STAN PRAWNY NA 29 MAJA 2020 Konsultacje dla uczniów i zajęcia rewalidacyjne Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz wielu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2215), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 410 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 maja 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 871), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 493 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 maja 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 872), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2002 r. Nr 6 poz. 69 ze zm.), • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U. UE.L. z 2016 r. Nr 119, poz. 1). Umożliwienie uczniom konsultacji z nauczycielami jest kolejnym etapem przywracania szkół do pracy stacjonarnej. 18 maja 2020 r. została zmodyfikowana treść § 3 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, do którego dodane zostały m.in. pkt 5 i 6, zgodnie z którymi: • od 25 maja 2020 r. do 7 czerwca 2020 r. uczniom klasy VIII szkoły podstawowej oraz uczniom szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej – w klasie, której zakres nauczania odpowiada klasie VIII szkoły podstawowej, zapewnia się konsultacje z nauczycielami prowadzącymi zajęcia edukacyjne, szczególnie z przedmiotów objętych egzaminem ósmoklasisty, oraz możliwość korzystania z biblioteki szkolnej, • od 1 czerwca 2020 r. do 7 czerwca 2020 r. uczniom szkoły podstawowej i ponadpodstawowej oraz uczniom szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej i ponadpodstawowej zapewnia się konsultacje z nauczycielami prowadzącymi zajęcia edukacyjne oraz możliwość korzystania z biblioteki szkolnej. Od 25 maja uczniowie klas VIII szkół podstawowych, a od 1 czerwca 2020 r. wszyscy uczniowie mają możliwość korzystania z konsultacji z nauczycielami. 25 maja wchodzi również w życie nowa regulacja Rozporządzenia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, w postaci § 9b tego Rozporządzenia. Według tego przepisu dyrektor szkoły odpowiada za organizację konsultacji dla uczniów, w tym ustala formę konsultacji, uwzględniając odrębne przepisy dotyczące ograniczeń, nakazów i zakazów w związku ze stanem epidemii oraz wytycznych ministra właściwego ds. zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz ministra właściwego ds. oświaty i wychowania, a także przekazuje uczniom i ich rodzicom informację o formie i terminach konsultacji. Ten przepis może być nieco mylący – wskazując, że dyrektor określa formę konsultacji, wydaje się dawać możliwość ustalenia, że te konsultacje mogą być prowadzone zdalnie. Tymczasem zasady wynikające z wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego, MEN-u oraz ministra zdrowia wskazują wyraźnie, że zasadą jest prowadzenie konsultacji w formie stacjonarnej. Wytyczne Wytyczne zostały tak skonstruowane, aby móc prowadzić konsultacje w szkole, z zachowaniem odpowiedniego reżimu sanitarnego. Zadaniem dyrektora jest przygotowanie procedur przeprowadzania konsultacji z uwzględnieniem zasady, że na każdego ucznia mają przypadać co najmniej 4 m² powierzchni sali, a w grupie może przebywać do 12 uczniów. W uzasadnionych przypadkach, za zgodą organu prowadzącego, można zwiększyć liczbę dzieci – nie więcej niż o 2. Ponadto należy zachować 2 m dystansu społecznego między osobami i 1,5 m odstępu między stolikami w każdym kierunku w sali podczas konsultacji. Wytyczne wskazują, że są dopuszczalne konsultacje grupowe, aczkolwiek możliwe jest również przeprowadzenie konsultacji indywidualnych. Jest oczywiste, że przy konsultacjach indywidualnych łatwiej zachować odpowiedni reżim sanitarny, ponieważ w jednej sali podczas konsultacji z nauczycielem będzie przebywał jeden uczeń. Ponadto należy ograniczyć przebywanie w szkole osób z zewnątrz, a przy wejściu do szkoły trzeba umieścić płyn do dezynfekcji rąk, z którego muszą korzystać wszystkie wchodzące osoby. O ile jest taka potrzeba, należy zaopatrzyć pracowników w środki ochrony osobistej, w tym rękawiczki, maseczki ochronne, ewentualnie przyłbice. W tym wypadku wytyczne nie są kategoryczne i to do dyrektora należy ocena, czy dodatkowe środki ostrożności są potrzebne i wymagane w szkole podczas konsultacji. Do obowiązków dyrektora należą także przygotowanie procedur postępowania na wypadek zakażenia i poinstruowanie pracowników, jak te procedury stosować. Trzeba pamiętać, że te procedury dotyczą nie tylko uczniów przebywających na konsultacjach, ale również pracowników pedagogicznych, administracji i obsługi. Osobę, która wykazuje objawy chorobowe, należy odizolować od innych, a w przypadku ucznia skontaktować się z rodzicami, by mogli zabrać dziecko ze szkoły – niezbędne jest posiadanie przez szkołę numeru kontaktowego do rodziców. W przypadku pracowników w razie jakichkolwiek wątpliwości co do sposobu postępowania, należy skontaktować się telefonicznie ze stacją sanitarno-epidemiologiczną, oddziałem zakaźnym, a w razie pogarszania się stanu zdrowia zadzwonić pod nr 999 lub 112 i poinformować, że pracownicy mogą być zakażeni koronawirusem. Pracownika należy odsunąć od pracy i poddać dodatkowej dezynfekcji obszar, na którym pracownik przebywał. Biblioteka Jednym z celów konsultacji jest umożliwienie uczniom korzystania z biblioteki szkolnej. Zadaniem dyrektora jest ustalenie zasad korzystania z biblioteki oraz godzin jej pracy, z uwzględnieniem koniecznego okresu kwarantanny dla książek i innych materiałów przechowywanych w bibliotekach. Szczegółowe wytyczne dotyczące bibliotek znajdują się na stronie: www.gov.pl/web/rozwoj/biblioteki. W tych wytycznych sformułowano kilka zasad, które dyrektor powinien brać pod uwagę podczas tworzenia wewnętrznych procedur. Należy: • zadbać o zwiększenie odległości między pracownikami do co najmniej 1,5 m, • ograniczyć liczbę pracowników korzystających jednocześnie z przestrzeni wspólnych, • w razie potrzeby zapewnić pracownikom środki ochrony osobistej, • umieścić w widocznym miejscu informację o tym, ile osób może jednocześnie przebywać w bibliotece, • przestrzegać zasad czyszczenia i dezynfekcji powierzchni, • ograniczyć dostęp do urządzeń aktywowanych dotykiem, a także do księgozbiorów w wolnym dostępie i katalogów kartkowych. Ponadto należy zastosować: • podział realizowanych przez instytucję zadań tak, aby ich część (niewymagająca fizycznej obecności pracowników w siedzibie) mogła być jak najdłużej wykonywana zdalnie, • organizację stanowisk pracy z uwzględnieniem wymaganego dystansu przestrzennego między pracownikami (minimum 1,5 m), • dostęp do środków ochrony indywidualnej (maseczki ochronne, rękawiczki jednorazowe) i preparatów do dezynfekcji rąk pracownikom mającym kontakt z użytkownikami, • ograniczenie do niezbędnego minimum spotkań i narad wewnętrznych; spotkania powinny być przeprowadzane przy otwartych oknach, z zachowaniem rekomendowanych przez służby sanitarne odległości między osobami (minimum 2 m); preferowany kontakt telefoniczny oraz e-mailowy, • ograniczenie korzystania przez pracowników z przestrzeni wspólnych, w tym wprowadzenie różnych godzin przerw, zmniejszenie liczby pracowników korzystających ze wspólnych obszarów w danym czasie (np. przez rozłożenie przerw na posiłki). Konieczne jest też ustawienie przesłony ochronnej (np. z pleksi) w punkcie kontaktu użytkownika z bibliotekarzem (np. na ladzie bibliotecznej) oraz innych stanowiskach obsługi czytelników. Ponadto: • ograniczenie liczebności użytkowników / grup użytkowników (uczniów), adekwatnie do obowiązujących przepisów (w zależności od wielkości obiektu), w celu umożliwienia przestrzegania wymogu dotyczącego dystansu przestrzennego, • dopilnowanie, aby uczniowie dezynfekowali dłonie przy wejściu do biblioteki, • dopilnowanie, aby uczniowie nie przekraczali wyznaczonych linii (oznakowanie na podłodze), jeśli takie są wyznaczone. Czy nie możemy prowadzić konsultacji zdalnie? Wszystkie wymogi są dosyć rygorystyczne, dlatego nasuwa się pytanie: czy otwarcie szkół na konsultacje jest konieczne, czy można prowadzić je zdalnie? Prowadzenie konsultacji zdalnych z nauczycielami było normą w okresie całkowitego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty i wynikało z treści § 1 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty (...). Zgodnie z tym przepisem w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 dyrektor jednostki systemu oświaty odpowiadał za organizację realizacji zadań tej jednostki z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zadań, w tym zapewniał każdemu uczniowi lub rodzicom możliwości konsultacji z nauczycielem prowadzącym zajęcia oraz przekazywał im informację o formie i terminach tych konsultacji. Tryb konsultacji zdalnych przestanie mieć zastosowanie, jeżeli wrócimy do konsultacji stacjonarnych. Warto zauważyć, że ten tryb można przywrócić, jeżeli na podstawie przepisów szczególnych zawiesimy działanie szkoły. Takim odrębnym przepisem jest regulacja § 18 ust. 2 pkt 2 z Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Jeżeli na podstawie tej regulacji po 25 maja 2020 r. działalność