Niepełnosprawność jako wyzwanie – o podróży, która odmieniła życie Scenariusz lekcji wychowawczej Opracowała: Emilia Żuber Scenariusz powstał na podstawie filmu Inni (tytuł oryginalny: Distintos), reż. Josevi García Herrero (2018), Hiszpania, 19 min, wiek: 15+. Bezpłatny dostęp do filmu po zalogowaniu na platformie: https://laboratoriumfilmowe.pl. OPIS FILMU: Bohaterowie filmu to dwaj chłopcy z zespołem Downa, którzy wyruszają na koncert do Walencji. Zespół Downa to wrodzone schorzenie objawiające się przede wszystkim niepełnosprawnością intelektualną, która u różnych osób ma różny stopień nasilenia, co przekłada się na stopień samodzielności. Sergio oprócz zespołu Downa cierpi również na autyzm i, jak tłumaczy to Manu, „żyje we własnym świecie”. Sam Manu, mimo swojej niepełnosprawności, opiekuje się przyjacielem. Sergio i Manu chodzą do szkoły przystosowanej do ich potrzeb, ponieważ osoby z zespołem Downa wymagają specjalnej edukacji (źródło: https://laboratoriumfilmowe.pl). Inni to przepiękny film z dialogami przepełnionymi dobrym humorem, które wzmacniają przesłanie. Zapewnia zupełnie inne spojrzenie na potrzeby osób z niepełnosprawnością umysłową, a także ukazuje zdolności aktorskie osób dotkniętych trisomią 21. chromosomu. GRUPA WIEKOWA: uczniowie szkół ponadpodstawowych. CELE OGÓLNE: • zapoznanie uczniów z filmem Inni (Distintos) w reż. J.G. Herrery, • rozwijanie umiejętności pracy w grupie, • kształcenie kompetencji komunikacyjnych, • rozwijanie empatii. CELE SZCZEGÓŁOWE: Uczeń: • świadomie i krytycznie odbiera dzieło filmowe, • dokonuje oceny postaw bohaterów filmowych, • rozumie skomplikowane relacje między osobami bez niepełnosprawności i tymi z niepełnosprawnościami, • ma świadomość potencjalnego zagubienia osób z niepełnosprawnościami w świecie, • kształci kompetencje komunikacyjne w zakresie odbioru i budowania różnych komunikatów. FORMY PRACY: • grupowa, • indywidualna. METODY PRACY: • projekcja filmu, • dyskusja, • burza mózgów. MATERIAŁY: • komputer z dostępem do internetu, • podczas zajęć online również aplikacja Teams (do udostępnienia filmu), • konto nauczyciela na bezpłatnej platformie https://laboratoriumfilmowe.pl. PRZEBIEG LEKCJI: Przed projekcją: Ćwiczenie nr 1 (3–5 minut) Nauczyciel informuje uczniów, że na lekcji obejrzą wspólnie film pt. Inni (reż. Josevi García Herrero). Zadaje pytanie, z czym kojarzy im się słowo „inny” – każdy odpowiada jednym słowem. Nauczyciel może zapisać hasła podane przez uczniów na tablicy tradycyjnej, a podczas zajęć online na tablicy wirtualnej lub udostępnić link do aplikacji Mentimeter – wpisane przez wszystkich uczniów słowa utworzą „chmurę słów”, którą następnie nauczyciel będzie mógł udostępnić w oknie aplikacji Teams. W ten sposób wszyscy zobaczą podane odpowiedzi. Zadanie ma na celu skupienie uwagi i wzbudzenie zainteresowania filmem. Projekcja: Po wykonaniu zadania następuje projekcja filmu (można pobrać go z platformy i umieścić w zakładce Pliki w aplikacji Teams, aby każdy uczeń mógł go w tym samym momencie odtworzyć na własnym komputerze). Udostępnianie filmu z przeglądarki nauczyciela i oglądanie go wspólnie z uczniami z jej pomocą może wiązać się problemami technicznymi (jeśli np. połączenie internetowe u ucznia jest słabsze, film nie będzie się odtwarzał). Po projekcji: Ćwiczenie nr 2 (5 minut) Po obejrzeniu filmu nauczyciel zadaje uczniom pytanie: „O czym jest film?”