Kwestionariusz kompetencji psychicznych dla młodzieży Część A W części A uczestnicy badania wybierają sposoby radzenia sobie z codziennymi trudnymi sytuacjami. Odpowiedzi z jednej grupy wskazują na przewagę stosowanego schematu, mogą posłużyć do oceny mnogości lub ubóstwa wykorzystywanych technik. Powtarzające się odpowiedzi wskazywać mogą na małą dostępność zasobów i potrzebę ich rozwinięcia. Wynik powinien być zbieżny z wynikiem w części B. Wskazane jest przygotowanie osobnej wersji dla każdej płci. Przed Tobą opis 20 różnych trudnych sytuacji życiowych. Zastanów się, jak poradziłabyś/poradziłbyś sobie w opisanej sytuacji, ewentualnie, gdyby ktoś spytał Cię o radę, co doradziłabyś/doradziłbyś tej osobie. Wybierz tylko jedną z 4 zaproponowanych odpowiedzi. 1. Kiedy czujesz, że masz na głowie zbyt wiele obowiązków, a musisz nauczyć się materiału, który jest dla Ciebie trudny, ciągle ktoś czegoś od Ciebie chce, co najchętniej byś zrobiła/zrobił? 1. Żeby zapomnieć o problemie, najchętniej chciałabyś/chciałbyś go przespać. Kiedy się obudzisz, opadną emocje, może sytuacja się sama rozwiąże. 2. Musisz natychmiast zjeść coś słodkiego, najlepiej wielką mleczną czekoladę lub coś innego, co lubisz. 3. Czujesz, że musisz natychmiast spotkać się z przyjaciółmi, powiedzieć im o tym, co zaszło, przegadać, w towarzystwie uciszyć zły nastrój. 4. Czujesz, że najlepsze, co możesz teraz zrobić, to poruszać się. W zależności od tego, jaki sport lubisz, masz ochotę biegać, pływać, jeździć na rowerze, iść poćwiczyć. 2. Kiedy przygotowałaś/przygotowałeś się do trudnego egzaminu, wiesz, że całą potrzebną wiedzę masz w jednym palcu. Nagle z jakiegoś powodu w trakcie egzaminu nie potrafisz sobie nic przypomnieć. Wychodzisz z egzaminu, co robisz? 1. Od razu siadasz do książek, egzamin trzeba zdać raz jeszcze, musisz się uczyć. 2. Pierwsza myśl to rzucić szkołę, nie zostaniesz w tym miejscu ani chwili dłużej. 3. Najchętniej rzuciłabyś/rzuciłbyś się na pierwszą lepszą osobę z pięściami, nie robisz tego… idziesz poboksować worek treningowy. 4. Idziesz spotkać się z kumplami/koleżankami, im też nie poszło dobrze, więc potrafią Cię zrozumieć. 3. Pandemia pokrzyżowała Twoje plany na wakacje, właśnie dowiedziałaś/dowiedziałeś się, że planowany wyjazd nie dojdzie do skutku. Co robisz? 1. Zamykasz się w pokoju, gasisz światło, nie chcesz z nikim rozmawiać ani nikogo widzieć. 2. Lepiej, żeby dziś nikt na Ciebie nie wpadł, bo masz ochotę komuś dokopać. 3. Dzwonisz do kumpli/koleżanek i organizujecie imprezę, musisz się wyszaleć. 4. Zaczynasz planować czas wakacji, nie ten plan – to inny. 4. Twój przyjaciel, któremu ufałeś, wyjawił Twój sekret, teraz wszyscy wiedzą to, co powiedziałaś/powiedziałeś mu w zaufaniu. Co robisz? 1. Przegadam to z kimś, na pewno razem znajdziemy rozwiązanie. 2. Na pocieszenie kupię sobie nowe spodnie albo pójdę do kina. 3. Uciekam tam, gdzie nikt mnie nie znajdzie, nie potrafię znieść takiego wstydu. 4. Idę „dać w zęby” przyjacielowi (już byłemu). 5. W drodze na spotkanie z przyjaciółmi przejeżdżający obok samochód wjechał w kałużę i ochlapał Cię od stóp do głów, jesteś mokra/mokry i brudna/brudny. Co robisz? 1. Jesteś wściekła/wściekły, przeklinasz, wracasz do domu, teraz wiesz, że zawsze masz pecha. 2. W zemście na wszystkich wrednych kierowcach całego świata rysujesz kluczem samochód nielubianego sąsiada. 3. Pękasz ze śmiechu, tobie to zawsze zdarzają się takie głupie historie, opowiesz o tym – znowu nikt Ci nie uwierzy. 4. Szkoda Ci było wydawać pieniądze na bluzę, upatrzoną od 2 tygodni, ale idziesz po nią i kupujesz ją na poprawę humoru. 6. Stresujesz się, bo masz dziś prezentację przed całą grupą. Jak rozładujesz napięcie? 1. Próbujesz zdobyć trawkę, inni palą i mówią, że działa, a konsekwencje są przesadzone. 