STAN PRAWNY NA 10 KWIETNIA 2020 Zarządzanie przedszkolem w czasie epidemii – najważniejsze kwestie Opracowała: Aleksandra Kubala-Kulpińska, pedagog, terapeuta, trener, autorka programów profilaktycznych, materiałów szkoleniowych oraz publikacji dla rodziców, uczniów i nauczycieli. Pracuje na stanowisku pedagoga szkolnego i terapeuty pedagogicznego, ponadto prowadzi warsztaty i szkolenia dla różnych grup zawodowych Podstawa prawna: • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 493 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 410 ze zm.). Zmiana warunków pracy Od kilku tygodni niemal cały świat znajduje się w sytuacji globalnego kryzysu zdrowotnego. Stało się tak za sprawą wirusa SARS-CoV-2, który wywołuje groźną dla zdrowia i życia chorobę COVID-19. W związku z ogromnym zagrożeniem rządy wielu krajów, chcąc spowolnić rozprzestrzenianie się wirusa, ograniczyły działalność wielu instytucji, w tym placówek oświatowych. Z dnia na dzień zmieniły się warunki i sposób funkcjonowania każdego człowieka. Straciliśmy poczucie bezpieczeństwa, a to z kolei generuje nadmierny stres. Sprawy, które jeszcze do niedawna były w naszym odczuciu przewidywalne, dziś stoją pod znakiem zapytania. Nic nie jest pewne. Takie okoliczności powodują, że żyjemy w ciągłym strachu. Niepokój budzą również kwestie zawodowe. Nie miała do tej pory miejsca sytuacja, w której świat „zatrzymałby się” na tak długo. Wszelkie rekomendacje, zalecenia czy akty prawne wydawane są, z uwagi na okoliczności, w trybie przyspieszonym, co może rodzić dodatkowe komplikacje. Obecnie wiele działań dyrektorów przedszkoli ma charakter intuicyjny, ponieważ nie znajdują one odzwierciedlenia w systemie prawnym. Mimo że placówka działa w ograniczonym zakresie, dyrektor nadal musi wywiązywać się ze swoich obowiązków. Nadmiar informacji, brak jasnych i stałych procedur postępowania w różnych bieżących sprawach mogą jednak sprawić, że wykonywanie codziennych obowiązków będzie utrudnione. Dlatego warto skupić się na uporządkowaniu koniecznych działań, a w celu podniesienia efektywności ich wykonywania – opracować strategię zarządzania na odległość, w której uwzględnione zostaną działania skierowane do każdej grupy współtworzącej społeczność przedszkolną. Praca z rozproszonym zespołem Praca z rozproszonym zespołem może być przyczyną wielu trudności. Główną i najważniejszą jest jednak brak bezpośredniego kontaktu, a co za tym idzie – problemy i bariery związane z komunikacją. Chcąc budować skutecznie pracujący zdalnie zespół, należy zwrócić uwagę na kilka podstawowych kwestii. 1. Wybór narzędzia komunikacji Powinniśmy wziąć pod uwagę urządzenia dające możliwość wideorozmowy w gronie kilku lub nawet kilkunastu osób. Takie rozwiązanie jest niezbędne do przeprowadzenia spotkania organizacyjnego lub indywidualnej rozmowy z nauczycielem. 2. Tworzenie jasnych komunikatów Z uwagi na bariery komunikacyjne i ograniczone warunki kontaktowania się konieczne jest stosowanie zrozumiałych komunikatów. Można posługiwać się narzędziami cyfrowymi, ale wypowiedź budować w oparciu o tradycyjne metody i techniki : • parafrazowanie – czyli powtórzenie tego, co zrozumieliśmy z wypowiedzi rozmówcy; stosując parafrazę, powinniśmy wystrzegać się: oceniania, komentowania, przekazywania własnych opinii, interpretowania, podawania gotowego sposobu na rozwiązanie problemu; korzyści: rozmówca czuje się zrozumiany, wysłuchany, ma się przy tym pewność uporządkowania rozmowy oraz tego, że wszyscy zrozumieli komunikat, • zadawanie pytań – to główna i jedna z ważniejszych technik facylitacji; ważne, aby pytania były zadane w odpowiednim momencie, a dzięki nim zdobędziemy wiele istotnych informacji; korzyści: pytania pomagają we wzajemnym zrozumieniu, umożliwiają poszukiwanie rozwiązań, stymulują do podawania nowych pomysłów, koncentrują uwagę na ważnych kwestiach, • potwierdzenie – to wyrażenie w sposób werbalny lub niewerbalny swojego zainteresowania rozmową, • lustrzane odbicie – polega na dokładnym powtórzeniu słowo w słowo tego, co usłyszeliśmy; takie działanie buduje atmosferę wzajemnego zaufania; stosując tę technikę, należy unikać dodawania własnych słów (powtórzenie ma być dosłowne), nie naśladować rozmówcy; aby być przekonującym, trzeba mówić w taki sposób, w jaki robi się to na co dzień. 3. Podział zadań Nic już nie jest takie, jak było wcześniej, wobec tego i zadania dla nauczycieli wymagają modyfikacji. Warto stworzyć listę zadań w punktach i przydzielić je konkretnej osobie, następnie wskazać formy ich dokumentowania. 4. Procedura komunikacji na odległość Aby uporządkować kontakt z pracownikami, warto opracować i zastosować procedurę, która będzie regulowała czynności z tym związane. Konieczne będzie uwzględnienie takich kwestii jak: częstotliwość komunikatów, termin udzielania odpowiedzi, godziny, w których nauczyciel powinien pozostawać do dyspozycji. 5. Funkcjonowanie rady pedagogicznej Zgodnie z najnowszymi aktami prawnymi i wykładnią MEN-u rady pedagogiczne w czasie ograniczenia funkcjonowania szkół i placówek mogą podejmować decyzje zdalnie, za pomocą różnych środków komunikacji elektronicznej. Kolegialne organy jednostek systemu oświaty mogą realizować pracę w trybie obiegowym, jednak koniecznym warunkiem jest, aby wszystkie podjęte decyzje były utrwalone w formie protokołu, adnotacji lub w inny ustalony wewnętrznie sposób. Dzięki tym rozwiązaniom rada pedagogiczna będzie mogła realizować swoje kompetencje, np. w zakresie opiniowania organizacji pracy przedszkola czy uchwalania zmian statutu bez obecności nauczycieli w placówce. Najnowsze przepisy dają również możliwość wykorzystania środków komunikacji elektronicznej w podejmowanych przez dyrektora czynnościach związanych z przygotowaniem arkuszy organizacji pracy przedszkola. 6. Prowadzenie zajęć W kwestii organizacji zdalnego prowadzenia zajęć dyrektor powinien ustalić kluczowe zagadnienia dotyczące organizacji pracy przedszkola, tj. zapoznać się z informacjami publikowanymi na stronach internetowych Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Cyfryzacji, przydatnymi do planowania i realizacji zajęć zdalnych. Następnie powinien ustalić, we współpracy z wychowawcami, które z dostępnych rozwiązań, w tym rozwiązania technologiczne, będą dla przedszkola najkorzystniejsze, a które docelowo wykorzystają wszyscy nauczyciele. Dyrektor przedszkola ma za zadanie koordynować przebieg zajęć realizowanych zdalnie, a w szczególności ustalić godziny pracy nauczycieli, zakres realizowanych treści oraz sposób ich realizacji. Ważne jest, by wziąć pod uwagę możliwości percepcyjne dzieci oraz kwestię równomiernego obciążenia ich materiałem w poszczególnych dniach. Zajęcia powinny być zróżnicowane, angażować wszystkie zmysły dzieci, ale przede wszystkim nie powinny być zbyt intensywne oraz wyczerpujące. Należy starać się, by większa część zajęć możliwa była do zrealizowania bez udziału monitora i komputera. Dyrektor powinien też zachęcać i motywować nauczycieli, aby dostosowali materiały i metody pracy do zróżnicowanych potrzeb wychowanków, a także uświadamiać im, jak istotna jest stała obserwacja dzieci, która ma na celu rozpoznawanie ich potrzeb i trudności. 7. Motywowanie nauczycieli Nauczyciele przedszkola powinni być właściwie zmotywowani i zachęceni przez dyrektora do działań i pracy z dziećmi na odległość, szczególnie do stosowania innowacyjnych i niestandardowych rozwiązań. Ważne jest też, by pokazać nauczycielom istotę współpracy i wzajemnej pomocy w realizacji zdalnych zajęć oraz zachęcić do wymiany doświadczeń. Dyrektor jest pewnego rodzaju łącznikiem tej współpracy, jego zadania to zapewnienie pomocy w sprawach technicznych i organizacyjnych oraz utrzymywanie stałego kontaktu za pomocą komunikatorów, poczty elektronicznej czy telefonu. 8. Informowanie rodziców/opiekunów Kolejną ważną kwestią jest poinformowanie rodziców o zasadach i formach działalności przedszkola oraz narzędziach, które temu służą. Kontakt z rodzicami powinien być stały, a istotne informacje przekazywane na bieżąco. Szczególnie ważną kwestią jest przypomnienie rodzicom o zasadach bezpieczeństwa w sieci oraz higienie pracy z urządzeniami umożliwiającymi komunikację. 9. Zmiany w prawie Znaleźliśmy się po raz pierwszy w sytuacji, w której wprowadza się pewne ograniczenia w zakresie praw obywateli ze względu na ochronę ich zdrowia i życia. Akty prawne, które mają odpowiadać zmieniającej się rzeczywistości, tworzone są na bieżąco i zgodnie z aktualną potrzebą. Dyrektor przedszkola ma obowiązek znać obowiązujące regulacje. Stan epidemii to czas nowych wyzwań dla każdego z nas, jest to również czas szukania zasobów i budowania relacji. Nie należy generować nadmiernego stresu, który i tak już nam towarzyszy, dlatego starajmy się zachować spokój, jednocześnie tworząc wirtualną przestrzeń, która będzie miejscem przyjaznym dla dzieci, rodziców i nauczycieli.