STAN PRAWNY NA 11 LUTEGO 2020 Zmiana kwalifikacji nauczycieli w przedszkolach Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. z 2017 r. poz. 1575 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1264) – uchylone. W wywiadzie, którego dr hab. Aleksandra Żukrowska, prof. CB, Rektor Szczecińskiej Szkoły Wyższej Collegium Balticum udzieliła portalowi Edukacja.net , można przeczytać, że w roku szkolnym 2020/2021 wszyscy nauczyciele w przedszkolach i szkołach podstawowych będą musieli posiadać kwalifikacje na poziomie studiów magisterskich. To „ostatni dzwonek” dla pedagogów z licencjatem, żeby właśnie teraz zacząć studia drugiego stopnia. Żukrowska, zapytana o to, czy w 2020 r. część nauczycieli straci uprawnienia do wykonywania zawodu, odpowiedziała: „Może się tak zdarzyć. Wynika to z § 31 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Istotą tego Rozporządzenia jest to, że nauczyciel jedynie z licencjatem straci możliwość uczenia w większości szkół, w przedszkolach i szkołach podstawowych w dniu 31 sierpnia 2020 r. Konieczność uzupełnienia wykształcenia obejmie też tych nauczycieli, którzy będą chcieli pracować na stanowisku pedagoga w szkole i przedszkolu, placówce specjalnej czy na stanowisku nauczyciela terapeuty pedagogicznego czy logopedy i doradcy zawodowego”. W internecie można spotkać więcej tego typu wypowiedzi wyraźnie sugerujących, jakoby od nowego roku szkolnego 2020/2021 nauczyciele przedszkoli mieli utracić uprawnienia do wykonywania zawodu nauczyciela. W Systemie Informacji Prawnej Wydawnictwa C.H. Beck „Legalis” dostępna jest analiza Projektu rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, który obecnie jest obowiązującym aktem prawnym. Czytamy w nim m.in., że: „(...) nowe rozporządzenie będzie określało kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach, szkołach podstawowych, gimnazjach, zasadniczych szkołach zawodowych i placówkach na poziomie studiów magisterskich”. Podwyższenie tych kwalifikacji wiąże się z koniecznością ich dostosowania do przepisów zawartych w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do zawodu nauczyciela, obowiązujących od roku akademickiego 2012/2013, w związku z którymi „(...) kształcenie na studiach pierwszego stopnia obejmuje wyłącznie przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela w przedszkolach i szkołach podstawowych, a na studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich – do pracy we wszystkich typach szkół i placówek”. Podyktowane dostosowaniem do powyższych przepisów podniesienie poziomu kwalifikacji dotyczyłoby zatem – czytamy dalej – nauczycieli zatrudnionych m.in.: • w szkołach podstawowych, • gimnazjach, • zasadniczych szkołach zawodowych (dotyczy nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących), • placówkach wychowania przedszkolnego, • placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w trakcie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, • młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, • zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich. Z uwagi na „(...) szeroki zakres wprowadzanych zmian zdecydowano się na wprowadzenie nowego rozporządzenia”. Czy zatem faktycznie obecnie obowiązujące Rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli zwiększa skokowo wymagania stawiane nauczycielom przedszkoli i czy od 1 września 2020 r. część z nich może stracić posiadane uprawnienia? Nie jest tak źle, jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać, co nie zmienia faktu, że – istotnie – podwyższenie wymagań następuje, ale dotyczy ono głównie nauczycieli języków obcych. Należy tu koniecznie odnieść się do treści § 11 ust. 2 pkt 2, 3 i 4 nieobowiązującego już Rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli. Zgodnie z tym przepisem kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach posiada również osoba, która: • ukończyła studia pierwszego stopnia: o na kierunku filologia w specjalności danego języka obcego oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub o w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej w zakresie danego języka obcego oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub • ukończyła nauczycielskie kolegium języków obcych w specjalności odpowiadającej danemu językowi obcemu, lub • ukończyła studia wyższe na dowolnym kierunku (specjalności) i legitymuje się: o świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, lub o świadectwem znajomości danego języka obcego w stopniu zaawansowanym lub biegłym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne. Ukończenie studiów dowolnej specjalności oraz posiadanie świadectwa złożenia odpowiedniego egzaminu państwowego były wystarczające do nauczania języka obcego w przedszkolu. Co więcej, ukończenie studiów nie było nawet warunkiem koniecznym, ponieważ zgodnie z ust. 3 przywołanej regulacji kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach posiadała również osoba, która: • ukończyła zakład kształcenia nauczycieli w dowolnej specjalności oraz legitymowała się: o świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia I lub II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, lub o świadectwem znajomości danego języka obcego w stopniu zaawansowanym lub biegłym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub • legitymowała się świadectwem dojrzałości i świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia I lub II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia. Jak wymagania te wyglądają obecnie? Otóż zgodnie z § 12 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach posiada osoba, która ukończyła: • studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku filologia w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej w zakresie danego języka obcego, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub • studia w kraju, w którym językiem urzędowym jest dany język obcy, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub • studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na dowolnym kierunku (specjalności), i legitymuje się: o świadectwem egzaminu z danego języka obcego w stopniu zaawansowanym lub biegłym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub o świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, lub • nauczycielskie kolegium języków obcych w specjalności danego języka obcego. Co istotne, obecne Rozporządzenie również nie wymaga ukończenia studiów magisterskich. Stosownie do ust. 2 przywołanej regulacji kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach i szkołach podstawowych posiada także osoba, która: • ukończyła studia pierwszego stopnia: o na kierunku filologia w specjalności danego języka obcego oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub o w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej w zakresie danego języka obcego oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub • ukończyła studia pierwszego stopnia na dowolnym kierunku (specjalności) i legitymuje się: o świadectwem egzaminu z danego języka obcego w stopniu zaawansowanym lub biegłym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub o świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, lub • ukończyła zakład kształcenia nauczycieli w dowolnej specjalności oraz legitymuje się: o świadectwem egzaminu z danego języka obcego w stopniu zaawansowanym lub biegłym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub o świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia I lub II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, lub • legitymuje się świadectwem dojrzałości i świadectwem złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia I lub II, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia. Co więcej, według ust. 3 kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach posiada również osoba, która: • ukończyła studia na kierunku pedagogika w zakresie dającym przygotowanie do nauczania w przedszkolach, określone w § 4, a dodatkową specjalnością nauczycielską był język obcy, lub • ukończyła studia I stopnia, studia II stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku pedagogika w zakresie nauczania języka obcego w przedszkolach lub klasach I–III szkół podstawowych, lub • ma kwalifikacje do pracy w przedszkolach lub klasach I–III szkół podstawowych, określone w § 4, a ponadto legitymuje się świadectwem egzaminu z danego języka obcego w stopniu co najmniej podstawowym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, i ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny, w zakresie wczesnego nauczania danego języka obcego, lub • ma kwalifikacje do pracy w przedszkolach lub klasach I–III szkół podstawowych, określone w § 4, oraz legitymuje się świadectwem egzaminu z danego języka obcego w stopniu co najmniej podstawowym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia, a ponadto ukończyła studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku filologia, i posiada przygotowanie pedagogiczne do nauczania języka obcego. Ważne! Kwalifikacje do nauczania w przedszkolu, świadectwo egzaminu z danego języka oraz kurs w zakresie wczesnego nauczania języka to minimum wymagań, jakie należy spełnić, by móc tego języka nauczać. Dokładne porównanie przywołanych treści obu rozporządzeń niezbicie wykaże, że obecne wymagania są wyższe niż te, które zostały określone w starym Rozporządzeniu, gdzie wystarczyło mieć świadectwo dojrzałości i świadectwo złożenia państwowego nauczycielskiego egzaminu z danego języka obcego stopnia I, ale nadal możliwość nauczania języka obcego w przedszkolu nie dotyczy tylko magistrów. Czy w związku z tym same wymagania dotyczące możliwości pracy w przedszkolu zostały znacząco podniesione? Otóż nie! Wedle obu rozporządzeń wystarczy ukończenie zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności przygotowującej do pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Skąd więc data graniczna, od której mają obowiązywać wyższe wymagania stawiane nauczycielom? Pojawia się ona w § 30 Rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, zgodnie z którym do 31 sierpnia 2020 r. kwalifikacje do nauczania języków obcych w przedszkolach posiada również osoba, która ma kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach określone w § 4 oraz legitymuje się świadectwem znajomości danego języka obcego w stopniu co najmniej podstawowym, o którym mowa w załączniku do Rozporządzenia. Ważne! Od przyszłego roku wymagania kwalifikacyjne dotyczące nauczycieli przedszkola wzrosną, ale – co istotne – zasada ta dotyczy tylko nauczycieli języków obcych. Nadal taki nauczyciel nie musi jednak posiadać tytułu magistra, podobnie jak magistrami nie muszą być pozostali nauczyciele przedszkola.