Zarządzanie kryzysem w szkole w czasie pandemii Opracował: Roman Lorens, konsultant ds. organizacji i zarządzania oświatą, ekspert ds. awansu zawodowego nauczycieli, były długoletni dyrektor szkoły. Lider i koordynator doskonalenia zawodowego nauczycieli i kadry kierowniczej szkół. Autor licznych artykułów z zakresu zarządzania oświatą i publikacji książkowych Kryzysy są stałym elementem naszej egzystencji – od życia prywatnego poczynając, na cyklach koniunkturalnych gospodarek poszczególnych krajów kończąc. Sytuacje kryzysowe pojawiają się także w organizacjach, które jak żywe organizmy reagują na nie, przeżywając je lub umierając. Kryzys w szkole może się pojawić z wielu powodów i przerodzić się w problemy, a następnie w sytuacje kryzysowe, które będą wymagać podjęcia działań pozwalających na przywrócenie placówki do normalnego funkcjonowania. Jak zarządzać kryzysem? Zarządzanie antykryzysowe to proces, w którym przewiduje się niebezpieczeństwo, dokonuje analizy jego symptomów oraz przedsięwzięć ograniczających jego negatywne konsekwencje i wykorzystuje się jego elementy, by kontynuować proces rozwoju już po jego zażegnaniu. Możemy stwierdzić, że system zarządzania antykryzysowego powinien dać dyrektorowi szkoły możliwość zapobiegania kryzysowi i jego skutecznego przezwyciężania. Zarządzanie antykryzysowe jest procesem przeciwdziałania, przygotowania, wdrażania i oceny organizacji na czas kryzysu. Możliwość efektywnego zarządzania antykryzysowego jest zależna od zasobów kadrowych w szkole oraz ich wykształcenia i doświadczenia. Dzięki tym umiejętnościom są w stanie dokonać odpowiednich analiz i wyciągnąć wnioski, które pozwolą na stworzenie skutecznego planu antykryzysowego. Kryzys związany z COVID-19 przyszedł bardzo niespodziewanie. Szkoły nie miały żadnych gotowych praktycznych rozwiązań ani programów antykryzysowych. Ani dyrektorzy szkół, ani nauczyciele nie wiedzieli, jak pracować zespołowo na odległość, pomagać dzieciom i młodzieży oraz wspierać ich zarówno w trakcie, jak i po epidemii. Warto też podkreślić, że nawet jeśli sytuacja kryzysowa nie ma miejsca na terenie szkoły, placówka może być miejscem efektywnej organizacji pomocy już „po kryzysie”. Przy właściwym wykorzystaniu własnych zasobów, szkolny zespół ma dogodną pozycję, ponieważ może w ramach interwencji przeprowadzić wśród młodzieży selekcję tak, by odpowiednio dobrać formy pomocy, udzielić natychmiastowego wsparcia, krótkoterminowego doradztwa i przekierować do odpowiednich instytucji funkcjonujących w lokalnej społeczności. W sytuacji kryzysowej szkołom łatwiej dotrzeć do rodziców dzieci i młodzieży dotkniętych sytuacjami kryzysowymi oraz innych wpływowych dorosłych z danej społeczności lokalnej. Szkolna interwencja kryzysowa może być najbardziej efektywnym, logicznym i praktycznym sposobem pomocy wielu pierwszo-, drugo- i trzeciorzędnym ofiarom kryzysu. Powołanie Szkolnego Zespołu Interwencji Kryzysowej Ważnym elementem zarządzania kryzysem jest powołanie w szkole lub placówce oświatowej Szkolnego Zespołu Interwencji Kryzysowej (SZIK). Praca takiego zespołu pozwoli skoordynować wszystkie podejmowane działania, czyniąc je bardziej skutecznymi. Zespół powinien również opracować procedury, które będą odpowiadały na pojawiające się w trakcie kryzysu i po nim potrzeby uczniów, rodziców i nauczycieli oraz innych pracowników szkoły. W SZIK-u powinni znaleźć się nie tylko nauczyciele i pracownicy szkoły, ale także osoby i przedstawiciele instytucji, z którymi szkoła w czasie kryzysu współpracuje, np. pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznej, policji czy organu prowadzącego. W sytuacji ogłoszonego stanu epidemii kryzysem dotknięci są wszyscy – uczniowie, rodzice i nauczyciele. Zarządzając kryzysem, należy tak zaplanować działania, by przewidywały skutki kryzysu. Jest ważne przygotowanie się na określone reakcje młodych ludzi, które będą zależne od etapu ich rozwoju. Aby zarządzanie było efektywne, należy opracować plan skutecznych działań oparty na wiedzy i umiejętnościach członków SZIK-u i współpracujących z nim profesjonalistów. Procedury zarządzania kryzysem w szkole Podstawowymi obowiązkami szkoły są wczesne rozpoznanie problemu i podejmowanie skutecznych działań profilaktycznych i wychowawczych o charakterze interwencyjnym, a czasami także resocjalizacyjnych. Podejmowane działania powinny być wsparte na trzech filarach: a) przed kryzysem – działania uprzedzające lub profilaktyczne: • zebranie informacji o skali zjawisk mających wpływ na powstanie kryzysu, • poznanie dostępnej infrastruktury pomocy, • poznanie skutecznych i dostępnych form pomocy, • opracowanie planu działań kryzysowych, w tym procedur powiadamiania, ochrony i wsparcia psychicznego, • wyznaczenie członków Szkolnego Zespołu Interwencji Kryzysowej, • rozpoznanie potrzeb szkoleniowych kadry i uczniów w zakresie korzystania z TIK-u; b) czas kryzysu: • działania formalne – powiadamianie organów nadrzędnych, • zdalne spotkania Szkolnego Zespołu Interwencji Kryzysowej, • zgromadzenie informacji o zdarzeniu, wstępna diagnoza, • koordynowanie przepływu informacji, • inwentaryzacja problemów, • ocena potrzeb nauczycieli, uczniów i rodziców, • informowanie społeczności szkoły o podejmowanych działaniach, • koordynowanie i właściwe wykorzystanie zasobów ludzkich, oferowanej pomocy i możliwości współpracy, • jeśli zaistnieje taka potrzeba – doraźna pomoc psychologiczna; c) czas bezpośrednio po kryzysie: • koordynacja współpracy z innymi zaangażowanymi instytucjami; • ustalenie, w jaki sposób zdarzenie wpłynęło na stan psychiczny uczniów, rodziców i pracowników szkoły; • ustalenie, w jaki sposób zdarzenie wpłynęło na całościowe funkcjonowanie szkoły. Zadania dyrektora związane z zarządzaniem szkołą w czasie pandemii Dyrektor szkoły, zarządzając kryzysem, musi holistycznie spojrzeć na swoją placówkę. Do szczegółowych zadań, które ma do wykonania, można zaliczyć: • ustalenie i potwierdzenie rodzaju zdarzenia (aktualnie – epidemia COVID-19), • pozyskanie kluczowych informacji (co się stało, kto był zaangażowany, kto był świadkiem, jak zdarzenie się zaczęło), • w uzasadnionych sytuacjach – powiadomienie stosownych służb: policji, straży pożarnej, sanepidu czy pogotowia ratunkowego, • powołanie Szkolnego Zespołu Interwencji Kryzysowej, • zawiadomienie o sytuacji przez ogłoszenia, pocztę e-mail, e-dziennik lub w inny dostępny sposób personelu szkoły, • odizolowanie wszystkich, którzy byli narażeni na niebezpieczeństwo zarażenia koronawirusem, • podejmowanie działań zapobiegających dezinformacji, • zarządzenie kontroli wejść/wyjść w szkole, • utrzymywanie kontaktu z personelem szkoły, • zbieranie kluczowych i niezbędnych informacji do dalszych działań, • organizowanie i udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej potrzebującym uczniom i nauczycielom, • kontrolowanie obecności uczniów i personelu, • wyznaczenie nowych zadań dla nauczycieli i pracowników pracujących zdalnie, • zawiadomienie rodziców/opiekunów prawnych uczniów i samych uczniów o nowej organizacji pracy szkoły, • współpraca z odpowiednimi służbami w rozwiązaniu problemu, • kierowanie współpracą personelu ze służbami, • inicjowanie działań naprawczych. Kontakt z mediami w sytuacji kryzysowej Dyrektor szkoły może nawiązać współpracę z przedstawicielami mediów, opracowując komunikaty samemu lub we współpracy ze Szkolnym Zespołem Interwencji Kryzysowej. Należy zaznaczyć, że aby przekaz informacji był jednoznaczny, warto wyznaczyć osobę z personelu szkoły lub zespołu kryzysowego odpowiedzialną za kontakt z dziennikarzami. Bibliografia: • K. Krzakiewicz, Zarządzanie antykryzysowe w organizacji, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2008, s. 32.