. Następnie każdy uczeń po kolei odpowiada jednym słowem lub zdaniem, np. „(film jest) o podróży”, „film opowiada o dwóch chłopcach z zespołem Downa”. Pierwsze spostrzeżenia uczniów pokażą nauczycielowi, jak zrozumieli przekaz, jakie aspekty dostrzegli, jak go zinterpretowali i jak odczytali kluczowe sceny. Ćwiczenie nr 3 (10 minut) Następnie nauczyciel dzieli uczniów na kilkuosobowe grupy (liczba grup jest uzależniona od liczby uczniów w klasie). Każda grupa pracuje z jednym pytaniem (wybrane losowo, np. jedna osoba z grupy wybiera liczbę od 1 do 6, lub wskazane przez nauczyciela) i udziela odpowiedzi. Pytania i odpowiedzi: 1. Jak reaguje kierowca na wsiadających do autobusu Manu i Sergio? O co ich pyta? [Kierowca jest zaskoczony. Pyta, czy jadą sami.] 2. Jak reaguje sprzedawczyni na stacji benzynowej, gdy widzi Manu i Sergio? Co robi? [Jest zatroskana i wysyła córkę, by zapytała, co im się stało. Sugeruje właścicielowi vana, żeby zabrał chłopców ze sobą do Walencji.] 3. Jak reaguje córka sprzedawczyni na Manu i Sergio? Co o nich mówi? [Jest niechętna i nazywa ich ofermami. Pyta chłopców, czy nie potrzebują pomocy.] 4. Jak reagują ojciec i syn na Manu i Sergio? Jak z nimi rozmawiają? [Ojciec udaje, że nie zauważył u chłopców zespołu Downa. Syn twierdzi, że chłopcy wiedzą, że inni zauważają ich niepełnosprawność. Obaj są dla chłopców mili. Ojciec obawia się, że rodzice chłopców nie wiedzą o ich wyjeździe na koncert.] 5. Jak nauczycielka rozmawia z Manu ? Co mu mówi? [Nauczycielka pyta, czy wszystko u niego w porządku Interesuje się jego zachowaniem, pyta, czy jest zły na nią lub na kogoś innego. Mówi mu, że wszyscy chcemy być inni, niż jesteśmy naprawdę. Zachęca go, by był jak inni i zaangażował się w coś.] 6. Jak Manu rozmawia z ojcem i synem? [Prowadzi swobodną rozmowę, żartuje z zespołu Downa u Sergio i u siebie, swoimi wypowiedziami wywołuje śmiech, jest szczery.] Ćwiczenie nr 4 ( 2 minuty) Burza mózgów dotycząca pytania: „Jak myślisz, czego potrzebuje Manu w kontakcie z osobami w pełni sprawnymi?” (np. normalnego traktowania, zwyczajnej rozmowy, żartów). Celem ćwiczenia jest pobudzenie uczniów do refleksji, obudzenie w nich empatii i wywołanie nowego spojrzenia na potrzeby osób dotkniętych zespołem Downa, które w filmie podkreśla Manu. Ćwiczenie nr 5 (3 minuty) „Dzisiejsze zajęcia uświadomiły mi, że…”. Ostatnie zadanie skłania do refleksji i zamyka lekcję krótkim podsumowaniem treści, które pojawiły się w filmie i podczas dyskusji. Wersja jednogodzinna wystarczy, by poruszyć zaproponowany temat. Film przekazuje wiele treści poprzez obraz i dialogi, co sprawia, że uczeń może wczuć się w sytuację bohatera i razem z nim przeżywać różne stany emocjonalne, dokonywać autorefleksji i świadomie wpływać na zmianę swoich przekonań. Film o losach Manu i Sergio jest doskonałym narzędziem do prowadzenia psychoedukacji młodych ludzi, wpływania na rozwój ich osobowości oraz tworzenia hierarchii wartości i kształtowania postaw społecznie pożądanych. Jeśli nauczyciel chce poświęcić na rozmowę więcej czasu lub włączyć dodatkowe aspekty do dyskusji, może stworzyć dodatkowe zadania i rozbudować scenariusz do dwóch godzin. Laboratorium filmowe VOD (https://laboratoriumfilmowe.pl) to platforma, która zawiera unikatowe filmy z odbywającego się w Rzeszowie Międzynarodowego Festiwalu Filmowego dla Dzieci i Młodzieży KinoLUB. Filmy skierowane są do młodej widowni. Nauczyciele znajdą tam także wiele cennych materiałów, które uatrakcyjnią zajęcia lub warsztaty z filmami. Udostępnione materiały zawierają wymagane licencje i są ogólnodostępne dla użytkowników. Pomoce pozwalające na zastosowanie filmu jako narzędzia psychoedukacji są w trakcie opracowywania i wkrótce użytkownicy będą mogli skorzystać z dodatkowych narzędzi pracy.