Kategorie biblioterapii Wyróżniamy trzy podstawowe kategorie biblioterapii (według R.J. Rubin): • biblioterapia instytucjonalna – wiąże się z nurtem medycznym, a przeznaczona jest dla indywidualnych pacjentów, chorych umysłowo, przebywających w szpitalach lub innych ośrodkach zamkniętych; służy zrozumieniu choroby, problemów z nią związanych, a także samego siebie, może być także wykorzystywana rekreacyjnie; prowadzi ją zwykle lekarz psychiatra; w tego rodzaju biblioterapii stosuje się literaturę dydaktyczną do potrzeb pacjenta, • biblioterapia kliniczna – stosowana w grupach osób z problemami emocjonalnymi i behawioralnymi w ramach spotkań dobrowolnych, odbywających się w szpitalach bądź w środowiskach rodzinnych; jej zadaniem jest umożliwienie wglądu w siebie, co ma prowadzić do zmian w sytuacji psychologicznej, a w rezultacie korzystnych przemian zaburzonych emocji i zachowań ponadto zwiększenia poziomu relaksu, psychoedukacji; prowadzą ją zwykle psycholodzy, psychoterapeuci – biblioterapeuci kliniczni; w tej kategorii biblioterapii stosuje się literaturę wyobrażeniową, • biblioterapia wychowawcza (rozwojowa) – najbardziej rozpowszechniona forma pracy biblioterapeutycznej, przeznaczona dla uczestników, którzy nie wymagają hospitalizacji; skierowana do osób zdrowych, które mają do rozwiązania różnego rodzaju problemy i dzięki odpowiedniej podpowiedzi lekturowej są w stanie przepracować temat i rozwiązać problem lub złagodzić jego skutki; pobudza ona rozwój, stanowi drogę do samorealizacji, a także wspiera zdrowie psychiczne uczestników Postępowanie biblioterapeutyczne może mieć formę indywidualną lub zbiorową: • biblioterapia indywidualna – zakłada kontakt biblioterapeuty z jedna osobą, indywidualne sesje nie powinny trwać dłużej niż godzinę–półtorej; w zależności od potrzeb i specyfiki problemu uczestnika mogą być tutaj włączane elementy dramy, plastyki itp.; do tej formy zalicza się też autobiblioterapię – osoba na podstawie zdobytej wiedzy sama wyszukuje interesujące ją treści w literaturze, • biblioterapia grupowa – to działania skierowane do osób o podobnych profilach metrykalnych czy problemowych. Polega na wspólnym odbiorze tekstu odczytywanego przez prowadzącego zajęcia. Praca z grupą przybiera najczęściej charakter warsztatowy, gdzie pracuje się nad wspólnym problemem grupy bądź przepracowuje się temat związany z jakimś ważnym zagadnieniem; grupa warsztatowa liczy najczęściej od kilku do kilkunastu osób, a spotkania odbywają się regularnie co tydzień; w formule warsztatowej bardzo ważne jest stosowanie aktywnych metod pracy z grupą, czyli np. burzy mózgów, pracy w parach i podgrupach, odgrywania scenek, rysowania, malowania itd. Jak działa biblioterapia? Stosując biblioterapię w domu pomocy społecznej, można interweniować w cztery różne sfery człowieka: • w sferze intelektu można pomóc podopiecznemu zdobyć wiedzę niezbędną dla zrozumienia i rozwiązania własnych problemów, • w sferze społecznej biblioterapia pomaga dostrzec socjalne i kulturowe uwarunkowania działalności człowieka i związki łączące go z innymi ludźmi, • w sferze emocjonalnej umożliwia dokonanie wglądu i identyfikacji oraz powoduje kompensację, bez narażania uczestnika terapii na przykre uczucia związane z bezpośrednim omawianiem jego osobistych problemów, • w odniesieniu do zaburzonego zachowania biblioterapia pomaga w oduczaniu zachowań niepożądanych, skupiając uwagę człowieka na wzorach zachowań społecznie akceptowanych. Opracowała: Ilona Michałowska-Olechnowicz, certyfikowany terapeuta metody Snoezelen I stopnia, pedagog, prowadzi autorskie zajęcia terapeutyczne dla dzieci z rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym