Dom pomocy społecznej w czasie epidemii. Pytania i odpowiedzi prawnika Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tzw. specustawa) daje dodatkowe uprawnienia pracodawcy i pracownikowi każdej jednostki organizacyjnej, w tym domów pomocy społecznej. Nowe przepisy nie zawierają wprost regulacji zmieniających Ustawę o pomocy społecznej, jednak mają zastosowanie także do DPS-ów. Pytanie nr 1: Czy pracownicy mogą pracować zdalnie? Zgodnie z art. 3 ww. Ustawy pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie – przez czas oznaczony – pracy określonej w umowie o pracę poza miejscem jej stałego wykonywania. Innymi słowy pracownik może wykonywać swoją pracę zdalnie, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, a przynajmniej istnieje taka teoretyczna możliwość. W przypadku DPS-ów skorzystanie z pracy zdalnej jest jednak znacznie ograniczone, co wynika z faktu, że wielu obowiązków pracowników domu nie da się w ten sposób wykonać. Pracę zdalną można zastosować np. do pracowników administracji czy księgowości, o ile charakter pracy czy też zasady obiegu dokumentów nie wykluczają możliwości pracy zdalnej. Wydając pracownikowi polecenie pracy zdalnej, należy pamiętać, by zabezpieczyć możliwość jej wykonywania. Pracodawca ma wybór: może dostarczyć pracownikowi komputer albo zawrzeć z nim umowę, na podstawie której pracownik będzie wykonywał pracę z wykorzystaniem swojego prywatnego komputera. Pytanie nr 2: Czy pracowników można wysłać do domu? Większość prac w domu pomocy społecznej wykonywanych jest na miejscu. Dyrektor może jednak spróbować zminimalizować zagrożenie dla mieszkańców i pracowników poprzez zmniejszenie liczby pracowników obecnych w domu w tym samym czasie. Można wykorzystać zaległe urlopy, o ile pracownicy nimi dysponują – i właśnie w ten sposób ograniczyć liczbę personelu przebywającego w domu. Pytanie nr 3: Jakie uprawnienia ma dyrektor, gdy istnieje podejrzenie, że pracownik jest zakażony COVID-19? Obecnie procedowany jest poselski projekt zmian w specustawie. Planowane jest wprowadzenie nowej regulacji, zgodnie z którą pracodawca będzie miał prawo: • żądać od pracownika informacji o tym, czy przebywał w ostatnim czasie w miejscu zagrożonym zakażeniem COVID-19, • żądać od pracownika, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, iż jest zakażony COVID-19, lub który przebywał ostatnio w miejscu zagrożonym zakażeniem COVID-19, aby poddał się niezbędnym badaniom lekarskim, • kontrolować stan zdrowia pracownika przed dopuszczeniem go do pracy, w szczególności przez pomiar temperatury ciała pracownika, • wprowadzić w miejscu pracy dodatkowe wymagania sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca zyska zatem dodatkowe uprawnienia w zakresie kontroli stanu zdrowia pracowników. Fakt, że zmiana ta nie została jeszcze przeprowadzona, nie oznacza jednak, że obecnie pracodawca nie może zbadać zdrowia pracownika poprzez kontrolę temperatury. Sytuacja jest bowiem szczególna. Zbieranie przez pracodawców danych dotyczących zdrowia pracowników jest dopuszczalne, bowiem ochrona tych danych musi ulec dobru większego rzędu, czyli ochronie zdrowia pozostałych pracowników domu i oczywiście jego mieszkańców. Jeżeli zatem dyrektor chce badać temperaturę pracownikom, a pracownik odmówi poddania się takiemu badaniu, wówczas uznać należy, że chce kryć swój prawdziwy stan zdrowia. Stwarza zatem potencjalne zagrożenie dla pozostałych osób przebywających w DPS-ie i nie powinien zostać dopuszczony do pracy. Przetwarzanie przez pracodawcę danych dotyczących zdrowia, czyli danych szczególnej kategorii, jest w obecnej sytuacji dopuszczalne. Na stronie Urzędu Ochrony Danych Osobowych (uodo.gov.pl) dostępne są wyjaśniania, że: „przepisy o ochronie danych osobowych nie mogą być stawiane jako przeszkoda w realizacji działań w związku z walką z koronawirusem”. Artykuł 17 specustawy wskazuje natomiast, że Główny Inspektor Sanitarny (lub działający z jego upoważnienia państwowy wojewódzki inspektor sanitarny) może wydawać pracodawcom decyzje nakładające obowiązek podjęcia określonych czynności zapobiegawczych lub kontrolnych i współdziałania z innymi organami administracji publicznej oraz organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W zakresie podejmowanych przez pracodawców działań należy przede wszystkim śledzić na bieżąco komunikaty Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Pytanie nr 4: Czy odmowa badania przez pracownika jest podstawą do powiadomienia służb sanitarnych? Pracownik, który odmówił badania, jest jedynie potencjalnym zagrożeniem, przed którym dyrektor DPS-u musi chronić mieszkańców domu i innych pracowników. Pracownik taki nie może jednak być traktowany jako zarażony, gdy nie ma potwierdzonej informacji o jego stanie zdrowia. W konsekwencji nie możemy wzywać w tej sytuacji służb sanitarnych. Pytanie nr 5: Czy pracownik DPS-u ma prawo do dodatkowego zasiłku opiekuńczego z powodu zamknięcia placówki, do której uczęszcza jego dziecko? Z art. 4 Ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wynika, że w przypadku zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko, z powodu COVID-19, ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem – przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy. Ważne jest jednak, że zasiłek przysługuje w przypadku konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem do ósmego roku życia. Nowelizacja specustawy nie podniosła wieku dziecka, do którego przysługuje prawo do zasiłku, a jedynie wydłużyła okres zasiłkowy. Oznacza to, że zasiłek nie będzie przysługiwał rodzicowi, którego dziecko ma dziewięć lat. Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Odpowiedzi udzielił: Michał Łyszczarz, prawnik, autor publikacji z zakresu prawa samorządu terytorialnego i finansów publicznych, pracuje w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej