STAN PRAWNY NA 5 LUTEGO 2021 Zadania dyrektora względem absolwentów szkoły Opracowała: Elżbieta Rzepecka-Roszak, dyrektor szkoły podstawowej, ekspert ds. awansu zawodowego oraz edukator ośrodka doskonalenia nauczycieli, laureatka Ogólnopolskiego Programu „Twórczy nauczyciel – Twórcza Edukacja” Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówek (t.j. Dz.U z 2020 r. poz. 1611). Jednymi z bardzo ważnych zadań dyrektora są zapewnienie każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju oraz monitorowanie efektów w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, tym samym realizacji celów i zadań statutowych szkoły. Działania szkoły powinny skupiać się na stwarzaniu uczniom wysokiego poziomu nauczania i wychowania. Oferta placówki winna być zróżnicowana, oparta na rzetelnej diagnozie potrzeb ucznia i lokalnego środowiska. By móc osiągnąć te cele, należy bez wątpienia nieustannie diagnozować efekty kształcenia i wychowania. Bardzo ważne jest pozyskiwanie informacji o losach absolwentów i ich spostrzeżeń dotyczących działalności szkoły. Budowanie marki szkoły Aby opinia abiturientów o szkole była pozytywna, należy w pierwszej kolejności zadbać o jej ofertę dydaktyczną. Dobra szkoła powinna zapewnić uczniom nauczanie języków obcych na odpowiednim poziomie, motywującym do kontynuacji tego procesu w dalszym etapie edukacyjnym. Sukcesem szkoły są również wysokie wyniki egzaminów zewnętrznych, pozwalające absolwentom dokonywać wyboru dalszej ścieżki kształcenia, zgodnej z ich zainteresowaniami i predyspozycjami. Jeśli uczniowie mają osiągać sukcesy edukacyjne ważne jest, by w szkole były stworzone jak najlepsze warunki do nauki. Nie chodzi tylko o nowoczesny sprzęt i urządzenia, ale przede wszystkim o poczucie bezpieczeństwa, indywidualne i życzliwe podejście do ucznia, dostrzeganie jego potrzeb i możliwości rozwojowych. Bardzo ważne będą dbanie o zdrowie dzieci i młodzieży oraz stwarzanie warunków do ich rozwoju fizycznego. Niezwykle motywującym dla uczniów będzie innowacyjność i kreatywność nauczycieli. To właśnie od nich zależy, jak będzie postrzegana szkoła przez absolwentów. Dlatego ważnym zadaniem dyrektora powinno być zachęcanie i motywowanie pedagogów do podnoszenia swoich kwalifikacji, uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym, które znajduje odzwierciedlenie w pracy z uczniami. Oprócz samego nauczania niezwykle istotna będzie również działalność pozalekcyjna, dodatkowe zajęcia, integracja zespołów klasowych, wycieczki, wyjazdy, zajęcia w terenie i inne. Uczniowie nabywają wiedzę przez działania, więc ważne jest zachęcanie ich do eksperymentowania, doświadczania, kreatywnej twórczości, poszukiwania wiedzy w różnych źródłach. Dyrektor mając na względzie edukację i rozwój swoich uczniów powinien podejmować również kroki, mające wpływ na promocję szkoły w lokalnym środowisku. Bardzo dobrą praktyką jest zapraszanie do szkoły absolwentów, którzy nie tylko opowiedzą o swoich doświadczeniach i wspomnieniach, ale przede wszystkim swoim przykładem będą stanowić swego rodzaju autorytet dla innych Zadania szkoły względem absolwentów Szkoła winna ułatwiać absolwentom start w dalszej edukacji i przyszłym życiu zawodowym i osobistym. Ważne jest, by w trakcie swojej nauki, uczniowie mieli szansę rozwijać poprawne relacje z rówieśnikami i nauczycielami. Dyrektor musi stworzyć podopiecznym warunki do samorządności i współdecydowania o losach i funkcjonowaniu szkoły oraz o swojej roli w niej. Uczniowie – przyszli absolwenci – powinni nauczyć się współpracować ze sobą, rozwiązywać wspólnie problemy, negocjować, komunikować z innymi, działać w zespole ludzi. Te umiejętności społeczne będą bardzo ważne w dalszym życiu naszych absolwentów. W tym też celu należy stwarzać w szkole okazje do interakcji. Takie działania mogą mieć miejsce podczas organizacji kreatywnych zajęć, dzięki autorskim programom i innowacjom pedagogicznym. Samodzielność uczniów możemy także rozwijać poprzez dawanie im możliwość prowadzenia tzw. odwróconych lekcji, podczas których sami pozyskują wiedzę i umiejętności, a co najważniejsze dzielą się nimi z innymi. Warto pomyśleć o zaangażowaniu absolwentów w życie szkoły. Często dzieje się tak w sportowej działalności placówki. Uczniowie, którzy brali udział w sportowym życiu szkoły, często chcą kontynuować swój udział w dyscyplinie sportu, który zaczęli w niej uprawiać, pomimo tego, że w nowym miejscu też jest taka możliwość. To właśnie sentyment do szkoły powoduje, że absolwenci do niej wracają, chociażby zaangażowani w działalność sportową, tworząc np. drużynę absolwentów szkoły. Innym przykładem takiej współpracy jest udział w życiu szkoły, w przedsięwzięciach, imprezach, uroczystościach. Absolwenci działają w wolontariacie, włączają się w akcje charytatywne, organizację imprez o charakterze lokalnym. Mogą również utworzyć Klub Absolwentów, który będzie promował działania szkoły. Takie zaangażowanie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy w szkole jest stworzona odpowiednia atmosfera zachęcającą absolwentów do współpracy. Dyrektor razem z nauczycielami, samorządem uczniowskim, rodzicami może w tym celu wypracować zasady badania losów absolwentów, ich opinii na temat pracy szkoły. Monitorowanie osiągnięć absolwentów Dyrektor, jako zarządzający, bezustannie powinien zbierać informacje, oceny i opinie o pracy szkoły, nie tylko od uczniów i rodziców, ale także od swoich absolwentów. To właśnie oni są ważnym źródłem opiniotwórczym, choć czasami subiektywnym. Trzeba bowiem zdawać sobie sprawę, że absolwenci oceniając funkcjonowanie placówki mogą kierować się osobistymi uprzedzeniami lub subiektywnymi emocjami. Bez względu na to, zdecydowana większość absolwentów wyrazi o szkole opinie, które pozwolą ocenić obiektywnie jej działania. Narzędziem monitorowania losów absolwentów może być ankieta, dokumenty świadczące o wyborze szkół w formie informacji zwrotnej. Należy przy tym pamiętać, że nie chodzi o imienne listy uczniów przyjętych do szkół w kolejnym etapie edukacyjnym, ale liczbę, która pozwoli ocenić, jakie szkoły wybrali podopieczni, do jakich zostali przyjęci i czy sprostali wymaganiom rekrutacyjnym. Takie informacje możemy również pozyskać bezpośrednio od naszych absolwentów. Poza tym stały kontakt z byłymi uczniami pozwoli nam odpowiedzieć sobie na pytania: w jaki sposób wiedza i umiejętności zdobyte w szkole, zaowocowały sukcesami, bądź przyczyniły się do porażki w dalszej edukacji? Zasadniczym celem zbierania i wykorzystywania informacji o losach absolwentów jest uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące efektów pracy wychowawczo-dydaktycznej szkoły i sposobu funkcjonowania absolwentów na kolejnych etapach edukacji. Z kolei ta wiedza służy głównie planowaniu i realizowaniu zadań, mających na celu udoskonalenie pracy szkoły i osiąganie zamierzonych celów. Znajomość losów abiturientów pozwala również na ich promowanie w środowisku szkolnym. Możemy bowiem stworzyć galerię prymusów szkoły lub tych , którzy w znaczący sposób przyczynili się do działania na rzecz lokalnego środowiska, regionu czy kraju. Warto organizować spotkania absolwentów, bowiem oni swoimi działaniami mogą przyczynić się nie tylko do promocji placówki, ale przede wszystkim wzbudzą szacunek naszych uczniów, dowiodą, że nauka w tej szkole, dała im podstawy do dalszej edukacji i pracy zawodowej. Współpraca szkoły z jej absolwentami Absolwenci często wracają do swojej placówki w celu realizacji praktyk studenckich lub podczas odbywania stażu pracy. Niejednokrotnie udaje się również ich zatrudniać. Zdarza się także, że absolwenci są zaangażowani w realizację szkolnych projektów i programów, wówczas sami podejmują współpracę ze szkołą, prowadząc np. zajęcia sportowe czy artystyczne w ramach zajęć pozalekcyjnych, rozwijających uczniowskie talenty i zainteresowania. Ma to bardzo duże znaczenie w motywowaniu naszych podopiecznych do pracy nad własnym rozwojem. Dyrektor jako dobry organizator życia szkoły powinien: • opracować zasady współpracy z absolwentami w porozumieniu z radą pedagogiczną, samorządem uczniowskim i rodzicami, • zadbać o organizację spotkań z byłymi uczniami szkoły podczas szkolnych imprez i uroczystości oraz spotkań absolwentów, • diagnozować losy absolwentów zbierając informacje od nich samych lub ich rodziców, dowiadywać się o funkcjonowaniu byłych uczniów w innych szkołach, • zbierać informacje o szkole od jej byłych uczniów, celem modyfikowania planów pracy i oferty szkoły, • systematycznie dzielić się z nauczycielami opinią o szkole, wyrażaną przez absolwentów, celem unowocześniania i modyfikowania metod i organizacji pracy szkoły, • organizować targi edukacyjne z udziałem absolwentów, celem zbierania opinii o szkołach, do których uczęszczają i które promują. Co społeczność szkolna może zrobić, by jej absolwenci chcieli do niej wracać i efektywnie współpracować ze swoją byłą placówką?. Wszystko uzależnione jest od pozycji szkoły w edukacji jej abiturientów. Jeśli jest ona wysoka, wtedy byli uczniowie będą chcieli wracać i podejmować wspólne działania. Ważne jest również stworzenie atmosfery życzliwości i otwartości, która będzie podstawą do takich działań. Poza tym np. realizacja wspólnych projektów edukacyjnych, pozwoli integrować środowisko szkolne z absolwentami. Bardzo dobrą praktyką będzie prezentacja osiągnięć abiturientów. Można ją zorganizować w formie wystaw, spotkań z ciekawymi ludźmi, wywiadów w szkolnych gazetkach lub nagrań filmików ze spotkań z absolwentami. Warto zachęcić byłych uczniów do wspólnych działań. Aby tak się stało dużo zależy od pomysłowości i kreatywności dyrektora i zespołu nauczycieli. Monitoring karier absolwentów – nowe rozwiązanie systemowe Omawiając tematykę monitoringu karier absolwentów, warto wspomnieć o nowym, systemowym rozwiązaniu, wprowadzonym w ostatnim czasie w Ustawie Prawo oświatowe, a mającym na celu właśnie prowadzenie monitoringu karier absolwentów publicznych i niepublicznych szkół ponadpodstawowych (art. 26b Prawa oświatowego). Rezultatem powyższego monitoringu ma być skuteczniejsze reagowanie systemu edukacji oraz polityki rynku pracy na zmieniającą się rzeczywistość społeczno-ekonomiczną. Dane pochodzące z monitoringu mają pozwolić na lepsze dopasowanie systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy. W art. 26b ust. 2 Prawa oświatowego wskazano, że monitoring karier absolwentów będzie prowadzony w celu zapewnienia informacji na temat przebiegu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych na potrzeby prowadzenia polityki oświatowej państwa na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym dostosowywania kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy oraz przygotowywania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia. Twórcy nowego systemu wskazują, że choć większość dyrektorów szkół branżowych bada obecnie kariery absolwentów swoich szkół, to jednak w większości badania te przyjmują formę rozmowy z rodzinami lub znajomymi pracodawcami – przez co trudno wykorzystać je na dużą skalę, w ramach kształtowania polityki oświatowej państwa. Również dane gromadzone w ramach statystyki publicznej obejmują swym zakresem zbyt małą liczbę absolwentów szkół, aby mogły okazać się przydatne. Ważne! Nowy system ma na celu zbieranie oraz analizowanie danych w sposób ujednolicony i scentralizowany, dzięki czemu pozyskane w ten sposób informacje będą miały większą wartość podczas planowania polityki oświatowej państwa m.in. w zakresie kierunków kształcenia. Monitoring będzie prowadzony na podstawie: • danych gromadzonych w systemie informacji oświatowej, • danych gromadzonych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, • danych gromadzonych przez okręgowe komisje egzaminacyjne, • danych gromadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na kontach ubezpieczonych lub kontach płatników składek. Podmiotami zobowiązanymi do uczestniczenia w procesie będą: • minister właściwy ds. oświaty i wychowania, • okręgowe komisje egzaminacyjne, • minister właściwy ds. szkolnictwa wyższego i nauki, • Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zebrane dane, po ich anonimizacji, będą przekazywane Instytutowi Badań Edukacyjnych w Warszawie w celu opracowania wyników monitoringu karier absolwentów. Następnie gotowe wyniki będą udostępniane przez ministra właściwego ds. oświaty w Biuletynie Informacji Publicznej. Dane te mogą być istotnym wsparciem przy planowaniu realizacji zadań edukacyjnych – zarówno dla dyrektorów szkół, jak i organów prowadzących oraz organów sprawujących nadzór pedagogiczny.