STAN PRAWNY NA 10 MARCA 2020 Likwidacja barier architektonicznych i cyfrowych Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz wielu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego (Dz.Urz. UE L 327 z 02.12.2016, s. 1), • Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1696 ze zm.), • Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 848), • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.). 4 kwietnia została przyjęta Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, a niedługo później, bo 19 lipca 2019 r., Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Obydwa te akty są dedykowane osobom ze specjalnymi potrzebami i dotyczą likwidacji barier – cyfrowych i architektonicznych. Ustawa o dostępności cyfrowej (…) wdraża Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego. Zgodnie z ww. Dyrektywą ONZ, zawierając Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych przyjętą w dniu 13 grudnia 2006 r., większość państw członkowskich i Unia zobowiązały się do podjęcia odpowiednich środków w celu zapewnienia dostępu osobom niepełnosprawnym do technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych, do opracowywania, ogłaszania i monitorowania wdrażania minimalnych standardów i wytycznych w sprawie dostępności urządzeń i usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych oraz do popierania dostępu osób niepełnosprawnych do nowych technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych, w tym do Internetu, a także zostały zobowiązane do powstrzymywania się od uczestnictwa w jakichkolwiek działaniach niezgodnych z tą Konwencją, i zapewnienia, by organy i instytucje publiczne działały zgodnie z nią. Konwencja ONZ stanowi również, że produkty, środowisko, programy i usługi powinny być projektowane w taki sposób, by były użyteczne dla wszystkich, w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania. Takie „uniwersalne projektowanie” nie powinno wykluczać urządzeń wspomagających przeznaczonych dla grup osób niepełnosprawnych tam, gdzie takie urządzenia są potrzebne. Zgodnie z Konwencją ONZ do osób niepełnosprawnych zalicza się takie, które mają długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub zmysłową, co może, w połączeniu z innymi barierami, utrudniać im pełny i skuteczny udział w życiu społecznym. Ponadto w ww. Dyrektywie sformułowano cztery zasady dostępności: • postrzegalność – informacje i elementy interfejsu użytkownika muszą być przedstawiane odbiorcom w sposób, który potrafią oni dostrzec, • funkcjonalność – elementy interfejsu użytkownika i nawigacja muszą być funkcjonalne, • zrozumiałość – informacje i obsługa interfejsu użytkownika muszą być zrozumiałe, • integralność – treści muszą być wystarczająco integralne, by mogły być skutecznie interpretowane przez różnego rodzaju aplikacje klienckie, w tym technologie wspomagające. Dostępność cyfrowa Zgodnie z art. 2 pkt 1 Ustawę o dostępności cyfrowej (…) stosujemy do jednostek sektora finansów publicznych w rozumieniu Ustawy o finansach publicznych. Ponieważ, jak wskazano w art. 9 pkt 3 ww. Ustawy, sektor finansów publicznych tworzą również jednostki budżetowe, wymogi zawarte w Ustawie o dostępności cyfrowej (…) należy stosować również do szkół samorządowych, czyli prowadzonych w formie jednostki budżetowej. Nowej Ustawy nie stosuje się zatem do szkół niepublicznych. Co jednak istotne, obowiązek dostosowania stron internetowych szkoły do wymogów wskazanych w Ustawie o dostępności cyfrowej (…) nie jest bezwzględny, ponieważ niektóre treści są z niego wyłączone. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ww. Ustawy nie stosuje się do następujących elementów stron internetowych i aplikacji mobilnych: • multimediów nadawanych na żywo, • multimediów opublikowanych przed 23 września 2020 r., • dokumentów tekstowych i tekstowo-graficznych, dokumentów utworzonych w programach przeznaczonych do tworzenia prezentacji lub arkuszy kalkulacyjnych, opublikowanych przed 23 września 2018 r., chyba że ich zawartość jest niezbędna do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego, • map oraz map interaktywnych, w tym geoportali, pod warunkiem że w przypadku map interaktywnych i geoportali przeznaczonych do zastosowań nawigacyjnych dane teleadresowe i położenie geograficzne prezentowane są w sposób dostępny cyfrowo, • treści będących w posiadaniu podmiotu publicznego: o które nie zostały przez niego lub na jego rzecz wytworzone albo przez niego nabyte, albo o których dostosowanie do wymagań dostępności cyfrowej wymaga modyfikacji, do której ten podmiot publiczny nie jest uprawniony; • treści prezentowanych w intranecie lub ekstranecie, opublikowanych przed 23 września 2019 r. i niepoddawanych od tego czasu przebudowom i zmianom polegającym w szczególności na zmianie wyglądu lub struktury prezentowanych informacji albo zmianie sposobu publikowania informacji, • treści prezentujących dzieła sztuki i zabytki, materiały archiwalne, muzealia lub materiały biblioteczne, których nie można przedstawić w sposób dostępny cyfrowo, gdyż utworzenie dostępnej cyfrowo prezentacji: o wiązałoby się z utratą autentyczności powielanego elementu, o nie jest możliwe z przyczyn technicznych, o wiązałoby się z poniesieniem nadmiernych kosztów; • treści niewykorzystywanych do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego oraz nieuaktualnianych lub niepoddawanych po 23 września 2019 r. przebudowom i zmianom polegającym w szczególności na zmianie wyglądu lub struktury prezentowanych informacji albo na zmianie sposobu publikowania informacji. Podmioty publiczne, a zatem również samorządowe, jak szkoły, zapewniają dostępność cyfrową dzięki spełnianiu przez ich stronę internetową wymagań określonych w załączniku do ww. Ustawy. Zawarte są w nim szczegółowe wymagania dotyczące tworzenia stron internetowych, w tym przykładowo, wymogi dotyczące zasad użycia kolorów czy kolejności elementów interfejsu itd. ograniczenia migotania interfejsu w celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia u użytkownika ataku padaczki. Zapewnienie dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami Drugi ze wspomnianych na początku aktów, Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, dotyczy głównie likwidacji barier architektonicznych, ale odnosi się również do regulacji poprzednio przytaczanego aktu. Należy zauważyć, że – podobnie jak w przypadku Ustawy o dostępności cyfrowej (…) – tę Ustawę stosuje się do jednostek sektora finansów publicznych, a więc do szkół samorządowych. W przypadku szkół niesamorządowych wymogi określone w tym akcie nie mają zastosowania. Zgodnie z art. 6 ww. Ustawy minimalne wymagania służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami obejmują: • w zakresie dostępności architektonicznej: o zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków, o instalację urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych, o zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy, o zapewnienie wstępu do budynku osobie korzystającej z pomocy psa asystującego, o zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub ich uratowania w inny sposób; • w zakresie dostępności cyfrowej – wymagania określone w Ustawie o dostępności cyfrowej (…) stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, • w zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej: o obsługę z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 Ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się lub przez wykorzystanie zdalnego dostępu online do usługi tłumacza przez strony internetowe i aplikacje, o instalację urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia, o zapewnienie na stronie internetowej danego podmiotu informacji o zakresie jego działalności – w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo, nagrania treści w polskim języku migowym oraz informacji w tekście łatwym do czytania, o zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem publicznym w formie określonej w tym wniosku. Nie wszystkie te wymogi będą łatwe do spełnienia przez szkołę. Zgodnie jednak z art. 7 Ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w indywidualnym przypadku, jeżeli szkoła nie jest w stanie, zwłaszcza ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami w zakresie, o którym mowa wyżej, podmiot ten jest zobowiązany zapewnić takiej osobie dostęp alternatywny. Dostęp alternatywny polega wtedy na: • zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby, • zapewnieniu wsparcia technicznego osobie ze szczególnymi potrzebami, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, • wprowadzeniu takiej organizacji, która umożliwi realizację potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami w niezbędnym zakresie.