STAN PRAWNY NA 6 MARCA 2020 Nowy model opieki nad dziećmi i młodzieżą z problemami psychicznymi Opracował: Marcin Majchrzak, radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie Podstawa prawna: • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285 ze zm.), • Ustawa z dnia 24 lutego 2017 r. o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (Dz.U. z 2019 r. poz. 786). Prezes NFZ-etu wydał zarządzenie dotyczące nowego modelu opieki nad dziećmi i młodzieżą z problemami psychicznymi. Dzięki temu stanie się możliwe utworzenie sieci poradni psychologiczno-terapeutycznych, które będą udzielać specjalistycznej pomocy dzieciom i młodzieży. Nowe ośrodki mają współpracować m.in. z osobami udzielającymi pomocy psychologiczno-pedagogicznej w jednostkach systemu oświaty. Dlaczego mają powstać poradnie psychologiczno-terapeutyczne? O konieczności wprowadzenia zmian w zakresie udzielania świadczeń psychiatrycznych i leczenia uzależnień dzieci i młodzieży mówiło się od pewnego czasu. Dotychczas główny ciężar leczenia w tym zakresie spoczywał na oddziałach szpitalnych. Jednak ze względu na zbyt duże obciążenie szpitalne oddziały psychiatryczne nie gwarantują udzielenia szybkiej pomocy. Stąd pojawił się pomysł stworzenia trzystopniowej sieci poradnictwa psychologiczno-psychoterapeutycznego, która pozwoliłaby na ograniczenie leczenia dzieci i młodzieży w oddziałach szpitalnych. Sieć poradni będzie składać się z trzech poziomów referencyjnych: • ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży (I poziom), • środowiskowych centrów zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży (II poziom), • ośrodków wysokospecjalistycznej całodobowej opieki psychiatrycznej (III poziom). Podstawą nowego systemu byłyby ośrodki I poziomu, przynajmniej po jednym w każdym powiecie (co oznacza, że ich liczba wyniosłaby ok. 300 w całym kraju). W razie potrzeby ośrodki I poziomu będą mogły korzystać z pomocy specjalistów zatrudnionych na II i III poziomie. Rozwiązanie to ma umożliwić odciążenie SOR-u i izb przyjęć. Jak już wspomniano, Zarządzenie Prezesa NFZ-etu z dnia 16 stycznia 2020 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień (7/2020/DSOZ) pozwoli na rozpoczęcie tworzenia takiej sieci ośrodków. Oznacza to, że proces postępowań konkursowych prowadzonych przez oddziały wojewódzkie NFZ-etu rozpocznie się w najbliższym czasie. Pierwsze umowy miałyby zostać zawarte pod koniec I kwartału 2020 r., a do połowy 2020 r. NFZ planuje zawrzeć większość ze wspomnianych 300 umów. Każdy z ośrodków otrzymałby z NFZ-etu w ramach ryczałtu kwotę 550 tys. zł w skali roku. W przypadku dużego zapotrzebowania mają być tworzone dodatkowe ośrodki. Wymagania organizacyjne stawiane ośrodkom I poziomu Istotne kwestie organizacyjne dotyczące nowych poradni określone zostały w załączniku nr 8 do Rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Załącznik ten określa warunki szczegółowe, jakie świadczeniodawcy są zobowiązani spełniać, realizując świadczenia gwarantowane z zakresu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży w ramach poziomów referencyjnych. Zgodnie z nimi ośrodki I poziomu powinny zapewnić skład zespołu terapeutycznego. W skład ten wchodziliby co najmniej: • psycholog z doświadczeniem w pracy z dziećmi i młodzieżą (co najmniej jeden etat), • specjalista w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży lub osoba posiadająca decyzję ministra właściwego do spraw zdrowia o uznaniu dorobku za równoważny ze zrealizowaniem programu szkolenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie, zgodnie z art. 28 Ustawy o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia, lub osoba w trakcie specjalizacji w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży, lub osoba prowadząca psychoterapię, lub osoba ubiegająca się o otrzymanie certyfikatu psychoterapeuty (co najmniej dwa etaty), • terapeuta środowiskowy bądź osoba posiadająca certyfikat potwierdzający nadanie kwalifikacji rynkowej „Prowadzenie terapii środowiskowej dzieci i młodzieży”, bądź osoba w trakcie szkolenia z terapii środowiskowej dzieci i młodzieży, bądź osoba z udokumentowanym doświadczeniem pracy środowiskowej z dziećmi i młodzieżą (co najmniej jeden etat). Wśród świadczeń udzielanych przez ośrodki I poziomu referencyjnego powinny znaleźć się: • porady psychologiczne diagnostyczne, • porady psychologiczne, • sesje psychoterapii indywidualnej, • sesje psychoterapii rodzinnej, • sesje psychoterapii grupowej, • sesje wsparcia psychospołecznego, • wizyty, porady domowe lub środowiskowe miejscowe lub zamiejscowe, realizowane w ramach poradni psychologicznej przez osoby udzielające świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie I poziomu referencyjnego. Tryb udzielania pomocy przez ośrodki I poziomu Organizacja udzielania świadczeń przez ośrodki I poziomu powinna następować w następującym trybie: 1. Przyjęcie świadczeniobiorcy w celu realizacji świadczeń (pierwsza porada lub wizyta następuje w okresie do siedmiu dni roboczych od dnia zgłoszenia do świadczeniodawcy, z wyłączeniem sytuacji niezależnych od świadczeniodawcy). 2. Świadczeniodawca udziela świadczeń ambulatoryjnych lub środowiskowych następującej grupie świadczeniobiorców: dzieci poniżej 7. roku życia, dzieci i młodzież objęci obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki oraz kształcący się w szkołach ponadpodstawowych – do ich ukończenia, jednak nie później niż do osiągnięcia 21. roku życia – a także ich rodziny lub opiekunowie prawni. 3. Świadczeniodawca w uzasadnionych przypadkach udziela konsultacji edukacyjno- -profilaktycznych (indywidualnych lub grupowych) dla rodzin, opiekunów prawnych, rówieśników lub innych osób stanowiących wsparcie społeczne świadczeniobiorcy. 4. Świadczeniodawca w uzasadnionych przypadkach może udzielić konsultacji edukacyjno- -profilaktycznych osobom, o których mowa w pkt 3, bez obecności świadczeniobiorcy. 5. Świadczenia udzielane są pięć dni w tygodniu, w tym minimum jeden raz w tygodniu w godzinach 8.00–16.00 oraz dwa razy w tygodniu w godzinach 11.00–20.00. 6. Świadczeniodawca może realizować świadczenia z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. 7. Świadczeniodawca realizuje co najmniej raz w miesiącu konsylia lub sesje koordynacji udzielanych świadczeń z innymi świadczeniodawcami albo instytucjami lub podmiotami udzielającymi wsparcia dla świadczeniobiorców pozostających pod opieką tego świadczeniodawcy, w tym pomiędzy poziomami referencyjnymi (po uzyskaniu zgody rodziców bądź opiekunów prawnych świadczeniobiorców albo pełnoletniego świadczeniobiorcy). Konsylia lub sesje mogą być realizowane z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Konsylia są odnotowywane w dokumentacji medycznej pacjenta. 8. Świadczeniodawca współpracuje ze świadczeniodawcami z tego samego lub innego poziomu referencyjnego w ramach koordynacji udzielanych świadczeń lub kontynuacji leczenia. Świadczeniodawca w okresie do sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy o udzielanie świadczeń w ramach I poziomu referencyjnego z NFZ opracowuje, wdraża i stosuje procedurę współpracy z innymi świadczeniodawcami. 9. Świadczeniodawca koordynuje spotkania koordynacyjne z innymi świadczeniodawcami (konsylium). 10. Świadczeniodawca, po uzyskaniu zgody rodziców lub opiekunów prawnych świadczeniobiorcy albo pełnoletniego świadczeniobiorcy, koordynuje udzielane świadczenia z zespołem podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką szkolną, osobami udzielającymi pomocy psychologiczno-pedagogicznej w jednostkach systemu oświaty albo pomocy społecznej oraz asystentami i pracownikami socjalnymi w podmiotach pomocy społecznej. Koordynacja w tym zakresie może być prowadzona z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Czynności te oraz uzyskane informacje są odnotowywane w dokumentacji medycznej pacjenta. 11. Świadczeniodawca zapewnia superwizję dla osób udzielających świadczeń psychoterapeutycznych. Zgodnie z pozostałymi wymaganiami stawianymi ośrodkom I poziomu: • wizyty, porady domowe lub środowiskowe powinny stanowić co najmniej 15 proc. świadczeń, • świadczeniodawca nie później niż w terminie 21 dni po zakończeniu okresu sprawozdawczego powinien przekazać oddziałowi wojewódzkiemu NFZ-etu, celem publikacji, informację o następujących wskaźnikach realizacji umowy: o liczbie świadczeniobiorców objętych opieką (ustalana według numeru PESEL), o liczbie jednostek organizacyjnych systemu oświaty, pomocy społecznej oraz z innych sektorów, z którymi podjęto współpracę lub jest prowadzona współpraca, o liczbie świadczeniobiorców, których nie objęto opieką po pierwszej wizycie, o liczbie porad udzielonych z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych.