STAN PRAWNY NA 19 MARCA 2021 Odwołanie dyrektora placówki oświatowej Opracowała: Elżbieta Rzepecka-Roszak, dyrektor szkoły podstawowej, ekspert ds. awansu zawodowego oraz edukator ośrodka doskonalenia nauczycieli, laureatka Ogólnopolskiego Programu „Twórczy nauczyciel – Twórcza Edukacja” Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2215 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 1320), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 sierpnia 2019 r. w sprawie trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze, szczegółowego zakresu informacji zawartych w karcie oceny pracy, składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego oraz szczegółowego trybu postępowania odwoławczego (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1625). Ogólne zasady odwołania dyrektora szkoły lub placówki oświatowej Zgodnie z przepisem art. 66 ust.1 Ustawy Prawo oświatowe, organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce: • odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie: o złożenia przez nauczyciela rezygnacji, z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, o ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli – bez wypowiedzenia, o złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3, o w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego – ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Opinię, o której mowa w ust. 1 pkt 2, wydaje się w terminie 21 dni od dnia otrzymania wystąpienia organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce: Złożenie rezygnacji przez nauczyciela zajmującego stanowisko kierownicze Odwołanie ze stanowiska nie może nastąpić na podstawie samego tylko oświadczenia nauczyciela zajmującego funkcje kierownicze, lecz potrzeba do tego oświadczenia woli organu, który je powierzył. Termin wypowiedzenia oblicza się z odpowiednim uwzględnieniem przepisów Kodeksu pracy, a więc art. 30 § 21 k.p., który stanowi, że okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień lub miesiąc albo ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca. Termin rozpoczyna biec z chwilą, gdy oświadczenie woli dotarło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Negatywna ocena pracy Stosownie do art. 6a KN praca nauczyciela, z wyjątkiem nauczyciela stażysty, podlega ocenie. Może być ona przeprowadzona w każdym czasie, nie wcześniej jednak niż po upływie roku od dokonania oceny poprzedniej lub oceny dorobku zawodowego, z inicjatywy dyrektora placówki lub na wniosek: • nauczyciela, • organu sprawującego nadzór pedagogiczny, • organu prowadzącego, • rady szkoły, • rady rodziców. Ocena pracy nauczyciela ma charakter opisowy i jest zakończona stwierdzeniem uogólniającym: • ocena wyróżniająca, • ocena dobra, • ocena negatywna. Oceny pracy dyrektora placówki oraz nauczyciela, któremu czasowo powierzono pełnienie obowiązków dyrektora szkoły lub przedszkola, dokonuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny w porozumieniu z organem prowadzącym. Organ ten dokonuje oceny pracy dyrektora po zasięgnięciu opinii rady szkoły i zakładowych organizacji związkowych działających w tej placówce. Kryterium oceny pracy dyrektora szkoły lub przedszkola stanowi stopień realizacji zadań określonych w art. 6, 7 i 42 ust. 2 KN oraz art. 68 ust. 1 Ustawy Prawo Oświatowe – ustalony w wyniku sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz nadzoru w zakresie spraw finansowych i administracyjnych. Ocena obejmuje zatem wszystkie zadania, zarówno w zakresie merytorycznej pracy placówki, jak i obowiązków dotyczących administracji i spraw finansowych. W przepisach powyższego Rozporządzenia (§ 7 ust. 1) dokonano podziału na oceny cząstkowe: • Organ prowadzący szkołę dokonuje oceny cząstkowej realizacji zadań w zakresie: o dysponowania środkami finansowymi w planie finansowym szkoły lub placówki, prawidłowości ich wykorzystania oraz organizacji administracyjnej, finansowej i gospodarczej obsługi szkoły lub placówki, o wykonywania czynności z zakresu prawa pracy i kierowania procesami pracy, o zapewniania warunków organizacyjnych do realizacji zadań dydaktycznych i wychowawczo- opiekuńczych. • Organ sprawujący nadzór pedagogiczny (częściowo w porozumieniu z organem prowadzącym) dokonuje oceny w pozostałym zakresie, obejmującym – ogólnie rzecz ujmując – całokształt działalności statutowej szkoły lub placówki. Ocenę pracy ustala się po zapoznaniu nauczyciela z jej projektem oraz wysłuchaniu jego uwag i zastrzeżeń, a od ustalonej oceny pracy, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia, przysługuje dyrektorowi oraz nauczycielowi, któremu czasowo powierzono pełnienie obowiązków dyrektora, prawo złożenia wniosku do organu, który tę ocenę ustalił, o jej ponowne dokonanie. Prowadzenie przez placówkę działalności z naruszeniem przepisów Ustawy Prawo oświatowe Jeżeli szkoła, placówka lub organ prowadzący kieruje swoją działalnością z naruszeniem przepisów ustawy, organ sprawujący nadzór pedagogiczny może polecić, w drodze decyzji, usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie (art. 56 ust. 1–3 Ustawy Prawo oświatowe). W przypadku stwierdzenia niedostatecznych efektów kształcenia lub wychowania w placówce, organ sprawujący nadzór pedagogiczny poleca jej dyrektorowi opracowanie, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania. Wdrożenie programu następuje w terminach określonych w harmonogramie, zaakceptowanych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Program musi uwzględnić uwagi i wnioski zgłoszone przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. W świetle art. 56 ust. 3 Ustawy, jeżeli dyrektor placówki nie usunie w wyznaczonym terminie uchybień, nie opracuje lub nie wdroży w określonych w harmonogramie terminach programu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania albo nie uwzględni w tym programie zgłoszonych uwag i wniosków, organ sprawujący nadzór pedagogiczny występuje do organu prowadzącego z wnioskiem o odwołanie dyrektora placówki z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego. Co więcej, przepisy art.56 ust 5 Ustawy Prawo oświatowe przewidują, iż w przypadku placówki prowadzonej przez osobę prawną lub fizyczną, z wyjątkiem szkoły lub przedszkola prowadzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego, niewykonanie polecenia może stanowić podstawę cofnięcia, w drodze decyzji, zezwolenia na założenie tej placówki, co jest równoznaczne z postawieniem jej w stanie likwidacji. Lista przesłanek zastosowania środka prawnego w postaci odwołania dyrektora, wynikających z komentowanego przepisu, jest zamknięta. Nie jest zatem możliwe zgłoszenie wniosku o odwołanie dyrektora ze stanowiska, jeżeli uchybienia wytknięte w decyzji wydanej na podstawie ust. 1 zostały usunięte, a następnie stwierdzono w trybie nadzoru pedagogicznego naruszenie jeszcze innych przepisów Ustawy. Nie jest to także możliwe w sytuacji, gdy dyrektor opracował wprawdzie i wdrożył program poprawy efektywności kształcenia lub wychowania, uwzględniając przy tym wnioski i uwagi organu sprawującego nadzór pedagogiczny, a mimo to osiągnięte efekty okazały się – w ocenie organu sprawującego nadzór pedagogiczny – niedostateczne. We wniosku, formułowanym na podstawie art. 56 ust. 3 Ustawy Prawo oświatowe, organ sprawujący nadzór pedagogiczny powinien wyraźnie określić, czy żąda odwołania dyrektora za wypowiedzeniem z końcem roku szkolnego, czy też bez wypowiedzenia w czasie roku szkolnego. Organ prowadzący nie może rozstrzygnąć tego we własnym zakresie, zaś wniosek złożony w sprawie odwołania przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest dla organu prowadzącego szkołę lub placówkę wiążący. Tryb odwołania będzie niewątpliwie zależny od oceny istotności naruszenia przez dyrektora obowiązku nałożonego przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Przypadki szczególnie uzasadnione Podczas oceny, czy dana sytuacja odpowiada „przypadkowi szczególnie uzasadnionemu”, warto zwrócić uwagę na Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 grudnia 2010 r. (sygn. akt III SA/Łd 546/10, LEX nr 686838, Wspólnota 2011/1/34). Sąd ten wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że akt odwołujący nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły powinien być odpowiednio uzasadniony. Oznacza to, że ocena i uznanie organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze, a następnie zamierza odwołać go z tej funkcji, nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być szczegółowo wywiedzione i umotywowane w uzasadnieniu podjętej uchwały. Istotne są przy tym wywody i argumentacja prawna zawarta bezpośrednio w uzasadnieniu podjętej uchwały. Jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w Wyroku z dnia 25 lutego 2011 r. (sygn. akt I OSK 2018/10, LEX nr 818630), negatywna ocena