STAN PRAWNY NA 13 LISTOPADA 2020 Postępowanie w przypadku otrzymania sygnału o podłożeniu bomby w szkole Opracował: Patryk Kuzior, doktor nauk prawnych, specjalista m.in. w zakresie prawa oświatowego. Zaktualizował: Roman Lorens, konsultant ds. organizacji i zarządzania oświatą, ekspert ds. awansu zawodowego nauczycieli, były długoletni dyrektor szkoły, lider i koordynator doskonalenia zawodowego nauczycieli i kadry kierowniczej szkół, autor licznych artykułów z zakresu zarządzania oświatą i publikacji książkowych Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1604), • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.). Po 11 września 2001 r. terroryzm stał się jednym z najczęściej poruszanych tematów w środkach masowego przekazu. Mimo tego, że co kilka miesięcy dowiadujemy się o zamachach terrorystycznych w różnych zakątkach naszego globu, w których życie tracą dziesiątki czy setki osób, możliwość zaistnienia takiego zdarzenia w „naszej okolicy” wydaje nam się mało realna, przez co skłonni jesteśmy bagatelizować zagrożenie. Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 3 Prawa oświatowego dyrektor kieruje działalnością szkoły lub placówki i zobowiązany jest m.in. sprawować opiekę nad uczniami. Jako kierownik zakładu pracy ma on obowiązek zapewnić także bezpieczeństwo zatrudnionym w szkole nauczycielom i pracownikom obsługi. Uszczegółowienie zadań dyrektora szkoły związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa nastąpiło w przepisach Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Zgodnie z § 2 tego Rozporządzenia dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce. Jest to bardzo pojemne stwierdzenie i nie może ulegać wątpliwości, że obejmuje także działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczniów w sytuacji zagrożenia eksplozją ładunku wybuchowego. Przyjęcie zgłoszenia o podłożonej bombie Z praktyki wynika, że najczęściej informacja o podłożeniu bomby przekazywana jest telefonicznie. Z tego powodu dyrektor powinien uczulić wszystkich pracowników, jak należy zachować się w przypadku odebrania tego rodzaju telefonu. Podstawową zasadą jest zachowanie spokoju i nieuleganie panice. Rozmowę telefoniczną, w czasie której padła informacja: „w szkole jest bomba”, należy maksymalnie wydłużyć i bezwzględnie nie należy rozłączać się, dopóki nie zrobi tego nasz rozmówca. Koniecznie trzeba odnotować dokładną godzinę odebrania takiego zgłoszenia, a w przypadku korzystania z funkcji identyfikacji numerów – także numer, z którego nawiązano połączenie. Rozmowę należy prowadzić tak, by maksymalnie ułatwić identyfikację sprawcy zamachu. Należy starać się ocenić płeć i wiek rozmówcy, sposób mówienia, akcent, a także to, czy jest on pod wpływem alkoholu lub innych środków psychoaktywnych. W miarę możliwości trzeba ocenić również tło rozmowy, a więc ewentualnie miejsce, z którego dzwoni (ruch uliczny, obecność innych osób itd.). W czasie rozmowy należy starać się uzyskać odpowiedź na następujące pytania: • czy to rozmówca podłożył bombę, a jeśli nie, to skąd o tym wie, • kiedy bomba wybuchnie, • gdzie dokładnie znajduje się bomba, • jak wygląda bomba, • co spowoduje wybuch bomby, • dlaczego bomba została podłożona, • skąd rozmówca telefonuje, • kim jest rozmówca. Po zakończeniu rozmowy osoba, która ją prowadziła, powinna natychmiast powiadomić o tym zdarzeniu dyrektora szkoły lub placówki albo inną osobę upoważnioną. Poza tym nie powinna samowolnie dalej rozpowszechniać tej informacji, aby nie wywołać paniki. Nie można wywoływać paniki także w sytuacji zauważenia na terenie