STAN PRAWNY NA 18 SIERPNIA 2026

W praktyce kadrowej mogą zdarzać się różne formy zatrudniania osób wykonujących pracę. Najczęściej występującą formą jest zatrudnianie pracowników na podstawie umowy o pracę. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy pracodawca chce zatrudnić osobę do wykonania konkretnego zadania – wówczas lepszym rozwiązaniem będzie wykonanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa-zlecenie czy umowa o dzieło.

Umowa-zlecenie a umowa o dzieło

Kwestię umowy-zlecenia uregulowano w art. 734–751 Kodeksu cywilnego. Przez umowę-zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jednocześnie przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do należytej staranności przy jej wykonaniu. Z kolei umowa o dzieło uregulowana została w art. 627–646 k.c. Przez umowę o dzieło zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający – do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło ma więc charakter umowy rezultatu.

W praktyce umowa-zlecenie nazywana jest umową starannego działania, a o dzieło – umową rezultatu. Celem umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego w jej treści rezultatu, podczas gdy celem umowy-zlecenia jest samo działanie (praca), które nie musi doprowadzić do osiągnięcia określonego rezultatu. Umowa o dzieło powinna być uwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem. Wynagradzany jest więc rezultat, a nie samo działanie.

Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych uzależniony jest przede wszystkim od rodzaju zawartej umowy oraz od statusu osoby, z którą została zawarta tego rodzaju umowa – np. student, osoba zatrudniona w innym podmiocie na podstawie umowy o pracę, emeryt.

Umowa-zlecenie a składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu (art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 12 ust. 1 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 66 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Dodatkowo, na zasadzie dobrowolności, mogą podlegać również ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 2 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jeżeli osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej podpisze drugą umowę tego rodzaju, wówczas ubezpieczenia emerytalne i rentowe z drugiej umowy są dobrowolne, pod warunkiem, że wynagrodzenie z pierwszej umowy-zlecenia nie jest niższe niż wynagrodzenie minimalne obowiązujące w danym roku kalendarzowym. Obowiązkowe jest natomiast ubezpieczenie zdrowotne z obu umów. Zleceniobiorcy pozostawiono wybór co do tego, z której umowy chce być objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami.

Na podstawie art. 12 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: wypadkowemu, emerytalnemu i rentowym, od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, o ile zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie złożone w terminie określonym w ww. Ustawie, tj. w terminie siedmiu dni od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy-zlecenia. W pozostałych sytuacjach objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony (art. 14 ww. Ustawy).

Przy rozstrzyganiu obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy-zlecenia nie ma znaczenia okres, na jaki umowa ta została zawarta. Istotne znaczenie ma fakt posiadania przez zleceniobiorcę innych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń oraz fakt zawarcia tej umowy z własnym pracodawcą bądź wykonywania jej na rzecz własnego pracodawcy. Należy pamiętać, że wykonywanie umowy-zlecenia nie zawsze jest jedynym tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Zleceniobiorca może jednocześnie pozostawać w stosunku pracy, wykonywać drugą umowę-zlecenia, prowadzić pozarolniczą działalność, być rolnikiem, duchownym czy osobą pozostającą w stosunku służby. Występuje wówczas zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych, gdzie jednym z tytułów jest wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia. Ponadto umowa-zlecenie może być wykonywana przez osobę mającą ustalone prawo do renty lub emerytury oraz osobę będącą uczniem lub studentem. Wprawdzie uprawnienie do renty lub emerytury czy posiadanie statusu ucznia lub studenta nie jest tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym, jednak wpływa w znaczący sposób na charakter i zakres ubezpieczeń z tytułu wykonywania umowy-zlecenia.

Umowa-zlecenie zawarta z własnym pracodawcą lub wykonywana na rzecz pracodawcy

Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, a także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.