STAN PRAWNY NA 15 STYCZNIA 2021 Kontrola w ramach nadzoru pedagogicznego w poradni. Część I Opracował: Marcin Majchrzak, radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie Podstawa prawna: • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1551), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.). Problematyka sprawowania nadzoru pedagogicznego jest tematem istotnym dla funkcjonowania poradni. Docelowo nadzór pedagogiczny ma służyć doskonaleniu systemu oświaty, ale też przyczynić się do jego jakościowego rozwoju. Na podstawie jakich zasad organ sprawujący nadzór pedagogiczny przeprowadza kontrole w poradni? Na co może zwrócić uwagę? Regulacje ustawowe dotyczące sprawowania nadzoru Podstawowe regulacje prawne dotyczące zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego są obecnie zawarte w Ustawie Prawo oświatowe (dalej upo), a także w wydanym na jej podstawie Rozporządzeniu w sprawie nadzoru pedagogicznego. Obowiązek sprawowania nadzoru pedagogicznego nad publicznymi i niepublicznymi poradniami ciąży na kuratorze oświaty (art. 51 ust. 1 pkt 1 upo, a w przypadku niepublicznych poradni – art. 180 upo), przy czym nadzorowanie i koordynowanie działań kuratorów w tym zakresie należy do ministra właściwego ds. oświaty i wychowania. Ogólny zakres nadzoru pedagogicznego określa obecnie art. 55 upo. Zgodnie z tym przepisem nadzór pedagogiczny polega na: • obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej poradni, • ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej poradni, • udzielaniu pomocy poradniom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, • inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów. Nadzorowi podlega obecnie w szczególności: • posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć, • przestrzeganie statutu poradni, • przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach, • zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki. Kompetencje ministra Istotne kompetencje w tym zakresie nadzoru posiada również minister właściwy ds. oświaty i wychowania, który m.in. (art. 60 ust. 1 upo): • nadzoruje i koordynuje wykonywanie nadzoru pedagogicznego na terenie kraju, w szczególności nadzoruje działalność kuratorów oświaty w tym zakresie, • podejmuje działania służące zapewnieniu sprawności i efektywności nadzoru pedagogicznego, w szczególności: o opracowuje i modyfikuje narzędzia nadzoru pedagogicznego, o opracowuje programy szkoleń osób realizujących zadania w zakresie nadzoru pedagogicznego oraz organizuje takie szkolenia, o analizuje i opracowuje dane dotyczące nadzoru pedagogicznego, o każdego roku opracowuje i ogłasza na stronie internetowej obsługującego go urzędu informacje o wynikach nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratorów oświaty. Z kolei w celu realizacji zadań, o których mowa powyżej, minister właściwy ds. oświaty i wychowania został upoważniony w odpowiednie kompetencje (art. 60 ust. 3 upo), w związku z którymi: • ustala podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa, w tym zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego, • kontroluje sprawność i efektywność nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratorów oświaty oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w tym zakresie, a także może wydawać na piśmie kuratorom oświaty wiążące ich wytyczne i polecenia, z wyjątkiem indywidualnych spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, • może żądać od kuratorów oświaty informacji, dokumentów i sprawozdań okresowych lub dotyczących określonej sprawy albo rodzaju spraw, • może organizować szkolenia, narady i konferencje kuratorów oświaty, • może ogłaszać w wydawanym przez siebie dzienniku urzędowym zalecane standardy wyposażenia szkół niezbędne do nauczania przedmiotów ogólnokształcących. Ważne! Zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego spoczywają również na dyrektorze poradni oraz nauczycielach zajmujących w niej stanowisko kierownicze (art. 60 ust. 7 upo). Nadzór ten sprawowany jest w stosunku do nauczycieli zatrudnionych w poradni. Zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego Kurator oświaty wykonuje zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego przy pomocy nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty oraz w urzędach tych organów lub podporządkowanych im jednostkach organizacyjnych (art. 60 ust. 8 upo). Nauczyciele ci, wykonując czynności z zakresu nadzoru pedagogicznego, mają prawo: • wstępu do poradni, • wglądu do prowadzonej przez poradnię dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy, • wglądu do znajdujących się w poradni dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć, • udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej, po uprzednim powiadomieniu dyrektora poradni, • wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia organizowane przez poradnię, • przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej poradni. Przepisy w aktualnym brzmieniu dają nauczycielom sprawującym zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego prawo do wydawania dyrektorom poradni zaleceń wynikających z przeprowadzonych czynności wraz z terminem ich realizacji (art. 55 ust. 4 upo). Wniesienie zastrzeżeń do zaleceń Dyrektor, w terminie 7 dni od otrzymania takich zaleceń, może zgłosić wobec nich zastrzeżenie do organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Następnie dyrektor, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zaleceń, a w przypadku wniesienia zastrzeżeń – w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisemnego zawiadomienia o nieuwzględnieniu zastrzeżeń, jest obowiązany powiadomić: • organ sprawujący nadzór pedagogiczny o sposobie realizacji zaleceń, • organ prowadzący poradnię o otrzymanych zaleceniach oraz o sposobie ich realizacji. W razie stwierdzenia istotnych uchybień w działalności poradni, organ sprawujący nadzór pedagogiczny niezależnie od możliwości wydania wspomnianych zaleceń, powinien zawiadomić o stwierdzonych uchybieniach organ prowadzący poradnię. Polecenie nadzorcze Dodatkowym narzędziem służącym dyscyplinowaniu poradni jest polecenie nadzorcze, wydawane przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny w drodze decyzji administracyjnej (art. 56 ust. 1 upo). Polecenie takie może zostać wydane w sytuacji, gdy poradnia (albo organ prowadzący poradnię) prowadzi działalność z naruszeniem przepisów Prawa oświatowego. Polecenie powinno wskazywać rodzaj naruszenia, a także określać termin usunięcia uchybień. W sytuacji, gdy dyrektor nie usunie ich w wyznaczonym czasie, organ sprawujący nadzór pedagogiczny będzie zobowiązany do wystąpienia do organu prowadzącego poradnię z wnioskiem o odwołanie dyrektora z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego poradnię. Warto pamiętać również o przepisie art. 58 upo, zgodnie z którym organ sprawujący nadzór pedagogiczny może ingerować w działalność poradni wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w upo. Nadzór w placówkach niepublicznych W przypadku poradni niepublicznych należy również mieć świadomość istnienia art. 169 ust. 1 pkt 3 upo, zgodnie z którym wpis do ewidencji placówek niepublicznych podlega wykreśleniu w przypadku m.in.: • stwierdzenia w trybie nadzoru pedagogicznego, że działalność poradni lub organu prowadzącego tą poradnię jest niezgodna z przepisami m.in. upo oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń lub statutem, • jeżeli poradnia lub osoba prowadząca w wyznaczonym terminie nie zastosowała się do polecenia organu sprawującego nadzór pedagogiczny, o którym mowa w art. 180 ust. 2 upo. Zgodnie z tym przepisem nadzór pedagogiczny nad placówkami niepublicznymi sprawują również właściwi kuratorzy oświaty, którzy w przypadku stwierdzenia, że poradnia lub organ prowadzący prowadzą działalność z naruszeniem przepisów oświatowych, mogą polecić usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie. W drugiej części artykułu przedstawione zostaną szczegółowe zasady przeprowadzenia kontroli, jak i elementy, na które kontrolujący najczęściej zwracają uwagę.