STAN PRAWNY NA 13 LISTOPADA 2020 Realizacja orzeczeń poradni – aneks do arkusza organizacji pracy placówki Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), • Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finan-sów publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1440 ze zm.), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobo-wych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U. UE.L. z 2016 r. Nr 119 poz. 1), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2019 r. poz. 502), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych po-radniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1743), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 grudnia 2019 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu tery-torialnego w roku 2020 (Dz.U. z 2019 r. poz. 2446), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie wa-runków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepeł-nosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecz-nym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1309). Zawartość arkusza organizacji pracy Elementy, które składają się na arkusz organizacji pracy przedszkola, zostały wymienione w § 17 ust. 1 i 2 Rozporządzenia MEN z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej orga-nizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Arkusz organizacji przedszkola określa: • liczbę nauczycieli ogółem, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze, • imię, nazwisko, stopień awansu zawodowego i kwalifikacje poszczególnych nauczy-cieli oraz liczbę godzin prowadzonych przez nich zajęć, • liczbę nauczycieli przystępujących do postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyj-nych w roku szkolnym, którego dotyczy dany arkusz organizacyjny, oraz wskazuje terminy złożenia przez nauczycieli wniosków o podjęcie tych postępowań, • liczbę pracowników administracji i obsługi, w tym pracowników zajmujących stano-wiska kierownicze, oraz etatów przeliczeniowych, • liczbę pracowników ogółem, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierowni-cze. Poza wskazanymi już informacjami arkusz organizacji przedszkola określa także: • liczbę oddziałów, • liczbę dzieci w poszczególnych oddziałach, • tygodniowy wymiar zajęć z religii, zajęć z języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego, jeżeli takie zajęcia są w przedszkolu prowadzone, • czas pracy przedszkola oraz poszczególnych oddziałów, • ogólną liczbę godzin pracy finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący przedszkole, w tym liczbę godzin zajęć edukacyjnych i opiekuńczych, za-jęć rewalidacyjnych, zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz in-nych zajęć wspomagających proces kształcenia, realizowanych w szczególności przez pedagoga, psychologa, logopedę i innych nauczycieli. Konieczność sporządzania aneksu Każda zmiana liczby realizowanych zajęć rewalidacyjnych, zajęć z pedagogiem, psychologiem i logopedą musi zostać uwidoczniona w arkuszu. Zmiana taka pojawia się z reguły wówczas, gdy w trakcie roku szkolnego rodzice dziecka dostarczają orzeczenie lub opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zgodnie z § 5 Rozporządzenia MEN z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych zespoły wydają orzeczenia i opinie na pisemny wniosek rodzica, składany w postaci papierowej lub elektronicznej. Wnioskodawca dołącza do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii dokumentację uzasadniającą wniosek, w szczególności wydane przez specjalistów opinie, zaświadczenia oraz wyniki obserwacji i badań psychologicznych, pedagogicznych i lekarskich, dokumentację medyczną dotyczącą leczenia specjalistycznego oraz poprzednio wydane orzeczenia lub opinie, jeśli takie zostały wydane. Jeżeli złożenie wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii było poprzedzone obserwa-cjami lub badaniami diagnostycznymi dziecka, prowadzonymi przez pracowników poradni, w której działa zespół, wyniki przeprowadzonych obserwacji i badań przewodniczący zespołu dołącza do wniosku, informując o tym wnioskodawcę. Stosownie do § 10 i 11 Rozporządzenia orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orze-czenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz opinię wydaje się w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii albo od dnia uzupełnienia tego wniosku. Orzeczenie o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego wydaje się w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia zło-żenia wniosku. Rozporządzenie określa więc czas, w jakim zespoły orzekające działające w poradni powinny wydać orzeczenie lub opinię, natomiast nie ma wyznaczonego Rozporządzeniem terminu, w którym rodzice mogą złożyć wniosek, co oznacza, że można to zrobić w dowolnym mo-mencie roku szkolnego. Pojawiają się w związku z tym orzeczenia, o których dyrektor przed-szkola nie może wiedzieć w momencie projektowania arkusza organizacji, w związku z tym konieczne jest sporządzenie aneksu do arkusza, jeżeli przedszkole zamierza prowadzić rewa-lidację i realizować zawarte w orzeczeniu zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej. Warto również zauważyć, że według § 2 Rozporządzenia MEN z dnia 12 grudnia 2019 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2020 podział subwencji jest dokonywany z uwzględnieniem m.in.: • finansowania wydatków związanych z indywidualnym nauczaniem, • finansowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Konsekwencje realizacji orzeczeń Na wysokość środków, jakie z budżetu centralnego otrzymuje dana gmina, wprost wpływają orzeczenia i opinie poradni psychologiczno-pedagogicznych. Ponadto realizacja orzeczeń wpływa też na wydatki gmin, np. stosownie do § 7 Rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym w przedszkolach ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi, w przed-szkolach integracyjnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjal-nego. Z kolei w przedszkolach ogólnodostępnych, w których kształceniem specjalnym objęte są dzieci posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone, zatrudnia się dodatkowo: • nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współ-organizowania kształcenia dzieci niepełnosprawnych lub specjalistów, • pomoc nauczyciela – z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia spe-cjalnego. Przepisy te są kategoryczne. Z nakazem tym wiążą się określone wydatki na zatrud-nienie wymaganych do realizacji opinii i orzeczeń specjalistów. Realizacja orzeczenia ma więc wpływ na wydatki gminy. Zdarza się, że nie chcąc ryzykować oskarżenia o naruszenie dyscypliny finansów publicznych, urzędnicy żądają od przedszkola wszelkich danych dotyczących dziecka z orzeczeniem, często również kopii samego orzecze-nia, aby zyskać pewność, że istnieje podstawa dla zmiany arkusza organizacji, w którym zo-staną uwzględnione nie tylko dodatkowe godziny rewalidacji czy pracy ze specjalistą, ale tak-że dodatkowe etaty dla specjalistów, które należy przydzielić nauczycielom już zatrudnionym w przedszkolu lub też zatrudnić kolejnych. Prawo do danych osobowych Podkreślić jednak trzeba, że nie ma żadnych podstaw prawnych do tego, aby kopia orzeczenia poradni, wraz z danymi osobowymi dziecka, została przesłana do urzędu gminy. Przede wszystkim z punktu widzenia samorządu wystarczającą podstawą do uruchomienia środków na kształcenia specjalne jest oświadczenie dyrektora, który w systemie informacji oświatowej wykazuje liczbę dzieci, w tym dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Podkreślmy – liczbę, a nie dane osobowe. Ponadto przekazywaniu danych zawartych w orzeczeniu sprzeciwiają się przepisy RODO. Zauważyć trzeba, że według art. 9 ust. 1 tego aktu zabrania się przetwarzania danych osobo-wych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania reli-gijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych oraz przetwarzania da-nych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności czy orientacji seksualnej tej osoby. Dane dotyczące zdrowia zostały zaliczone do danych szczególnej kategorii (wrażliwych), któ-rych przetwarzanie co do zasady jest zabronione, a od tej zasady istnieje jedynie kilka wyjąt-ków wskazanych w ust. 2 przywołanej regulacji. Przetwarzanie jest możliwe np. na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą, ewentualnie zgody jej przedstawiciela ustawowego. Z uwagi na zasadę adekwatności wynikającą z RODO nie wydaje się możliwe przekazywanie do organu prowadzącego i przetwarzanie przez ten organ danych dotyczących zdrowia dziec-ka zawartych w opinii czy orzeczeniu poradni. Zgodnie z motywem 39 preambuły RODO da-ne osobowe powinny być adekwatne, stosowne i ograniczone do tego, co niezbędne do celów, dla których są one przetwarzane. Organ, w celu wykonywania ustawowych zadań, powinien zatem przetwarzać wyłącznie te dane, które są absolutnie potrzebne. Dla organu prowadzącego wystarczająca jest informacja o tym, że do danego przedszkola uczęszcza dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, a w zaleceniach poradni pojawia się punkt o konieczności zatrudnie-nia nauczyciela wspomagającego. W ostateczności dopuszczalne jest przekazanie organowi prowadzącemu kopii opinii lub orzeczenia, lecz zanonimizowanej tak, aby nie dało się na jej podstawie powiązać orzeczenia z konkretnym dzieckiem. Należy tu jednak zachować szcze-gólną ostrożność. Z reguły orzeczenia czy opinie zawierają znaczną liczbę szczegółów, w tym szczegóły dotyczące życia prywatnego dziecka i jego rodziny, co daje realną możliwość do-konania identyfikacji osoby. Kopia nie może więc zawierać pełnego orzeczenia, lecz wyciąg z sentencji, w dostatecznym stopniu uzasadniający skierowanie dodatkowych środków przez organ prowadzący.