działalności dyrektora szkoły przez organ prowadzący w zakresie gospodarki finansowej szkoły lub innych zaniedbań dotyczących organizacji pracy szkoły, a zwłaszcza odmienna wizja prowadzenia placówki oświatowej, czy też konflikt z organem prowadzącym nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków i nie uzasadniają odwołania dyrektora szkoły w trybie tego przepisu. Uprawnienie rady pedagogicznej do wystąpienia z wnioskiem o odwołanie dyrektora Zgodnie z art. 72 ust. 2 Ustawy Prawo oświatowe, rada pedagogiczna może wystąpić z wnioskiem o odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora lub z innego stanowiska kierowniczego placówce. Wystąpienie przez radę pedagogiczną z wnioskiem o odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego oznacza podjęcie uchwały, czyli powzięcie i wyrażenie przez radę pedagogiczną stanowiska, które podlega następnie – bez pośrednictwa dyrektora – przedstawieniu organowi prowadzącemu, tj. wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, staroście lub marszałkowi województwa. Organ uprawniony do odwołania jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i powiadomić o jego wyniku radę pedagogiczną w ciągu 14 dni od dnia otrzymania wniosku.(art. 72 ust.3 Ustawy Prawo oświatowe). Rada pedagogiczna może zatem wystąpić z wnioskiem o odwołanie dyrektora, ale sama nie ma do tego uprawnień. Wyklucza się również wniosek o odwołanie osoby niebędącej nauczycielem, którą powołano na stanowisko dyrektora w trybie art. 62 ust. 2 Ustawy Prawo oświatowe. Skoro bowiem osoba ta nie jest „nauczycielem”, to brak jest jednej z podstawowych przesłanek zastosowania tego przepisu. W świetle art. 72 ust. 3 Ustawy Prawo oświatowe w przypadku wystąpienia, organ uprawniony do odwołania jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i powiadomić o jego wyniku radę pedagogiczną w ciągu 14 dni od otrzymania wniosku. Termin ten jest tzw. terminem instrukcyjnym, a więc niewiążącym i ustalonym przez ustawodawcę jedynie w celach porządkowych, a jego nieznaczne przekroczenie nie stanowi raczej istotnego naruszenia prawa. Organ prowadzący podejmuje decyzję o odwołaniu dyrektora po rozważeniu całokształtu sprawy i według swojego uznania, a wniosek rady pedagogicznej nie jest dla organu prowadzącego wiążący. Odwołanie jako rezultat przeprowadzonego przez organ prowadzący postępowania wyjaśniającego na ogół będzie się opierać na przesłance „szczególnie uzasadnionego przypadku” z art. 66 ust. 1 pkt 2 Ustawy Prawo oświatowe. Natomiast w celu odwołania nauczyciela z innego stanowiska kierowniczego w szkole lub placówce (np. ze stanowiska wicedyrektora, kierownika filii). stosuje się przepis art. 65 ust. 1 Ustawy Prawo oświatowe. Skutki odwołania oraz kontrola sądowa Skoro – jak wskazał komentator (jw.) – instytucją prawną niewątpliwie najbardziej zbliżoną do powierzenia stanowiska jest powołanie, a przepisy k.p. (art. 68 i następne) można stosować w zakresie nieuregulowanym w Ustawie Prawo oświatowe przez analogię, to odwołanie ze stanowiska należy traktować jako: • rozwiązanie stosunku pracy na stanowisku kierowniczym (jeżeli przez jego powierzenie nastąpiło nawiązanie stosunku pracy), • wypowiedzenie zmieniające (o ile odwołany był już pracownikiem placówki). Stosownie do art. 70 § 2 i 3 k.p. stosunek pracy wygaśnie, zależnie od trybu, w jakim następuje odwołanie, z dniem odwołania (jeżeli dokonano go bez zachowania okresu wypowiedzenia) albo z upływem terminu wypowiedzenia. Ustawa nie określa, jakie uprawnienia służą nauczycielowi w razie odwołania ze stanowiska kierowniczego – w orzecznictwie sądów administracyjnych odwołanie uznane zostało za czynność regulowaną prawem administracyjnym, która jako taka podlega kontroli sprawowanej przez te sądy, lecz jednocześnie nie wyklucza to dochodzenia roszczeń przewidzianych przepisami prawa pracy przed sądami powszechnymi. W orzecznictwie SN przeważa tendencja do przyznania nauczycielowi odwołanemu ze stanowiska kierowniczego z naruszeniem prawa jedynie roszczenia o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego miało trwać pełnienie powierzonej funkcji, jednak nie więcej niż za trzy miesiące, a jeżeli odwołanie nie wiąże się z rozwiązaniem stosunku pracy, to roszczenie byłoby ograniczone do równowartości dodatku funkcyjnego za analogiczny okres. Jednak, co do zasady, wyklucza się roszczenie o przywrócenie do pracy na stanowisku.