STAN PRAWNY NA 1 SIERPNIA 2025

1 lipca 2009 r. weszła w życie Ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, której uchwalenie miało ścisły związek z utratą przez niektórych nauczycieli prawa do wcześniejszej emerytury. Przewidziane w przepisie świadczenia miały zrekompensować utratę tego przywileju.

Osoby uprawnione

Zgodnie z art. 3 i 4 w zw. z art. 2 pkt 1 tej Ustawy prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego mają nauczyciele zatrudnieni w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych oraz publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 Ustawy Prawo oświatowe. Tacy nauczyciele spełniają łącznie następujące warunki:

• osiągnęli wymagany wiek,
• mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
• rozwiązali stosunek pracy.

Nauczyciel nabywa prawo do świadczenia w dniu spełnienia ostatniego z ww. warunków. Z tym zastrzeżeniem, że jeżeli w dniu spełnienia tych warunków nauczyciel pobiera zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego powstanie dopiero z dniem zaprzestania pobierania tych środków.

O nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może ubiegać się każdy, jeśli bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku pracował jako nauczyciel, wychowawca lub inny pedagog w placówkach, takich jak:

• publiczne i niepubliczne przedszkola,
• szkoły publiczne i niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych,
• publiczne i niepubliczne placówki kształcenia ustawicznego,
• młodzieżowe ośrodki wychowawcze,
• młodzieżowe ośrodki socjoterapii,
• specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze,
• specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających specjalnej organizacji nauki oraz szczególnych metod pracy i wychowania,
• ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, które umożliwiają:
  • dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, które są organizowane na podstawie odrębnych przepisów,
  • dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego (w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej lub w innej formie wychowania przedszkolnego), obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
• placówki, które zapewniają uczniom opiekę i wychowanie w czasie, gdy uczą się poza miejscem, w którym mieszkają na stałe,
• publiczne i niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradniach specjalistyczne.

Ważne!
Od 1 września 2024 r. nauczycielskie świadczenie kompensacyjne przysługuje również nauczycielom poradni psychologiczno-pedagogicznych. Zmiana ta została wprowadzona na mocy Ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw.

Z uwagi na to, że jednym z warunków nabycia prawa do omawianego świadczenia jest rozwiązanie stosunku pracy, ZUS przyjął interpretację, zgodnie z którą prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ma tylko ten nauczyciel, który przed złożeniem wniosku pozostawał w stosunku pracy z jedną z ww. jednostek. Prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego pozbawia więc podjęcie przez nauczyciela – przed złożeniem wniosku – innego zatrudnienia lub działalności.

Wymagany wiek

Stosownie do treści art. 4 ust. 3 Ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych świadczenie to przysługuje, jeżeli nauczyciel ukończył:

• 55 lat – w latach 2009–2014,
• 55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2015–2016,
• 55 lat w przypadku kobiet i 57 lat w przypadku mężczyzn – w latach 2017–2018,