2. Spotkasz się z koleżanką, która ciągle występuje i nie ma z tym problemu, zapytasz ją o radę. 3. Odcinasz myśli, zaczynasz sprzątać w szafie, tak bardzo, że zapominasz o nadchodzącym wystąpieniu. Nie myślisz – działasz! Sprzątanie to porządkowanie, a porządkowanie uspokaja. 4. Próbujesz relaksacji, 20 minut relaksacji działa lepiej niż trzy godziny snu. Wyciszysz się i lęki same odejdą. 7. Czasami masz smutne dni, jak każdy. Zastanawiasz się nad sensem Twoich wyborów i działań. Masz na ten smutek metodę: 1. Idziesz spotkać się z koleżankami/kolegami przy piwie. 2. Idziesz do schroniska, gdzie jesteś wolontariuszką/wolontariuszem (lub w inne miejsce, gdzie możesz pomagać). Kiedy czujesz się potrzebna/potrzebny, dobry nastrój wraca, poza tym inni mają gorzej. 3. Idziesz biegać lub uprawiać inny sport, po kilku minutach smutki same znikają. 4. Zaczynasz ćwiczyć jogę, bez namysłu i bez powodu – ćwiczenia wciągają i oczyszczają myśli. 8. Czasami zastanawiasz się, po co masz przyjaciół, po głębszej analizie dochodzisz do wniosku, że: 1. Przyjaciele to źródło rad, rozwiązań, zaproponują często coś, na co sama/sam nie potrafisz wpaść. 2. Najważniejsze w życiu jest, aby ktoś Cię wysłuchał, gdy tego potrzebujesz, nie wyobrażasz sobie, jak mogą żyć ludzie, którzy nie mają komu się zwierzyć. 3. Przyjaciele są przeceniani, często zawodzą, a po czasie okazuje się, że jedyną osobą na którą możesz liczyć, jesteś Ty sama/sam. 4. Lubię się sprzeczać z przyjaciółmi, to nie jest kłótnia na poważnie, ale kiedy walczę o swoje zdanie, to czuję, że jestem. 9. Dla ludzi, którzy czują, że coś jest „nie tak” – stworzono telefon zaufania. Zastanawiasz się, jak można dzwonić do kogoś, kogo się nie zna i opowiadać tej osobie o swoich prywatnych, osobistych sprawach. 1. Po zastanowieniu dochodzisz do wniosku, że to dobry pomysł. Uznajesz, że skoro ta osoba Cię nie zna, to nie musisz się krępować. 2. Nie możesz dzwonić do jakiejś obcej osoby i obciążać jej swoimi problemami. 3. Fajnie jest zadzwonić do jakiegoś psychologa i pokazać mu, jakim jest specjalistą, wydaje mu się, że wie o człowieku wszystko, stosuje te same gierki do wszystkich. Anonimowość daje bezkarność. 4. Najważniejsze jest inne spojrzenie, może ktoś doświadczony (specjalista) pokaże Ci problem z innej strony i trudność zniknie. 10. Masz poczucie, że ludzie nie wiedzą, jaka/jaki jesteś. Nie rozumieją Twoich intencji i oceniają Cię niesprawiedliwie. Nie ma nic gorszego niż niesprawiedliwa ocena, która podcina skrzydła i odbiera radość jakiegokolwiek działania. Przykładowo, chcesz pomóc przy sprzątaniu w szkole, a potem słyszysz, że robisz to, żeby przypodobać się nauczycielowi. Kiedy jesteś niesprawiedliwie oceniona/oceniany: 1. Masz ochotę „dać w zęby” wrednym oszczercom, rozumiesz, że niesprawiedliwa ocena wynika z zazdrości. 2. Nie ma to dla Ciebie znaczenia, bo Ty wiesz, jakie są motywy Twojego działania. 3. Idziesz na mecz, musisz się wykrzyczeć. 4. Chcesz uciec i schować się, już nigdy nie podejmiesz próby pomocy nikomu. 11. Przed publiczną prezentacją swojej pracy odczuwasz tremę. Jak myślisz, jak najlepiej z tremą radzą sobie ludzie, którzy osiągnęli sukces? 1. Stosują sztuczki, może medytację, ćwiczą oddech, relaksację. 2. Z całą pewnością zażywają coś na odwagę, bez wspomagaczy nie da się przezwyciężyć takiego lęku. 3. Mają przy sobie ludzi bliskich, którzy ich wspierają. 4. Pewnie mają za sobą wiele wystąpień i wpadli w rutynę, traktują wystąpienie jak wiązanie sznurowadeł – automatyczne działanie, bez zastanowienia. 12. Twój przyjaciel stracił kogoś bliskiego, rozpadł się jego związek, jak mu pomóc? 1. Zostawiasz go, potrzebuje czasu dla siebie, samotności na przemyślenie i ułożenie wszystkiego w głowie. 2. Próbujesz załatwić przyjacielowi jakieś środki uspokajające, rozstanie to nie byle powód, to poważna sprawa, martwi Cię jego stan. 3. Namawiasz go na wyjście na kręgle, dobra atmosfera, rywalizacja i ruch pomagają. 4. Postanawiasz kupić coś małego na pocieszenie, drobny prezent zawsze łagodzi smutki. 13. Czasami masz wątpliwości, czy warto innym mówić o swoich rozterkach. Czy inni ludzie potrafią zrozumieć nasze problemy czy uważają je za oznakę słabości? 1. Oczywiście, że potrafią. Wszyscy mamy mniej więcej podobne przeżycia, a doświadczenie innych jest świetnym nauczycielem życia. 2. Zawsze, kiedy mówiłam/mówiłem innym o swoich rozterkach, otrzymywałam/otrzymywałem dobrą radę. 3. Czy ktoś może nas zrozumieć? Czy osoba, która zna nas tylko z jednej strony, może wiedzieć, co mamy w duszy? Czy może mnie poznać, skoro sama/sam siebie nie znam dość dobrze? 4. Ludzie są wredni, nie warto mówić im o niczym, bo to wykorzystają przeciwko nam. Poznają nasze słabości, a potem uderzą w najmniej spodziewanym momencie. 14. Czasami nachodzi Cię myśl, że samotność to twoja droga życiowa. Po co się z kimś wiązać? Czy kiedyś ktoś słyszał o żonie Leonarda da Vinci, co osiągnęła partnerka Einsteina, kim byli mężowie Wandy Rutkiewicz? Ludzie pamiętani są za to, co osiągnęli sami, a osiągają to dzięki swojemu wysiłkowi i talentom. Człowiek samotny ma więcej możliwości. 1. Jeśli chce się coś osiągnąć, należy działać, nie ma nic bez pracy i wysiłku niezależnie od tego, czy samotnie czy w grupie. 2. Możemy skupić się na swoich celach wtedy, gdy nikt nam nie przeszkadza. 3. Inni ludzie czyhają na nasze pomysły i chcą je wykorzystywać. 4. Takie stwierdzenie nie jest zgodne z prawdą, bez innych nie można żyć szczęśliwie. 15. Mam poczucie, że otaczający mnie ludzie nie rozumieją moich problemów, bo: 1. Ależ rozumieją doskonale, zawsze kiedy jest mi źle, idę do przyjaciół, bo wiem, że mają dla mnie jakąś radę. 2. Nie obchodzę ich. 3. Nie są mną, nie znają mojego podejścia do problemu, nie siedzą w mojej głowie i nie wiedzą, co czuję. 4. Są egoistyczni i skoncentrowani na sobie, nic ich nie obchodzę. 16. Jesteś wolontariuszką/wolontariuszem w schronisku, czasami ktoś pyta Cię, dlaczego: 1. Pomaganie jest okazją do ucieczki od ludzi, zwierzęta są lepsze. 2. Pomagając w grupie, czuję, że razem realizujemy coś ważnego, razem mamy siłę zmieniać świat na lepsze! 3. Rozwiązanie problemów innych pokazuje mi, że ja swoje także potrafię rozwiązać. 4. Przy pracy ze zwierzętami zapominam o problemach. 17. Czy papieros to sposób na radzenie sobie ze stresem czy moda? 1. To coś złego. 2. To dobry sposób rozładowania emocji. 3. To tylko moda. 4. Tak, ale nie dla mnie. 18. Czy alkohol to sposób na radzenie sobie ze stresem czy moda? 1. To tylko moda. 2. Tak, ale nie dla mnie. 3. To coś złego. 4. To dobry sposób rozładowania emocji. 19. Czy trawka to sposób na radzenie sobie ze stresem czy moda? 1. Tak, ale nie dla mnie. 2. To coś złego. 3. To dobry sposób rozładowania emocji. 4. To tylko moda. 20. Często słyszy się, że osoba dorosła nie może zrozumieć młodego człowieka. 1. Ludzie dorośli są jakby z innego świata, nie rozumieją problemów współczesnej młodzieży. 2. Mogą zrozumieć, mogą pomóc, mają doświadczenie, którego nam, młodym, brak. 3. Kilka razy w życiu mi pomogli. 4. A po co ma rozumieć? ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Klucz do części A Pytanie 1,3,5,11,12,17 Pytanie 6,7,10,16,20 Pytanie 4,8,13,15,18 Pytanie 2,9,14,19 1 u a s d 2 a s d u 3 s d u a 4 d u a s Strategia postępowania w trudnej sytuacji: • U – unikanie – strategia rezygnacji, poddania się, wycofania, izolacji. W odpowiedziach może pojawić się: „Idę przespać problem”, „Nie chcę o tym myśleć, idę słuchać muzyki”, „Mam ochotę wsiąść na rower i pędzić bez celu”. • D – działanie – strategia koncentrująca się na rozwiązaniu problemu lub modyfikacja podejścia do niego, wykorzystująca racjonalizację. • A – agresja – działania zwane strategiami destrukcyjnymi, agresja w różnej formie oraz autoagresja, w tym stosowanie używek. • S – społeczna – strategia polegająca na czerpaniu ze wsparcia społecznego.