STAN PRAWNY NA 2 CZERWCA 2020 Egzaminy i zajęcia praktyczne w czasie epidemii COVID-19 Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz wielu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 410 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 maja 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 871), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 493 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 maja 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 872), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U. UE.L. z 2016 r. Nr 119, poz. 1). Od 18 maja 2020 r. obowiązują nowe regulacje § 3 pkt 2b i 2c Rozporządzenia MEN z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, które wprowadzają szczególne ustalenia dotyczące zajęć praktycznych w szkołach. Zgodnie z tymi przepisami: • od 18 maja 2020 r. do 7 czerwca 2020 r. dopuszcza się możliwość realizacji zajęć praktycznych przez uczniów semestrów programowo najwyższych szkół policealnych po uzyskaniu zgody ucznia, a w przypadku niepełnoletniego ucznia – po uzyskaniu zgody jego rodzica, • od 18 maja 2020 r. do 7 czerwca 2020 r. dopuszcza się możliwość realizacji zajęć praktycznych, o których mowa w pkt 2 lit. c, przez uczniów klas programowo najwyższych branżowych szkół I stopnia po uzyskaniu zgody ucznia, a w przypadku niepełnoletniego ucznia – po uzyskaniu zgody jego rodzica. Zajęcia, o których mowa w pkt 2 lit. c, to zajęcia praktyczne z zakresu nauki jazdy dla uczniów klas programowo najwyższych branżowych szkół I stopnia kształcących się w zawodzie, dla którego podstawa programowa kształcenia w zawodzie przewiduje przygotowanie do uzyskania umiejętności kierowania pojazdem silnikowym albo do uzyskania kwalifikacji do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy i umiejętności kierowania pojazdem silnikowym. Jak widać, zajęcia praktyczne w wymienionych przypadkach mogą już być realizowane, ale wyłącznie jeżeli uczeń pełnoletni lub w przypadku ucznia niepełnoletniego – jego rodzice, wyrazili zgodę na prowadzenie zajęć. Jednak aby można było zorganizować zajęcia praktyczne, niezbędne jest spełnienie wymagań zawartych w przygotowanych przez GIS wytycznych. Zakładają one, że w grupie może przebywać do 12 słuchaczy, lecz w uzasadnionych przypadkach, za zgodą organu prowadzącego, można zwiększyć liczbę słuchaczy – nie więcej niż o 2. Przy określaniu liczby słuchaczy w grupie należy uwzględnić specyfikę zajęć praktycznych i wymagania określone w podstawie programowej. Minimalna przestrzeń do zajęć dla słuchaczy w sali nie może być mniejsza niż 4 m2 na 1 osobę (słuchaczy i nauczycieli). Do przestrzeni tej nie wlicza się ciągów komunikacji wewnętrznej, pomieszczeń porządkowych, magazynowych, higieniczno-sanitarnych. Nie należy sumować powierzchni sal i przeliczać łącznej ich powierzchni na limit miejsc. Powierzchnię każdej sali wylicza się z uwzględnieniem mebli oraz innych sprzętów, które się w niej znajdują. Należy pamiętać, że zwiększenie liczby uczniów w sali do 14, oczywiście za zgodą organu prowadzącego, jest możliwe wyłącznie wówczas, jeżeli zostanie zachowany wymóg dotyczący powierzchni sali przypadającej na jednego ucznia. Można tu przytoczyć inne wymagania dotyczące organizacji zajęć praktycznych: • z sali, w której prowadzone są zajęcia praktyczne, należy usunąć przedmioty i sprzęty, których nie można skutecznie umyć, uprać lub dezynfekować; wyposażenie wykorzystywane podczas zajęć trzeba dokładnie czyścić lub dezynfekować, • sprzęt wykorzystywany podczas zajęć powinien być regularnie czyszczony z użyciem detergentu lub dezynfekowany, a jeżeli nie ma takiej możliwości, należy zabezpieczyć go przed używaniem, • jeżeli słuchacz posiada własne przybory i podręczniki, mogą znajdować się na stoliku szkolnym słuchacza; słuchacze nie powinni wymieniać się przyborami szkolnymi między sobą, • w sali odległości między stanowiskami dla słuchaczy powinny wynosić min. 1,5 m (1 słuchacz – 1 ławka szkolna), • po każdych zajęciach używany sprzęt oraz podłoga powinny zostać umyte lub zdezynfekowane, • nauczyciele i inni pracownicy szkoły powinni zachowywać dystans społeczny między sobą, w każdej przestrzeni szkoły wynoszący min. 1,5 m, • pracownicy administracji oraz obsługi powinni ograniczyć kontakty ze słuchaczami oraz nauczycielami. Wytyczne rekomendują również zakup termometru, najlepiej bezdotykowego (min. 1 termometr dla szkoły), oraz dezynfekowanie go po użyciu w danej grupie. Należy uzyskać zgodę słuchaczy, a w przypadku słuchaczy niepełnoletnich zgodę ich rodziców, na pomiar temperatury ciała słuchacza w przypadku wystąpienia niepokojących objawów chorobowych. Ta zgoda jest niezbędna z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 9 RODO dane dotyczące zdrowia są danymi szczególnej kategorii, których przetwarzanie jest możliwe tylko w wypadkach wskazanych w ust. 2 tej regulacji. Jednym z takich przypadków jest zgoda osoby, której dane dotyczą, ewentualnie jej przedstawiciela ustawowego (w przypadku uczniów niepełnoletnich). Istotne jest także, aby przed wejściem do budynku szkoły umożliwić skorzystanie z płynu dezynfekującego do rąk oraz zamieścić informację o sposobie jego użycia i obowiązku dezynfekowania rąk przez wszystkie osoby wchodzące do szkoły. Konieczne jest też stworzenie procedury postępowania w przypadku wystąpienia niepokojących objawów u pracownika lub ucznia. W takim wypadku należy wyznaczyć i przygotować pomieszczenie lub wydzielić obszar (m.in. wyposażenie w środki ochrony i płyn dezynfekujący), w którym będzie można odizolować osobę w przypadku zdiagnozowania objawów chorobowych. Egzaminy Należy zwrócić uwagę na zmiany regulacji Rozporządzenia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, dotyczące przeprowadzania egzaminów. Rozporządzenie zawiera regulacje szczególne, obowiązujące w obecnym roku szkolnym, a dotyczące przeprowadzania matur, egzaminu gimnazjalnego czy egzaminu ósmoklasisty. Od 20 maja obowiązuje § 11ia i nast. Rozporządzenia, zgodnie z którym w 2020 r. w skład zespołu nadzorującego przebieg części pisemnej egzaminu maturalnego w danej sali egzaminacyjnej wchodzi co najmniej dwóch nauczycieli, z tym że co najmniej jeden nauczyciel jest zatrudniony w: • szkole, w której jest przeprowadzany egzamin maturalny; ten nauczyciel pełni funkcję przewodniczącego zespołu nadzorującego, • innej szkole lub w placówce. Według tej samej regulacji w 2020 r. w przypadku braku możliwości powołania w skład zespołu nadzorującego nauczyciela zatrudnionego w szkole, w której jest przeprowadzany odpowiednio egzamin ósmoklasisty, egzamin gimnazjalny i egzamin maturalny, albo nauczyciela zatrudnionego w innej szkole lub w placówce, w skład zespołu nadzorującego mogą wchodzić: • inni nauczyciele, w tym osoby posiadające kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela, niezatrudnione w szkole lub placówce, • przedstawiciele organu sprawującego nadzór pedagogiczny, uczelni, placówki doskonalenia nauczycieli i poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, nieposiadający kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela. Dla tych osób przewodniczący zespołu egzaminacyjnego przeprowadza szkolenie w zakresie organizacji egzaminu ósmoklasisty, egzaminu gimnazjalnego i egzaminu maturalnego. Ponadto w 2020 r., jeżeli w sali egzaminacyjnej, w której jest przeprowadzany egzamin ósmoklasisty lub egzamin gimnazjalny, jest więcej niż 30 uczniów, liczbę członków zespołu nadzorującego zwiększa się o jedną osobę na każdych kolejnych 25 uczniów. W 2020 r. losowanie numerów stolików na egzaminie ósmoklasisty, egzaminie gimnazjalnym i części pisemnej egzaminu maturalnego przeprowadzają przewodniczący zespołu nadzorującego lub członek zespołu nadzorującego w obecności zdającego. Przepisem szczególnym, obowiązującym tylko w 2020 r., jest również § 11ib omawianego Rozporządzenia, dotyczący egzaminu zawodowego lub egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, zgodnie z którym w przypadku braku możliwości powołania w skład zespołu nadzorującego nauczycieli zatrudnionych w szkole, placówce kształcenia ustawicznego lub centrum kształcenia zawodowego, w których jest przeprowadzana część pisemna egzaminu zawodowego lub egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, albo nauczycieli zatrudnionych w innej szkole, placówce kształcenia ustawicznego lub centrum kształcenia zawodowego, w skład zespołu nadzorującego mogą wchodzić: • inni nauczyciele, w tym osoby posiadające kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela, niezatrudnione w szkole, placówce kształcenia ustawicznego lub centrum kształcenia zawodowego, • przedstawiciele organu sprawującego nadzór pedagogiczny, uczelni, placówki doskonalenia nauczycieli i poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, nieposiadający kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela. Należy tu również przywołać regulację z § 11j omawianego Rozporządzenia, dotyczącą egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego w przypadku kształcących się zdalnie dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą. Zgodnie z tym przepisem w przypadku uczniów szkół podstawowych realizujących kształcenie na odległość oraz absolwentów dotychczasowego trzyletniego liceum ogólnokształcącego, którzy realizowali kształcenie na odległość, egzamin ósmoklasisty oraz egzamin maturalny w 2020 r. mogą być przeprowadzone w siedzibie przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej właściwych ze względu na miejsce zamieszkania ucznia lub absolwenta za granicą, wskazanej przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą w porozumieniu z kierownikiem właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, lub w szkole wskazanej przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą. Rozporządzenie wprowadza również regulację szczególną dotyczącą części ustnej matur w 2020 r. Stosownie do § 11ka w 2020 r. egzamin maturalny jest przeprowadzany z przedmiotów obowiązkowych oraz przedmiotów dodatkowych i składa się tylko z części pisemnej. W 2020 r. nie przeprowadza się egzaminu maturalnego z przedmiotów obowiązkowych oraz przedmiotów dodatkowych w części ustnej, z wyjątkami wskazanymi w § 11kb. Według ust. 1 tego przepisu do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej, języka regionalnego lub języka obcego nowożytnego może przystąpić absolwent, który: • w toku rekrutacji na uczelnię zagraniczną jest obowiązany przedstawić wynik części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej, języka regionalnego lub języka obcego nowożytnego, lub • jest obowiązany przystąpić do części ustnej egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego w celu zrealizowania postanowień umowy międzynarodowej. Taki absolwent może przystąpić do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej, języka regionalnego lub języka obcego nowożytnego, pod warunkiem, że w terminie do 7 lutego 2020 r. złożył deklarację przystąpienia do egzaminu maturalnego z tego przedmiotu. Co istotne, dla egzaminów zostały również wydane wytyczne MEN-u i Głównego Inspektora Sanitarnego. Warto tu przytoczyć niektóre z postanowień tych wytycznych. Wskazują, że: • zdający, nauczyciel oraz każda inna osoba uczestnicząca w przeprowadzaniu egzaminu nie mogą przyjść na egzamin, jeżeli przebywają w domu z osobą na kwarantannie lub izolacji w warunkach domowych albo sami są objęci kwarantanną lub izolacją w warunkach domowych, • rodzic / prawny opiekun nie mogą wejść z dzieckiem na teren szkoły, z wyjątkiem sytuacji, kiedy zdający wymaga pomocy np. w poruszaniu się, • jeżeli to możliwe, w dniach, w których jest przeprowadzany egzamin, w szkole nie należy prowadzić zajęć edukacyjnych dla innych uczniów lub należy rozpocząć prowadzenie zajęć po zakończeniu egzaminu w danym dniu i zdezynfekowaniu pomieszczeń, • na egzaminie każdy zdający korzysta z własnych przyborów piśmienniczych, linijki, cyrkla, kalkulatora itd.; szkoła może zadecydować o zapewnieniu rezerwowych przyborów piśmienniczych i kalkulatorów, ale nie ma takiego obowiązku; jeżeli jednak je zapewnia, wówczas konieczna jest ich dezynfekcja, • cudzoziemcy przystępujący do danego egzaminu, którym jako sposób dostosowania egzaminu przyznano możliwość korzystania ze słownika dwujęzycznego, są zobowiązani przynieść własne słowniki, które przed egzaminem powinny zostać sprawdzone przez członka zespołu nadzorującego (w rękawiczkach), • szkoła nie zapewnia wody pitnej – na egzamin należy przynieść własną butelkę z wodą, • czekając na wejście do szkoły albo sali egzaminacyjnej, zdający zachowują odpowiedni odstęp (co najmniej 1,5 m) oraz mają zakryte usta i nos, • na teren szkoły mogą wejść wyłącznie osoby z zakrytymi ustami i nosem (maseczką jedno- lub wielorazową, materiałem, przyłbicą, szczególnie w przypadku osób, które ze względów zdrowotnych nie mogą zakrywać ust i nosa maseczką); zakrywanie ust i nosa obowiązuje na terenie całej szkoły, z wyjątkiem sal egzaminacyjnych po zajęciu miejsc przez zdających lub po podejściu zdających do stanowiska egzaminacyjnego. Egzamin może być przeprowadzany w salach lekcyjnych, salach gimnastycznych, na korytarzach szkolnych oraz w innych przewidzianych w przepisach miejscach, pod warunkiem zachowania odpowiednich odstępów pomiędzy zdającymi oraz między zdającymi i członkami zespołu nadzorującego. Wytyczne nie wprowadzają ograniczeń dotyczących liczby osób w sali (przy zachowaniu odpowiednich odstępów), jednak zalecają – jeżeli tylko pozwalają na to warunki lokalowe oraz zasoby ludzkie – przeprowadzanie egzaminu w salach z możliwie jak najmniejszą liczbą osób w każdej sali. Ławki w sali egzaminacyjnej należy ustawić w taki sposób, aby między zdającymi zachowany był co najmniej 1,5-metrowy odstęp w każdym kierunku.