szkoły przedmiotu niewiadomego pochodzenia. Dyrektor szkoły powinien uczulić wszystkich swoich podwładnych, by w sytuacji ujawnienia takiego przedmiotu zgłosili mu ten fakt i powstrzymali się od rozpowszechniania tej informacji niepowołanym osobom. Dyrektor powinien sprawdzić każdy taki sygnał, dokonując oględzin miejsca, w którym znajduje się źródło potencjalnego zagrożenia. Podejrzanych przedmiotów nie należy dotykać, przemieszczać itd., ale trzeba w miarę możliwości wyjaśnić – sprawdzić czy nie ma innego wytłumaczenia dla obecności przedmiotu, który danej osobie wydał się podejrzany. Zawiadomienie policji i innych służb o zagrożeniu O uzyskaniu informacji o podłożeniu w szkole bomby należy niezwłocznie powiadomić policję, dzwoniąc pod numer alarmowy 997 lub 112. Zawiadamiając policję, należy przekazać informację o rodzaju zagrożenia (domniemany ładunek wybuchowy) oraz o źródle wiedzy o tym zagrożeniu. Jeżeli więc szkoła została powiadomiona telefonicznie o podłożonej bombie, należy podać numer telefonu, pod który przekazano informację, dokładny czas odebrania takiej rozmowy oraz jej treść. W rozmowie z policją podajemy także swoje dane i dane osoby, która przyjęła w szkole zgłoszenie o podłożeniu bomby oraz adres szkoły. Kontaktując się z policją, należy potwierdzić przyjęcie zgłoszenia, przewidywany czas przybycia oraz zapytać dyżurnego o wytyczne dotyczące powiadomienia innych służb. Jeżeli policja nie poinformuje nas, że przejmuje na siebie obowiązek powiadomienia służb pomocniczych, to we własnym zakresie wzywamy pogotowie ratunkowe, straż pożarną, pogotowie gazowe, pogotowie energetyczne oraz pogotowie wodno-kanalizacyjne. Do czasu przybycia policji na miejsce zdarzenia i przejęcia kierowania akcją za jej prowadzenie odpowiada administrator budynku, a więc dyrektor placówki oświatowej. Ewakuacja uczniów i pracowników Po powiadomieniu policji dyrektor zarządza ewakuację uczniów i pracowników z miejsca zagrożenia. Ewakuacja osób przebywających w budynku, w którym znajduje się domniemany ładunek wybuchowy, odbywa się zgodnie z planem ewakuacji. Na konieczność ewakuowania uczniów w sytuacji zagrożenia wybuchem wskazuje także treść § 19 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Otóż przepis ten stanowi, że jeżeli pomieszczenie lub inne miejsce, w którym mają być prowadzone zajęcia, stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa, niedopuszczalne jest rozpoczęcie zajęć. Jeżeli stan zagrożenia powstanie lub ujawni się w czasie zajęć – niezwłocznie się je przerywa i wyprowadza się z zagrożonych miejsc osoby powierzone opiece szkoły lub placówki. Warto tutaj wspomnieć, że zgodnie z § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, która zawiera m.in. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia, a także warunki i organizację ewakuacji ludzi oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania. Stosownie do § 15 ust. 1 ww. Rozporządzenia z każdego miejsca w obiekcie, przeznaczonego do przebywania ludzi, zapewnia się odpowiednie warunki ewakuacji, umożliwiające szybkie i bezpieczne opuszczenie strefy zagrożonej, dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w obiekcie oraz jego funkcji, konstrukcji i wymiarów. Należy przypomnieć także, że § 5 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach wymaga, by plan ewakuacji szkoły był umieszczony w widocznym miejscu, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp, drogi ewakuacyjne powinny być natomiast oznaczone w sposób wyraźny i trwały. Poszczególni nauczyciele powinni dopilnować sprawnej ewakuacji uczniów, nad którymi sprawują opiekę w momencie jej ogłoszenia. Osoby ewakuujące się powinny zabrać ze sobą rzeczy osobiste. Opuszczając poszczególne pomieszczenia w sytuacji alarmu bombowego, należy zamykać je wyłącznie na klamkę, pozostawiając jednocześnie klucz w drzwiach. Takie zachowanie ułatwi potem policji przeszukanie poszczególnych pomieszczeń. Osoby ewakuowane udają się na wyznaczone w planie ewakuacyjnym miejsca, w których oczekują na sprawdzenie obecności oraz pozostają do czasu zezwolenia na ich opuszczenie przez kierującego akcją. W zależności od sytuacji dyrektor szkoły, po upewnieniu się, że wszystkie osoby bezpiecznie ewakuowały się, powinien zdecydować, czy jest zasadne, by uczniowie oczekiwali na zakończenie akcji i ewentualny powrót na zajęcia, czy też lepiej będzie postanowić o zakończeniu zajęć w danym dniu. W sytuacji, gdy zdecydowano się na drugi wariant nie należy zwalniać automatycznie do domów wszystkich pracowników, gdyż przynajmniej część z nich – o czym będzie jeszcze mowa – może być przydatna w trakcie akcji. Sprawdzenie budynku szkoły Do czasu przyjazdu policji należy powstrzymać się od samodzielnego przeszukiwania budynku w celu znalezienia ewentualnego ładunku wybuchowego. Jednak gdy w czasie ewakuacji zostanie zauważony przedmiot nieznanego pochodzenia należy w miarę możliwości zabezpieczyć zagrożone miejsce przy zachowaniu elementarnych środków bezpieczeństwa oraz bez narażania siebie i innych na niebezpieczeństwo. Należy pamiętać jednak, że identyfikacja i rozpoznanie przedmiotów, które mogą stanowić ładunek wybuchowy, a także neutralizacja takich ładunków to zadanie wyspecjalizowanych służb. Po przyjeździe policji, dyrektor szkoły przekazuje jej kierowanie akcją. Dyrektor szkoły i wszystkie inne osoby powinny bezwzględnie stosować się do poleceń wydawanych przez policję. W celu ułatwienia przeszukania budynku dyrektor szkoły powinien w każdy możliwy sposób pomóc przybyłym na miejsce służbom, w szczególności udostępnić sprawdzenie wszystkich pomieszczeń w szkole. Pożądane jest, by do pomocy policji w tych czynnościach włączyli się wyznaczeni przez dyrektora pracownicy, którzy dysponują wiedzą na temat rozkładu poszczególnych pomieszczeń, lokalizacji urządzeń technicznych itd. O ile to możliwe, poszczególne pomieszczenia służbowe powinny być przeszukiwane w obecności ich użytkowników. Jeśli szkoła ma wyodrębnioną część np. służącą celom sportowym (zespół sal gimnastycznych, basen, szatnie itp.) do asystowania przy przeszukaniu celowe byłoby wyznaczenie nauczyciela wychowania fizycznego, do przeszukania kuchni i stołówki – osoby z personelu kuchennego. Zakończenie akcji Od działań policji uzależniony jest moment zakończenia akcji. Innymi słowy, do budynku szkoły można bezpiecznie powrócić dopiero, gdy zostanie on sprawdzony, a kierujący akcją poinformuje dyrektora szkoły, że nie ma już żadnego zagrożenia. Jeżeli dyrektor nie zwolnił wcześniej uczniów i pracowników do domów w danym dniu, po zakończeniu akcji można wznowić pracę szkoły, o czym należy poinformować osoby pozostające poza budynkiem. Warto opracować dla szkoły procedurę działania w sytuacjach kryzysowych, w tym na wypadek konieczności ogłoszenia alarmu bombowego. Taki dokument uporządkuje formalnie sposób zachowania się w razie pojawienia się zagrożenia. Niezależnie od tego, czy taka procedura powstanie czy też nie, ze schematem działania w takiej sytuacji dyrektor powinien zapoznać wszystkich pracowników tak, aby każdy wiedział, jak zachować się na wypadek zagrożenia i nie był wobec niego bezradny.