizację zewnętrzną, dyrektor szkoły przekazuje kuratorowi oświaty program zajęć oraz materiały wykorzystywane do realizacji programu zajęć, a także pozytywne opinie rady szkoły lub placówki i rady rodziców. W przypadku uzyskania pozytywnej opinii kuratora dyrektor będzie obowiązany przedstawić rodzicom niepełnoletniego ucznia lub pełnoletniemu uczniowi: 1) pełną informację o celach i treściach realizowanego programu zajęć; 2) pozytywną opinię kuratora oświaty; 3) pozytywne opinie rady szkoły lub placówki i rady rodziców. Dyrektor szkoły będzie miał również udostępnia rodzicom niepełnoletniego ucznia lub pełnoletniemu uczniowi, na ich wniosek, materiały wykorzystywane do realizacji programu zajęć. Dodatkowym obowiązkiem będzie konieczność uzyskania pisemnej zgody rodziców niepełnoletniego ucznia, zgody ucznia pełnoletniego, na udział w zajęciach. Warto tu jeszcze zwrócić uwagę na ciekawy szczegół projektowanych regulacji, bowiem w planowanym ust. 2f zawarto normę, zgodnie z którą opinia, o których mowa w ust. 2a, czyli opinia kuratora, nie jest wymagana w przypadku organizacji i prowadzenia zajęć w ramach zadania zleconego z zakresu administracji rządowej. Oznacza to, że przepisy te dadzą możliwość prowadzenia zajęć będących zajęciami dodatkowymi, które jednocześnie będą zlecone przez administrację rządową. Omawiany projekt jest określany przez MEiN jako roboczy, zatem prace nad nim zapewne jeszcze trwają, a co za tym idzie trudno przewidzieć, kiedy faktycznie wejdzie w życie.