STAN PRAWNY NA 10 CZERWCA 2021 Rachunek wydzielony – przepisy karne Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 305), • Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2029 ze zm.), • Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finan-sów publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 289), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.). Wydzielony rachunek dochodów – podstawa prawna Wydzielony rachunek dochodów regulowany jest przez art. 223 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z ust. 1 tej regulacji samorządowe jednostki budże-towe, prowadzące działalność określoną w Ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświa-towe, gromadzą na wydzielonym rachunku dochody określone w uchwale przez organ stano-wiący jednostki samorządu terytorialnego, pochodzące w szczególności: • ze spadków, zapisów i darowizn w postaci pieniężnej na rzecz jednostki budżetowej, • z odszkodowań i wpłat za utracone lub uszkodzone mienie będące w zarządzie albo użytkowaniu jednostki budżetowej, • z działalności polegającej na świadczeniu usług w ramach kształcenia zawodowego – w przypadku jednostek budżetowych prowadzących kształcenie zawodowe. Przywołana regulacja wskazuje wprost pewne dopuszczalne źródła dodatkowych dochodów samorządowych przedszkoli. Analiza tych źródeł pozwala stwierdzić, że w istocie dochody te nie mają charakteru stałego, trudno bowiem oczekiwać, aby możliwy spadek czy darowizna pojawiały się regularnie, stanowiąc istotny udział w finansowaniu działalności samorządowe-go przedszkola. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w Wyroku z dnia 14 marca 2011 r. (IV SA/Gl 5/11), choć katalog rodzajów dochodów i ich źródeł jest otwarty, to nie sposób uznać, że na rachunku wydzielonym może być gromadzony każdy jego rodzaj. Co więcej, kryterium kwalifikującym nie jest w tym wypadku jednorazowy czy wy-jątkowy charakter dochodu, lecz prawna możliwość ich uzyskiwania przez samorządową jed-nostkę budżetową przy uwzględnieniu charakteru jej działalności. Tworzenie rachunku Dyrektor nie może samodzielnie decydować o tym, że dla przedszkola tworzy się rachunek wydzielony, a także o tym, z jakich źródeł będą pochodzić środki gromadzone na tym rachun-ku, jeśli zostanie prawidłowo utworzony. Zgodnie z art. 223 ust. 2 Ustawy o finansach pu-blicznych organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa w szczególności: • jednostki budżetowe, które gromadzą dochody, • źródła, z których dochody gromadzone są na rachunku, • przeznaczenie dochodów, z tym że dochody wraz z odsetkami nie mogą być przezna-czone na finansowanie wynagrodzeń osobowych, • sposób i tryb sporządzania planu finansowego dochodów i wydatków nimi finansowa-nych, dokonywania zmian w tym planie oraz ich zatwierdzania. Jakie sankcje grożą dyrektorowi w przypadku, gdy utworzy wydzielony rachunek dochodów pomimo braku upoważnienia do dokonania takiej czynności lub gdy będzie gromadził na prawidłowo utworzonym rachunku środki, do których gromadzenia nie został upoważniony uchwałą? Zauważyć należy, że zgodnie z art. 57 ust. 2 pkt 1 Ustawy Prawo oświatowe organ prowadzący nadzoruje przedszkole pod kątem prawidłowości dysponowania przyznanymi przedszkolu środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez placówkę środkami pochodzą-cymi z innych źródeł. Przez „inne” źródła można rozumieć środki pozyskane na wydzielony rachunek dochodów. Wynikiem działań nadzorczych organu prowadzącego mogą być wyłącznie zalecenia pokon-trolne, bez dalszych konsekwencji, jednocześnie jednak wyniki kontroli mogą wpłynąć na ocenę dyrektora, w procedurze dokonywania oceny bowiem organ prowadzący wydaje ocenę cząstkową, m.in. dotyczącą sposobu dysponowania przez dyrektora środkami finansowymi określonymi w planie finansowym przedszkola. Nadmienić należy, że zgodnie z art. 223 ust. 4 Ustawy o finansach publicznych wydatki z rachunku wydzielonego mogą być dokonywane do wysokości kwot zgromadzonych dochodów, ale w ramach planu finansowego. W przypadku bardziej drastycznych naruszeń, sprawa może zostać potraktowana jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Naruszenie dyscypliny Zgodnie z art. 10 Ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscy-pliny finansów publicznych naruszeniem dyscypliny jest dokonanie zmiany w budżecie lub planie finansowym, stanowiącym podstawę gospodarki finansowej jednostki sektora finansów publicznych, bez upoważnienia albo z przekroczeniem zakresu upoważnienia. Dyrektor nie może swobodnie dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku wydzielonym, lecz działać wyłącznie w ramach upoważnienia, w tym wypadku przyznanego uchwałą rady gminy. Wydatkowanie środków z rachunku wydzielonego na cele, które nie zostały wskazane w uchwale, stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Jak mówi z kolei art. 11 ust. 1 Ustawy, naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia określonego ustawą budżeto-wą, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upo-ważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków. Również ten przepis wyraźnie wiąże możliwość wydatkowania środków rachunku wydzielonego z posiadaniem upoważnienia, w tym wypadku zawartego w planie finansowym. Środki finansowe, pozostające na rachunku wydzielonym na dzień 31 grudnia roku budżeto-wego, podlegają odprowadzeniu na rachunek budżetu jednostki samorządu terytorialnego w terminie do 5 stycznia następnego roku (art. 223 ust. 5 Ustawy o finansach publicznych). Przekroczenie tego terminu także stanowi naruszenie, ponieważ w myśl art. 6 pkt 1 Ustawy naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest nieprzekazanie w terminie do budżetu w należnej wysokości pobranych dochodów należnych Skarbowi Państwa lub jednostce sa-morządu terytorialnego. Kary Do kar za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, według art. 31 Ustawy o odpowie-dzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, należy: • upomnienie, • nagana, • kara pieniężna, • zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi. Karę pieniężną wymierza się w wysokości od 1/4 do 3-krotności miesięcznego wynagrodzenia osoby odpowiedzialnej za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, obliczonego jak wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego, należnego w roku, w którym doszło do tego naruszenia. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie wysokości wynagrodzenia, karę pieniężną wy-mierza się w wysokości od 1/4 do 5-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Z kolei karę za-kazu pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi wymierza się na okres od roku do pięciu lat. Organami orzekającymi w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych pierwszej instancji są komisje orzekające w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Organem orzekającym drugiej instancji jest Główna Komisja Orzekająca w Sprawach o Naru-szenie Dyscypliny Finansów Publicznych. Postępowanie obejmuje postępowanie wyjaśniające, prowadzone przez rzecznika dyscypliny, postępowanie przed komisją orzekającą oraz po-stępowanie odwoławcze przed Główną Komisją Orzekającą.