Zgodnie z art. 75 ust. 1 KN nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela, a także jeśli:

• nierzetelnie realizują zadania związane z powierzonym im stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami placówki: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez placówkę,
• nie wspierają każdego dziecka w jego rozwoju,
• nie dążą do pełni własnego rozwoju osobowego,
• nie doskonalą się zawodowo, zgodnie z potrzebami placówki,
• nie kształcą i nie wychowują młodzieży w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka,
• nie dbają o kształtowanie u dzieci postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów.

 Karta nauczyciela przewiduje, że karami dyscyplinarnymi dla nauczycieli są:

• nagana z ostrzeżeniem,
• zwolnienie z pracy,
• zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania,
• wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Ważne!

Kary dyscyplinarne wymierza komisja dyscyplinarna, a wymierzenie kary wydalenia z zawodu nauczycielskiego jest równoznaczne z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim. Odpis prawomocnego orzeczenia wraz z uzasadnieniem włącza się do akt osobowych nauczyciela, a obowiązek wykonania postanowień o ukaraniu dyscyplinarnym nauczyciela spoczywa na dyrektorze.

Rozwiązanie stosunku pracy po popełnieniu czynu stanowiącego podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego oraz wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Przykłady uchybienia godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela:

• nieuczestniczenie w zebraniach rady pedagogicznej bez usprawiedliwienia,
• stosowanie przemocy fizycznej, naruszenie nietykalności cielesnej,
• stosowanie przemocy psychicznej (w stosunku do uczniów lub nauczycieli), naruszenie godności osobistej, np. wyśmiewanie, dokuczanie, szykanowanie,
• niska kultura słowa (agresja słowna, wulgarne słownictwo),
• czyny nierządne, molestowanie seksualne,
• wykorzystywanie stosunku zależności w celu wymuszania pożądanych zachowań i działań,
• szantaż, korupcja, czerpanie korzyści materialnych,
• brak nadzoru nad dziećmi w czasie zajęć,
• narażenie uczniów na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia,
• poświadczenie nieprawdy, fałszowanie dokumentów,
• nieetyczne zachowania (np. nieprzestrzeganie tajemnicy rady pedagogicznej, oszczerstwa),
• propagowanie rasizmu, szerzenie nienawiści, np. na portalach społecznościowych,
• brak reakcji na łamanie prawa przez nauczycieli i dzieci,
• porzucenie pracy.

Przepisy prawa nie przewidują procedury zawiadamiania o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przez nauczyciela ani też formy i treści ewentualnego zawiadomienia. Nie wskazują również, by dyrektor miał obowiązek doprowadzenia do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko nauczycielowi, który dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego. Dyrektor nie jest bowiem stroną postępowania dyscyplinarnego, ale w praktyce pismo wystosowane przez niego do wojewody może stanowić wystarczającą podstawę do wszczęcia postępowania wyjaśniającego.

Za uchybienia przeciwko porządkowi pracy, w rozumieniu art. 108 Kodeksu pracy, wymierza się nauczycielom kary porządkowe zgodnie z ww. kodeksem.

Kar porządkowych nie wymierza się za popełnienie czynu naruszającego prawa i dobro dziecka. O popełnieniu przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka dyrektor placówki, a w przypadku popełnienia takiego czynu przez dyrektora placówki – organ prowadzący placówkę, zawiadamia rzecznika dyscyplinarnego, nie później niż w ciągu 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o popełnieniu czynu.

Zasady i przebieg postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli

Zasady i przebieg postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli uregulowane zostały w przepisach rozdziału 10 KN oraz w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 czerwca 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego, które reguluje m.in.:

• zadania rzecznika dyscyplinarnego dla nauczycieli działającego przy komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji i odwoławczej komisji dyscyplinarnej,
• szczegółowy przebieg postępowania wyjaśniającego, postępowania dyscyplinarnego w pierwszej instancji i postępowania odwoławczego,
• szczegółowe warunki i sposób przeprowadzania dowodów w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym,
• zakres informacji zawartych w postanowieniu o umorzeniu postępowania wyjaśniającego,
• szczegółowy tryb rozpatrywania zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego,
• zakres informacji zawartych we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego,
• zakres informacji zawartych w orzeczeniu dyscyplinarnym,
• szczegółowy tryb wznawiania postępowania dyscyplinarnego.

Kto wymierza kary dyscyplinarne?

Do orzekania w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli właściwe są komisje dyscyplinarne pierwszej i drugiej instancji. W sprawach dyscyplinarnych nauczycieli orzekają w pierwszej instancji komisje dyscyplinarne przy wojewodach dla nauczycieli wszystkich placówek na terenie województwa.

Drugą instancją w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym ds. oświaty i wychowania, powołana do rozpatrywania odwołań od orzeczeń komisji dyscyplinarnych przy wojewodach.

Natomiast od prawomocnych orzeczeń odwoławczych ww. komisji stronom przysługuje odwołanie do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

Ważne!

Do rozpatrzenia takiego odwołania mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o apelacji. Od orzeczenia sądu apelacyjnego kasacja już nie przysługuje.

Skład komisji dyscyplinarnych: