STAN PRAWNY NA 14 MAJA 2021 Uprawnienia osób zaszczepionych Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320), • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1398 ze zm.), • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienie określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2021 r. poz. 861 ze zm.), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 726/2004 z dnia 31 marca 2004 r. ustanawiające unijne procedury wydawania pozwoleń dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i nadzoru nad nimi oraz ustanawiające Europejską Agencję Leków (Dz.Urz. UE.L. z 2004 r. Nr 136 poz. 1), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz.Urz. UE.L. z 2016 r. Nr 77 poz. 1), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.Urz. UE.L. z 2016 r. Nr 119 poz. 1). Za dopuszczenie do obrotu szczepionek pandemicznych, zgodnie z wymogiem Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 726/2004 z dnia 31 marca 2004 r. ustanawiającego unijne procedury wydawania pozwoleń dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i nadzoru nad nimi oraz ustanawiające Europejską Agencję Leków, odpowiada Komisja Europejska, po uzyskaniu pozytywnej rekomendacji Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (The Committee for Medicinal Products for Human Use – CHMP), działającego w ramach Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency – EMA). W rekomendacjach Komitetów Doradczych ds. Szczepień w Wielkiej Brytanii, Kanadzie oraz Stanach Zjednoczonych wskazano m.in., że: • przebycie COVID-19 nie jest przeciwwskazaniem do szczepień przeciw COVID-19, • kwalifikacja do szczepienia przeciw COVID-19 nie wymaga wcześniejszej oceny poziomu przeciwciał przeciw SARS-CoV-2; dodatni wynik poziomu przeciwciał nie stanowi przeciwwskazania do szczepień przeciw COVID-19, • nie zaleca się szczepienia w trakcie leczenia immunosupresyjnego z uwagi na to, że nie prowadzono badań klinicznych w tej grupie pacjentów. Należy zauważyć, że przez długi czas Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) nie zalecała stosowania szczepionek przeciwko COVID-19 w przypadku kobiet w ciąży. Pod koniec stycznia stanowisko WHO uległo zmianie i obecnie szczepienia te są zalecane. Zgodnie z założeniami Narodowego Programu Szczepień przyjęcie szczepienia oznacza uzyskanie tzw. statusu osoby zaszczepionej: „(...) przyjęcie szczepionki będzie potwierdzone przez specjalny system, który będzie umożliwiał weryfikację zaszczepienia (m.in. kod QR, który pozwoli szybko potwierdzić odbyte szczepienie). Radykalnie ogranicza ono możliwość zachorowania i transmisji wirusa SARS-CoV-2. W związku z tym osoby zaszczepione będą mogły bez dodatkowych testów korzystać z usług zdrowotnych w publicznej służbie zdrowia, a także nie będą uwzględniane w limitach dotyczących spotkań towarzyskich. Nie będzie także potrzeby odbywania kwarantanny przez zaszczepionych w wypadku kontaktu z osobą zakażoną koronawirusem. Rząd po zatwierdzeniu charakterystyk produktów leczniczych szczepionek we współpracy z Radą Medyczną rozważy możliwość wprowadzenia kolejnych rozwiązań zwalniających z zasad bezpieczeństwa dla osób zaszczepionych i opublikuje je w formie rozporządzenia”. Były to oczywiście dopiero wstępne założenia wskazujące korzyści, jakie uzyskają osoby zaszczepione. Obecnie jednak pojawiły się pierwsze regulacje, które faktycznie wprowadzają w życie te założenia. Obostrzenia, które nie dotyczą osób zaszczepionych W pierwszej kolejności należy tu przytoczyć treść § 2 ust. 2 Rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Zgodnie z tą regulacją osoba przekraczająca granicę Rzeczypospolitej Polskiej w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zobowiązana: • przekazać funkcjonariuszowi Straży Granicznej informację o: o adresie miejsca zamieszkania lub pobytu, w którym będzie odbywać obowiązkową kwarantannę, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 34 ust. 5 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, o numerze telefonu do bezpośredniego kontaktu z tą osobą, • odbyć, po przekroczeniu granicy państwowej, obowiązkową kwarantannę trwającą 10 dni, licząc od dnia następującego po przekroczeniu tej granicy. Zgodnie z ust. 18 cytowanej regulacji do dnia 5 czerwca 2021 r. obowiązek odbycia kwarantanny, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 34 ust. 5 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, trwającej 10 dni, licząc od dnia następującego po przekroczeniu granicy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, stosuje się również do osoby przekraczającej morski odcinek granicy Rzeczypospolitej Polskiej regularnym połączeniem promowym oraz odcinek lądowy granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Republiką Czeską, Republiką Litewską, Republiką Federalną Niemiec lub Republiką Słowacką, niezależnie od środka transportu, którym się przemieszcza, bądź pieszo, w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tu jednak pojawia się regulacja § 3 ust. 2 pkt 14 Rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii – obowiązku odbycia kwarantanny nie stosuje się w przypadku przekraczania granicy Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby, które zakończyły izolację w warunkach domowych, izolację albo hospitalizację z powodu zakażenia wirusem SARS-CoV-2, nie później niż 6 miesięcy przed dniem przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej; Kolejną wartą uwagi regulacją jest § 4 ust. 6 ww. Rozporządzenia, stosownie do którego osoba prowadząca wspólne gospodarstwo domowe z osobą, u której stwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2 lub z nią zamieszkująca, od dnia uzyskania przez osobę, u której stwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2, pozytywnego wyniku testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2, jest zobowiązana poddać się kwarantannie trwającej do upływu siedmiu dni od dnia zakończenia izolacji osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe lub zamieszkuje. Jest to kolejny obowiązek w zakresie kwarantanny, tym razem obejmujący osoby zamieszkujące z osobą zarażoną koronawirusem. Obowiązek ten nie dotyczy osób zaszczepionych przeciwko COVID-19. Zgodnie z art. 34 ust. 2 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby, które były narażone na chorobę zakaźną lub pozostawały w styczności ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego, a nie wykazują objawów chorobowych, podlegają obowiązkowej kwarantannie lub nadzorowi epidemiologicznemu, jeżeli tak postanowią organy inspekcji sanitarnej, przez okres nie dłuższy niż 21 dni, licząc od dnia następującego po ostatnim dniu odpowiednio narażenia albo styczności. Wymóg poddania się kwarantannie, stosownie do treści § 8 ww. Rozporządzenia, również nie dotyczy osób zaszczepionych: obowiązku odbycia kwarantanny, o której mowa w art. 34 ust. 2 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, nie stosuje się wobec osoby, która zakończyła hospitalizację, odbywanie izolacji lub izolacji w warunkach domowych, z powodu stwierdzenia zakażenia wirusem SARS-CoV-2, a także osoby zaszczepionej przeciwko COVID-19. Rehabilitacja lecznicza Zgodnie z § 13 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii do odwołania do odwołania warunkiem rozpoczęcia: • leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, • świadczeń uzdrowiskowego leczenia sanatoryjnego dzieci wykonywanego pod opieką dorosłych – jest negatywny wynik testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 pacjenta oraz opiekuna dziecka, o którym mowa w pkt 2 tego aktu, z materiału pobranego w terminie nie wcześniejszym niż 4 dni przed terminem rozpoczęcia leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej albo zaszczepienie się pacjenta lub opiekuna dziecka, o którym mowa w pkt 2, przeciwko COVID-19. Zgodnie z § 17 ww. Rozporządzenia osobie zaszczepionej przeciwko COVID-19 będącej świadczeniobiorcą w rozumieniu art. 2 ust. 1 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych udziela się świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych bez konieczności wykonania testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2. Ograniczenia spotkań Regulacja § 26 ust. 16 Rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii wskazuje, że nie wlicza się osób zaszczepionych do liczby osób biorących udział w zgromadzeniach, w tym imprezach i spotkaniach do 25 osób i zebraniach niezależnie od ich rodzaju, oraz nie wlicza się osób zaszczepionych do liczby osób biorących udział w imprezach i spotkaniach do 50 osób, które odbywają się na otwartym powietrzu albo w lokalu lub w wydzielonej strefie gastronomicznej sali sprzedaży. Uprawnienia pracownicze Obecnie status osoby zaszczepionej nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia pracownicze nauczycieli poradni czy też osób zatrudnionych na stanowisku administracyjno-obsługowym. Wynika to z kilku istotnych zasad prawa pracy. W myśl art. 113 Kodeksu pracy jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy – jest niedopuszczalna. Przepis ten formułuje ogólny zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu i jakkolwiek nie wymienia faktu szczepienia lub jego braku jako czynnika będącego powodem dyskryminacji, to jednak również do szczepienia należy ten zakaz odnieść. Katalog przyczyn dyskryminacji wymieniony w tym przepisie jest otwarty i obejmuje czynniki wprost w nim niewymienione. Dodać do tego należy, że fakt szczepienia jest informacją szczególnej kategorii, dotyczącą zdrowia pracownika, a więc informacją, której przetwarzanie jest możliwe tylko w kilku przypadkach wskazanych w art 9 ust. 2 RODO. Wymienia on m.in. zgodę pracownika czy też konieczność wypełnienia przez pracodawcę obowiązków w dziedzinie prawa pracy. Tymczasem obecnie nie istnieje przepis szczególny dający pracodawcy prawo do uzyskiwania informacji na temat tego, czy pracownik ma status osoby zaszczepionej. Zgodnie z art. 221 k.p. pracodawca może od osoby ubiegającej się o zatrudnienie uzyskać następujące dane: • imię (imiona) i nazwisko, • datę urodzenia, • dane kontaktowe wskazane przez taką osobę, • wykształcenie, • kwalifikacje zawodowe, • przebieg dotychczasowego zatrudnienia. Już po zatrudnieniu, a więc od pracownika, a nie od osoby dopiero ubiegającej się o zatrudnienie, pracodawca może dodatkowo żądać danych osobowych obejmujących: • adres zamieszkania, • numer PESEL, a w przypadku jego braku – rodzaj i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość, • inne dane osobowe pracownika, a także dane osobowe dzieci pracownika i innych członków jego najbliższej rodziny, jeżeli podanie takich danych jest konieczne ze względu na korzystanie przez pracownika ze szczególnych uprawnień przewidzianych w prawie pracy, • wykształcenie i przebieg dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli nie istniała podstawa do ich żądania od osoby ubiegającej się o zatrudnienie, • numer rachunku płatniczego, jeżeli pracownik nie złożył wniosku o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych. Wśród uzyskiwanych danych nie ma informacji dotyczących szczepień. W praktyce oznacza to, że status osoby zaszczepionej nie daje żadnych korzyści pracowniczych, ale również brak tego statusu nie oznacza pogorszenia pozycji pracownika. Nie wpływa na wysokość zatrudnienia, pierwszeństwo w zwolnieniu czy pozycję w awansie zawodowym. W istocie jest to informacja, której obecnie pracodawca nie powinien przetwarzać.