STAN PRAWNY NA 14 MAJA 2021 Dotacja podręcznikowa i podział rezerwy oświatowej Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2029 ze zm.), • Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 38 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie udzielania dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe w 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 577 ze zm.). Dotacja podręcznikowa Zgodnie z art. 55 Ustawy o finansowaniu zadań oświatowych wyposażenie: • publicznych szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w podręczniki do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczniki do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego, materiały edukacyjne lub materiały ćwiczeniowe dla klas I–III, • publicznych szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w podręczniki, materiały edukacyjne lub materiały ćwiczeniowe dla klas IV–VIII – jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, wykonywanym przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące te szkoły. W przypadku publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne zapewnienie sfinansowania kosztu zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, wykonywanym przez jednostki samorządu terytorialnego będące dla tych szkół organem rejestrującym. Zawsze więc przekazanie dotacji podręcznikowej na rzecz szkół, czy to publicznych, czy niepublicznych, jest zadaniem wykonywanym przez jednostki samorządu terytorialnego. Na realizację tego zadania samorządy otrzymują dotację celową z budżetu centralnego, udzielaną przez wojewodę. Dotacja celowa jest obliczana i przyznawana na wyposażenie publicznych szkół podstawowych oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w: • podręczniki do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczniki do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego lub materiały edukacyjne, w kwocie do 75 zł na ucznia – w przypadku klas I–III, • materiały ćwiczeniowe w kwocie do 50 zł na ucznia – w przypadku klas I–III, • podręczniki lub materiały edukacyjne, w kwocie do: o 140 zł na ucznia – w przypadku klasy IV, o 180 zł na ucznia – w przypadku klas V i VI, o 250 zł na ucznia – w przypadku klas VII i VIII; • materiały ćwiczeniowe w kwocie do wysokości 25 zł na ucznia – w przypadku klas IV–VIII. Kwoty dotacji są powiększane przez wskaźniki ustalane dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, niesłyszących, słabosłyszących, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, niewidomych i słabowidzących, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, o ile uczniowie ci będą korzystać z podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych dostosowanych do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych tych uczniów. Co jednak istotne, maksymalne kwoty dotacji celowej mogą podlegać weryfikacji. Przeglądu dokonuje minister właściwy ds. oświaty i wychowania, biorąc pod uwagę liczbę obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego na danym etapie edukacyjnym, warunki, jakie muszą spełniać podręczniki oraz kształtowanie się cen podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych. Zgodnie z informacją dostępną na stronie www.gov.pl w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. kwota refundacji będzie przyznawana do wysokości określonej w poprzednio obowiązującym Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie maksymalnych kwot dotacji celowej udzielanej na wyposażenie szkół w podręczniki i materiały edukacyjne, czyli w przypadku: • podręczników do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczników do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego lub materiały edukacyjne – do wysokości 90 zł na ucznia – w przypadku klasy I–III, • podręczników lub materiałów edukacyjnych – do wysokości: o 168 zł na ucznia – w przypadku klasy IV, o 216 zł na ucznia – w przypadku klasy V i VI, o 300 zł na ucznia – w przypadku klasy VII i VIII. 30 marca br. zostało opublikowane Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki w sprawie udzielania dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe w 2021 r. Rozporządzenie to jest wykonaniem upoważnienia z art. 60 Ustawy o finansowaniu zadań oświatowych i określa na rok 2021: • sposób przekazywania przez dyrektora szkoły informacji niezbędnych dla ustalenia wysokości dotacji oraz wzór formularza zawierającego te informacje, • wzór wniosku o udzielenie dotacji celowej, • sposób przekazywania przez jednostki samorządu terytorialnego wojewodom wniosku o udzielenie dotacji, • tryb i terminy udzielania dotacji, • szczegółowy sposób rozliczania wykorzystania dotacji. Informacje niezbędne dla ustalenia wysokości dotacji, przekazywane przez dyrektora szkoły jednostce samorządu terytorialnego, są sporządzane na formularzu, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do Rozporządzenia. Informacje te obejmują m.in. takie dane jak: • prognozowana liczba uczniów danych klas w roku szkolnym 2021/2022 powiększona o liczbę uczniów równą liczbie oddziałów danej klasy, • prognozowany wzrost liczby uczniów danych klas w roku szkolnym 2021/2022 w stosunku do: o liczby uczniów klas I i III szkoły podstawowej, którym w roku szkolnym 2020/2021 szkoła ta zapewniła podręczniki do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczniki do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego lub materiały edukacyjne, o liczby uczniów klasy IV, VI i VII szkoły podstawowej, którym w roku szkolnym 2020/2021 szkoła ta zapewniła podręczniki lub materiały edukacyjne; • liczba uczniów danych klas w roku szkolnym 2021/2022, dla których istnieje konieczność zapewnienia przez szkołę podstawową: o podręczników do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczników do zajęć z zakresu danego języka obcegonowożytnego lub materiałów edukacyjnych, w przypadku uczniów klas I i III, o podręczników lub materiałów edukacyjnych, w przypadku uczniów klas IV, VII itd. Według informacji dostępnej na stronie www.gov.pl we wzorach formularzy nie uległy zmianie sposób naliczania dotacji celowej na wyposażenie szkoły w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe, sposób rozliczania dotacji oraz sposób liczenia kosztów obsługi zadania, które będą stanowić 1 proc. przekazanej kwoty dotacji celowej. Stosownie do § 5 Rozporządzenia minister właściwy ds. oświaty i wychowania dokonuje podziału między województwa środków budżetu państwa przeznaczonych w 2021 r. dla jednostek samorządu terytorialnego na dotacje celowe, w terminie od 15 kwietnia do 27 września. Wojewoda udziela dotacji celowej w terminie do: • 4 czerwca – w przypadku złożenia wniosku o udzielenie dotacji celowej przez jednostkę samorządu terytorialnego w terminie od 15 kwietnia do 5 maja, • 9 sierpnia – w przypadku złożenia wniosku o udzielenie dotacji celowej przez jednostkę samorządu terytorialnego w terminie od 6 maja do 12 lipca, • 15 października – w przypadku złożenia wniosku o udzielenie dotacji celowej przez jednostkę samorządu terytorialnego w terminie od 13 lipca do 15 września. W tym roku możliwe jest przygotowanie załączników do Rozporządzenia za pomocą aplikacji dostępnej pod adresem: https://dotacjepodreczniki.mein.gov.pl/. Załączniki, zgodnie z Rozporządzeniem, mogą być przekazywane w postaci: • elektronicznej – opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym lub podpisem zaufanym, przesłane za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP), • papierowej (tradycyjnej – umieszczając stosowną pieczęć i własnoręczny podpis, przesłane pocztą tradycyjną) i elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym lub podpisem zaufanym, przesłane za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP). Rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej Zgodnie z art. 28 ust. 2 Ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z ogólnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej ujętej w ustawie budżetowej wyodrębnia się rezerwę części oświatowej subwencji ogólnej. Rezerwą części oświatowej subwencji ogólnej dysponuje minister właściwy ds. finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego ds. oświaty i wychowania oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego. W tym roku rezerwa subwencji oświatowej będzie dzielona między samorządy według dziewięciu kryteriów, a nowością jest możliwość ubiegania się o środki na dodatkowe zajęcia dla uczniów po powrocie do szkół. Po raz pierwszy w kryteriach tych pojawiła się możliwość pozyskania dodatkowej subwencji na sfinansowanie zajęć wspomagających uczniów w utrwaleniu wiadomości i umiejętności z wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego. Co jednak istotne, uruchomienie tego kryterium nastąpi po zwiększeniu rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej, a termin na wypełnienie formularza elektronicznego zostanie wskazany odrębną informacją. Na 2021 r. ustalono zatem następujące kryteria podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej: 1. Dofinansowanie z tytułu wzrostu zadań szkolnych i pozaszkolnych, polegającego na wzroście liczby uczniów przeliczeniowych w odniesieniu do danych przyjętych do naliczenia algorytmem części oświatowej subwencji ogólnej na 2021 r. W sytuacji gdy po dniu sprawozdawczym, tj. po 30 września 2020 r., wzrosła liczba zadań oświatowych, jednostka samorządu terytorialnego może ubiegać się o zwiększenie subwencji oświatowej na 2021 r. 2. Pomoc jednostkom samorządu terytorialnego w usuwaniu skutków zdarzeń losowych w budynkach szkół i placówek oświatowych publicznych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego – z wyłączeniem przedszkoli ogólnodostępnych oraz innych form wychowania przedszkolnego. Dofinansowanie jest możliwe, jeżeli zostały spełnione następujące warunki: • zdarzenie losowe miało miejsce w roku bieżącym lub w miesiącach październik–grudzień 2020 r., • jednostka samorządu terytorialnego zaplanowała środki własne w § 4270 w odpowiednim rozdziale klasyfikacji budżetowej w wysokości nie niższej niż różnica pomiędzy połową wartości kosztorysowej remontu a kwotą uzyskanego odszkodowania; jeżeli kwota odszkodowania jest równa lub wyższa od połowy wartości kosztorysowej remontu, wówczas jednostka samorządu terytorialnego nie ma obowiązku zaplanowania środków własnych na wykonanie remontu; jeżeli obiekty, które uległy uszkodzeniu, były ubezpieczone od tych zdarzeń, jednostki samorządu terytorialnego mogą również wystąpić z wnioskami przed zakończeniem procedury odszkodowawczej i ustaleniem kwoty odszkodowania, ale wówczas zobowiązane są do zaplanowania środków własnych w wysokości nie niższej niż połowa wartości kosztorysowej remontu. Jednostki samorządu terytorialnego, które zaangażowały środki własne w § 4270 w wysokości nie wyższej niż połowa wartości kosztorysowej remontu (lub nie zaplanowały tych środków, gdyż kwota odszkodowania była równa lub wyższa od połowy wartości kosztorysowej remontu), mogą ubiegać się o dofinansowanie w kwocie nie wyższej niż połowa wartości kosztorysowej remontu. Natomiast jednostki samorządu terytorialnego, które zaangażowały środki własne w § 4270 w wysokości wyższej niż połowa wartości kosztorysowej remontu, mogą ubiegać się o dofinansowanie w kwocie nie wyższej niż różnica pomiędzy wartością kosztorysową remontu a zaangażowanymi środkami własnymi. Rodzaje dofinansowania: • pomoc jednostkom samorządu terytorialnego w usuwaniu skutków działania żywiołów w budynkach szkół i placówek oświatowych publicznych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; kryterium to dotyczy tylko budynków szkół i placówek oświatowych (z wyłączeniem budynków przedszkoli ogólnodostępnych oraz innych form wychowania przedszkolnego) położonych na obszarze gmin wymienionych w wykazie, • dofinansowanie kosztów związanych z wypłatą odpraw dla zwalnianych nauczycieli w szkołach i placówkach oświatowych w trybie art. 20 Karty nauczyciela albo przechodzących na emeryturę na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela w związku z art. 20 ww. Ustawy. Dofinansowanie przysługuje JST, które zobowiązane są do wypłacenia odpraw nauczycielom: o zwalnianym w wyniku całkowitej likwidacji szkoły, placówki oświatowej, częściowej likwidacji szkoły, placówki oświatowej albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, o przechodzącym na emeryturę na podstawie art. 88 – w związku z art. 20 KN. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne i przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny nie są objęte dofinansowaniem ze środków rezerwy. Należy podkreślić, że sam art. 88 KN nie jest wystarczającą podstawą prawną do złożenia wniosku z tego kryterium. Zwolnienie musi być powiązane z art. 20 KN, czyli zwolnieniem z powodów organizacyjnych. Rodzaje dofinansowań 1. Dofinansowanie wyposażenia w pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej z przedmiotów przyrodniczych w publicznych szkołach podstawowych. Dofinansowanie obejmuje wyposażenie w pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej z przedmiotów: biologia, geografia, chemia i fizyka. Program wsparcia finansowego zaprojektowany został na cztery lata, począwszy od 2018 r. Dofinansowanie dotyczy szkół podstawowych publicznych dla dzieci i młodzieży prowadzonych przez JST, osoby prawne lub osoby fizyczne: • które mają lub będą mieć od 1 września 2021 r. w ramach struktury klasę V (dotyczy przedmiotów geografia i biologia) oraz klasę VII lub VIII (dotyczy przedmiotów fizyka i chemia), • które nie są szkołami zorganizowanymi w podmiotach leczniczych, • które do 31 sierpnia 2019 r. nie miały w ramach struktury oddziałów gimnazjalnych (po przekształceniu gimnazjum w szkołę podstawową lub włączeniu gimnazjum w struktury szkoły podstawowej) oraz które nie funkcjonowały w ramach zespołu z gimnazjum, • które nie skorzystały ze środków finansowych na to zadanie z rezerwy w latach 2018–2020. Do wniosku należy dołączyć wykaz pomocy dydaktycznych zakupionych w roku bieżącym lub planowanych do zakupienia odrębnie dla każdej szkoły i do każdego przedmiotu. 2. Dofinansowanie doposażenia publicznych szkół i placówek oświatowych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, w zakresie pomieszczeń do nauki w nowo wybudowanych budynkach, nowych pomieszczeń do nauki pozyskanych w wyniku adaptacji oraz pomieszczeń dla szkół rozpoczynających kształcenie w nowych zawodach. W ramach tego kryterium można uzyskać dofinansowanie w zakresie zakupu: • sprzętu szkolnego i pomocy dydaktycznych do nowych pomieszczeń do nauki zaadaptowanych z innych pomieszczeń szkolnych niepełniących dotychczas funkcji dydaktycznych w obiektach szkół i placówek oświatowych publicznych prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, • sprzętu szkolnego i pomocy dydaktycznych do pomieszczeń do nauki w nowo wybudowanych (przekazanych do użytkowania w miesiącach październik–grudzień 2020 r. lub w miesiącach styczeń–wrzesień 2021 r.) obiektach szkół i placówek oświatowych publicznych prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. 3. Sfinansowanie zajęć wspomagających uczniów w utrwaleniu wiadomości i umiejętności z wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego. Sfinansowanie z ww. kryterium będzie przysługiwało jednostkom samorządu terytorialnego prowadzącym lub dotującym szkoły, w których zostaną zorganizowane zajęcia wspomagające uczniów w opanowaniu i utrwalaniu wiadomości i umiejętności z wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego oraz zajęć z języka mniejszości narodowej. 4. Korekta części oświatowej subwencji ogólnej z tytułu błędów statystycznych. 5. Dofinansowanie innych zadań o jednorazowym charakterze, nieuwzględnionych w części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2021. Inne zadania o jednorazowym charakterze nieuwzględnione w części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2021 obejmują wydatki na sytuacje wyjątkowe, niemożliwe do zaplanowania na etapie tworzenia algorytmu podziału części oświatowej subwencji ogólnej. Do tego kryterium nie zalicza się m.in. remontów bieżących, zadań o charakterze inwestycyjnym, kosztów związanych z urlopami dla poratowania zdrowia, skutków awansu zawodowego nauczycieli, wydatków bieżących na utrzymanie szkół i wynagrodzenia oraz zadań ujętych w kryteriach 1–7.