szkoły zostanie zawieszona przez dyrektora, który powołał się na zagrożenie zakażeniem COVID-19, to wówczas nauka i konsultacje w szkole mogą być nadal prowadzone zdalnie. Wynika to z treści § 4b Rozporządzenia z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, zgodnie z którym regulacje dotyczące realizowania zadań szkoły z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość stosuje się do tych szkół, których działalność dydaktyczna, wychowawcza i opiekuńcza została zawieszona na podstawie odrębnych przepisów w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Zawieszenie zajęć powoduje w całości powrót do pracy zdalnej, w tym do zdalnych konsultacji. Warto nadmienić, że w obecnym stanie prawnym taka możliwość istnieje tylko do 7 czerwca 2020 r., ponieważ po tej dacie, o ile termin ograniczenia funkcjonowania szkół nie zostanie przedłużony, szkoły wrócą w całości do nauki stacjonarnej. Jak płacimy za konsultacje? Przyjmijmy, że nie skorzystaliśmy z możliwości dalszego zawieszenia zajęć. Wówczas nauczyciele muszą fizycznie pojawić się w szkole, aby prowadzić konsultacje. Warto więc zadać sobie pytanie, jakie wynagrodzenie przysługuje za te godziny. Biorąc pod uwagę treść art. 42 Karty nauczyciela, należy uznać, że godziny konsultacji nauczyciel wykonuje w ramach obowiązującego go czasu pracy i otrzymywanego wynagrodzenia. Co jednak istotne, nie są to zajęcia w ramach pensum dydaktycznego, lecz należy je zaliczyć do innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, o których mowa w ust. 2 pkt 2 przywołanego przepisu. Co za tym idzie, nie wlicza się ich do 18 godzin pensum nauczyciela, lecz są wykonywane w ramach ogólnego, 40-godzinnego tygodnia pracy i nie przysługuje za nie dodatkowe wynagrodzenie. Zajęcia rewalidacyjne Należy zwrócić uwagę na treść § 3 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Zgodnie z tą regulacją od 18 maja 2020 r. do 7 czerwca 2020 r. dopuszcza się możliwość realizacji zajęć rewalidacyjnych, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, w uzgodnieniu z organem prowadzącym i za zgodą rodziców dzieci i uczniów posiadających odpowiednio orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka; te zajęcia mogą być realizowane w bezpośrednim kontakcie dziecka lub ucznia z osobą prowadzącą te zajęcia. Zajęcia mają charakter dobrowolny, a uczestnictwo w nich będzie zależało od decyzji rodziców dzieci i młodzieży. Również dla tych zajęć zostały sformułowane wytyczne GIS-u. Można tu przytoczyć niektóre z tych zasad: • w zajęciach nie mogą uczestniczyć osoby, które objęte są kwarantanną lub izolacją albo mają objawy choroby zakaźnej – dotyczy to dzieci i młodzieży oraz kadry pedagogicznej, • niezbędne jest zapewnienie środków ochrony indywidualnej (maski, przyłbice, rękawiczki, fartuchy w razie potrzeby) oraz instrukcji prawidłowego ich stosowania, • niezbędne jest zapewnienie odpowiedniej liczby specjalnie zamykanych i opisanych koszy na zużyte środki ochrony indywidualnej, • należy promować zasady higieny wskazane w wytycznych, • należy zadbać o regularne czyszczenie powierzchni wspólnych, np. klamek drzwi wejściowych, poręczy, blatów, oparć krzeseł, sprzętu do rehabilitacji, • konieczne jest ograniczenie kontaktów kadry niezaangażowanej w bezpośrednią pracę z dziećmi i młodzieżą uczestniczącymi w zajęciach rewalidacyjnych, rewalidacyjno-wychowawczych oraz zajęciach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka z uczestnikami zajęć oraz kadrą prowadzącą te zajęcia, • w przypadku zajęć grupowych grupa uczestników zajęć musi być dostosowana do potrzeb i możliwości dzieci i młodzieży z uwzględnieniem konieczności zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków realizacji zajęć; zaleca się pracę indywidualną lub w małych grupach o stałym składzie, • minimalna przestrzeń do prowadzenia zajęć dla dzieci i młodzieży w sali nie może być mniejsza niż 4 m2 na jednego uczestnika zajęć i nauczyciela prowadzącego zajęcia oraz pomocy nauczyciela; zaleca się częste mycie rąk (wodą z mydłem) lub dezynfekowanie ich preparatami na bazie alkoholu (min. 60 proc.). Wytyczne wskazują również na potrzebę korzystania z termometru i dokonywania pomiaru temperatury uczestników zajęć, w celu wykrycia ewentualnego zakażenia. W tym wypadku należy pamiętać o konieczności uzyskania zgody rodziców / prawnych opiekunów lub samego pełnoletniego ucznia na dokonywanie takiego pomiaru, ponieważ według art. 9 RODO tylko zgoda może być podstawą przetwarzania danych osobowych szczególnej kategorii dotyczących zdrowia.