STAN PRAWNY NA 7 SIERPNIA 2020 Możliwość elektronicznych szkoleń BHP Opracowała: Joanna Lesińska, radca prawny. Zaktualizowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320), • Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. Nr 180 poz. 1860 ze zm.). Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika, który m.in. nie zna zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest zobowiązany nie tylko do zaznajomienia pracownika z przepisami BHP, ale musi także zapewnić mu szkolenie w zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązków służbowych. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy przed dopuszczeniem do pracy, a w trakcie zatrudnienia są okresowo powtarzane (art. 2373–art. 2374 k.p.). Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy reguluje szczegółowe zasady szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, zakres szkolenia, wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia, sposób dokumentowania szkolenia oraz przypadki, w których pracodawcy lub pracownicy mogą być zwolnieni z określonych rodzajów szkolenia. Rozporządzenie wyróżnia (§ 7): a) szkolenia wstępne, przeprowadzane w formie instruktażu według programów opracowanych dla poszczególnych grup stanowisk: • wstępne ogólne, tzw. instruktaż ogólny, który powinien zapewnić uczestnikom zapoznanie się z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy zawartymi w Kodeksie pracy, regulaminach pracy, z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi w danym zakładzie pracy, a także z zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku; instruktaż ogólny powinien być zorganizowany dla nowo zatrudnionych pracowników, studentów odbywających u pracodawcy praktykę studencką oraz uczniów szkół zawodowych zatrudnionych w celu praktycznej nauki zawodu, • wstępne na stanowisku pracy – tzw. instruktaż stanowiskowy, który powinien zapewnić uczestnikom zapoznanie się z czynnikami środowiska pracy występującymi na ich stanowiskach pracy i ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną pracą, sposobami ochrony przed zagrożeniami, które mogą powodować te czynniki, oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy na tych stanowiskach; instruktaż stanowiskowy powinien być przeprowadzony przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku dla: o pracownika zatrudnianego na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych, o pracownika przenoszonego na stanowisko, o którym mowa wyżej, o ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu oraz studenta odbywającego praktykę studencką. Pracownik wykonujący pracę na kilku stanowiskach pracy powinien odbyć instruktaż stanowiskowy na każdym z tych stanowisk. Szkolenia okresowe mają na celu zaktualizowanie i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zaznajomienie uczestników z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi w tym zakresie. Okresowe szkolenia BHP obowiązkowo muszą odbywać: • osoby będące pracodawcami oraz inne osoby kierujące pracownikami, w szczególności kierownicy, mistrzowie i brygadziści, • pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych, • pracownicy inżynieryjno-techniczni, w tym projektanci, konstruktorzy maszyn i innych urządzeń technicznych, technolodzy i organizatorzy produkcji, • pracownicy służby bezpieczeństwa i higieny pracy i inne osoby wykonujące zadania tej służby, • pracownicy administracyjno-biurowi i inni niewymienieni wyżej, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie okresowe pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych przeprowadza się w formie instruktażu, nie rzadziej niż raz na trzy lata, a na stanowiskach, na których są wykonywane prace szczególnie niebezpieczne, nie rzadziej niż raz w roku. Natomiast szkolenie okresowe pozostałych ww. pracowników powinno być przeprowadzane w formie kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego nie rzadziej niż raz na pięć lat, a w przypadku pracowników administracyjno-biurowych nie rzadziej niż raz na sześć lat. Częstotliwość i czas trwania szkolenia okresowego pracowników zatrudnionych na określonych stanowiskach ustala pracodawca, po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, biorąc pod uwagę rodzaj i warunki wykonywania prac na tych stanowiskach oraz przepisy Rozporządzenia. Pod pojęciem „samokształcenia kierowanego” kryją się m.in. szkolenia prowadzone w formie elektronicznej (e-learning). Zgodnie z § 1a pkt 5 Rozporządzenia są to wszelkie formy szkolenia umożliwiające uzyskanie, zaktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, na podstawie materiałów przekazanych przez organizatora szkolenia, w szczególności przy zastosowaniu poczty i internetu, przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości konsultacji z osobami spełniającymi wymagania dla wykładowców. Z powyższych rozważań wynika, że nie każde szkolenie BHP może być prowadzone w formie elektronicznej. Nie jest to dopuszczalne w przypadku szkoleń wstępnych oraz szkoleń okresowych dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych. Mogą z nich skorzystać pracodawca, inne osoby kierujące pracownikami, w szczególności kierownicy, mistrzowie i brygadziści, pracownicy inżynieryjno-techniczni, pracownicy służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz pracownicy administracyjno-biurowi. Szkolenie internetowe, tak jak szkolenie BHP prowadzone w innych formach, musi spełniać określone wymogi. Powinno być zorganizowane w taki sposób, aby zapewnić uczestnikom: • możliwość zaznajomienia się z czynnikami środowiska pracy mogącymi powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników podczas pracy oraz z odpowiednimi środkami i działaniami zapobiegawczymi, • możliwość poznania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy w zakładzie pracy i na określonym stanowisku pracy, a także związanych z pracą obowiązków i odpowiedzialności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, • możliwość nabycia umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych osób, postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielenia pomocy osobie, która uległa wypadkowi, co oznacza, iż szkolenie elektroniczne powinno oferować nie tylko teorię, ale także praktykę w zakresie BHP. Celem szkolenia (odpowiednio prowadzonego dla pracodawcy oraz pracownika) są zaktualizowanie i uzupełnienie wiedzy i umiejętności w szczególności z zakresu: • oceny zagrożeń występujących w procesach pracy oraz ryzyka związanego z tymi zagrożeniami lub związanych z wykonywaną pracą, • kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy lub metod ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, • ochrony pracowników przed zagrożeniami związanymi z wykonywaną pracą lub postępowania w razie wypadku oraz w sytuacjach awaryjnych. Uczestnicy szkolenia BHP prowadzonego przez internet powinni otrzymać w czasie jego trwania odpowiednie materiały umożliwiające przyswojenie wiadomości i umiejętności objętych programem szkolenia (np. prezentacje najważniejszych informacji, przepisy, zestawy pytań kontrolnych). Zgodnie z tym, o czym wspomniano wyżej, osoba biorąca udział w szkoleniu musi mieć zapewnioną realną możliwość zadawania pytań i uzyskiwania odpowiedzi w zakresie realizowanej tematyki. Szkolenie w formie e-learningu musi także obejmować treści i trwać przez okres zgodny z przepisami Rozporządzenia, a jednocześnie być jak najbardziej zindywidualizowane w odniesieniu do stanowiska pracy szkolonego pracownika. Załączniki zawierają ramowe programy szkoleń BHP wraz z rozbiciem na szczegółowe tematy realizowane w przeliczeniu na 45-minutowe godziny lekcyjne. Szkolenie okresowe dla pracodawców i pracowników kierujących innymi pracownikami powinno trwać nie krócej niż 16 godzin i obejmować następujące zagadnienia: • wybrane regulacje prawne z zakresu prawa pracy dotyczące BHP (aktualne przepisy oraz problemy interpretacyjne dotyczące przepisów) – min. 3 godziny, • identyfikacja, analiza i ocena zagrożeń czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, uciążliwymi i niebezpiecznymi oraz ocena ryzyka związanego z tymi zagrożeniami – min. 3 godziny, • organizacja i metody kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, z uwzględnieniem stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe; zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy – min. 3 godziny, • analiza okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz związana z nimi profilaktyka; omówienie przyczyn charakterystycznych wypadków przy pracy, ze szczególnym uwzględnieniem wypadków powstałych na skutek niewłaściwej organizacji pracy oraz związanej z nimi profilaktyki – min. 2 godziny, • organizacja i metodyka szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (z uwzględnieniem metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego) oraz kształtowanie bezpiecznych zachowań pracowników w procesach pracy – min. 2 godziny, • zasady postępowania w razie wypadku w czasie pracy i w sytuacjach zagrożeń (np. pożaru, awarii), w tym zasady udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku – min. 1 godzina, • skutki ekonomiczne niewłaściwych warunków pracy (np. świadczenia z tytułu warunków pracy, składka na ubezpieczenia społeczne pracowników) – min. 1 godzina, • problemy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska naturalnego – min. 1 godzina. Szkolenie okresowe dla pracowników administracyjno-biurowych powinno dotyczyć następujących zagadnień, realizowanych w czasie nie krótszym niż 8 godzin: • wybrane regulacje prawne z zakresu prawa pracy dotyczące BHP, z uwzględnieniem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz: praw i obowiązków pracowników i pracodawców, ochrony pracy kobiet i młodocianych, wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz świadczeń z nimi związanych, profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników – min. 2 godziny, • postęp w zakresie oceny zagrożeń czynnikami występującymi w procesach pracy oraz w zakresie metod ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia i życia pracowników – min. 2 godziny, • problemy związane z organizacją stanowisk pracy biurowej, z uwzględnieniem zasad ergonomii, w tym stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe i inne urządzenia biurowe – min. 2 godziny, • postępowanie w razie wypadków i w sytuacjach zagrożeń (np. pożaru, awarii), w tym zasady udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku – min. 2 godziny. Szkolenie BHP w formie e-learningu pracodawca może przeprowadzić samodzielnie lub zlecić je jednostce organizacyjnej prowadzącej działalność w tym zakresie. Na jego zakończenie pracownik musi podejść do egzaminu sprawdzającego wiedzę objętą programem szkolenia oraz umiejętności wykonywania lub organizowania pracy zgodnie z przepisami BHP. Oznacza to, że pracodawca powinien wybrać metody szkolenia i zakres materiału w taki sposób, aby po zakończeniu szkolenia mieć realną możliwość sprawdzenia jego rezultatów. Jeśli pracownik uzyska pozytywny wynik na teście, organizator szkolenia musi wydać mu zaświadczenie zgodne z wzorem zamieszczonym w załączniku nr 2 do Rozporządzenia. Odpis zaświadczenia jest przechowywany w aktach osobowych uczestnika szkolenia. Jeżeli wynik testu sprawdzającego jest negatywny (niezadowalający), pracodawca ma obowiązek przeszkolić pracownika dodatkowo i znów przeprowadzić egzamin. Gdyby pracownik nadal nie wykazywał się dostateczną znajomością przepisów i zasad BHP, pracodawca powinien odsunąć pracownika od wykonywanej dotąd przez niego pracy albo nie dopuścić go do pracy, do której wykonywania nie posiada odpowiednich kwalifikacji lub umiejętności (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 1965 r., II PR 685/64, publ. OSN z 1965 r., nr 7–8, poz. 136). Zmiany dotyczące szkoleń BHP w czasie epidemii COVID-19 zawarte w tzw. Tarczy antykryzysowej Szkolenia wstępne w dziedzinie BHP W czasie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii dopuszcza się przeprowadzanie szkoleń wstępnych BHP w całości przy pomocy środków komunikacji elektronicznej, z wyjątkiem instruktażu stanowiskowego: • pracownika zatrudnianego na stanowisku robotniczym, • pracownika zatrudnionego na stanowisku, na którym występuje narażenie na działanie czynników niebezpiecznych, • pracownika przenoszonego na stanowisko, o którym mowa w pkt 1 i 2, • ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu oraz studenta odbywającego praktykę studencką. Szkolenia okresowe w dziedzinie BHP W przypadku gdy termin przeprowadzenia szkolenia okresowego w dziedzinie BHP przypada w: • okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii lub • w okresie 30 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego, w przypadku gdy nie zostanie ogłoszony stan epidemii, albo stanu epidemii – termin ten wydłuża się do 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego, w przypadku gdy nie zostanie ogłoszony stan epidemii, albo stanu epidemii. Oznacza to, że szkolenia, które miały mieć miejsce we wskazanych okresach, są nadal ważne. W praktyce jest istotne, aby pracodawca kontrolował daty szkoleń okresowych, uwzględniając wydłużony termin na ich przeprowadzenie.