Program koła muzycznego dla uczniów szkół podstawowych Iwona Grodź GRUPA WIEKOWA: uczniowie szkoły podstawowej. CZAS TRWANIA KOŁA: rok szkolny, tj. od września do czerwca. CZĘSTOTLIWOŚĆ: raz w tygodniu po jednej jednostce lekcyjnej – 45 minut. Opcjonalnie dwie (tj. 90 minut). Druga (dodatkowa) godzina to czas na zajęcia praktyczne, np. śpiewanie, grę na instrumencie, słuchanie utworu, taniec itp. CEL GŁÓWNY: Edukacja muzyczna jako pomoc w kształtowaniu świadomości o źródłach kultury europejskiej (śródziemnomorskiej) oraz rozpoznawaniu jej dziejowego bogactwa i historycznej tożsamości. Celem edukacji muzycznej (zgodnie z podstawą programową dla szkół podstawowych) „jest przygotowanie uczniów do świadomego odbioru utworów muzycznych”. Edukacja tego typu ma ponadto spełniać funkcje: wychowawcze, poznawcze, kształtujące, kompensacyjno-terapeutyczne, estetyczne, integrujące, ludyczne i kreacyjne, a więc „otwierać na świat i nowe wyzwania”. Muzyka ma wpływać na emocje odbiorców, a także rozwijać wyobraźnię i kreatywność. Dzięki tym zajęciom nauczyciel może rozpoznać bądź rozwinąć predyspozycje i uzdolnienia uczniów oraz zachęcić ich do ich dalszego, specjalistycznego, kształcenia w tym kierunku (np. gry na konkretnym instrumencie czy gry w zespole muzycznym). Do tych wszystkich działań niezbędne są: kompetencje, kreatywność i rzetelność nauczyciela. Działania praktyczne muszą dominować nad zagadnieniami teoretycznymi (wszelkie wiadomości z zakresu teorii i historii muzyki stanowią wyłącznie uzupełnienie). Powyższe ustalenie pozwala precyzyjniej określić cele, choć nie wszystkie uda się zrealizować od razu. Na etapie początkowym ważne jest jednak przede wszystkim wskazanie tematów do szczegółowego przemyślenia. CELE SZCZEGÓŁOWE (wybór – zgodnie z podstawą programową dla szkół podstawowych): • „uczeń rozumie podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (…), • uczeń interpretuje zjawiska związane z kulturą muzyczną, słucha muzyki, rozpoznaje, rozróżnia i omawia jej cechy, przedstawia własny stosunek do niej, • uczeń przedstawia cechy i charakter wykonywanych utworów werbalnie i pozawerbalnie (…), • uczeń potrafi uzasadnić własne preferencje muzyczne (…), • uczeń poszukuje informacji o muzyce w wydawnictwach książkowych, multimedialnych i innych dostępnych źródłach, śledzi wydarzenia artystyczne, • uczeń uczestniczy w tworzeniu artystycznych projektów edukacyjnych (kreowanie kultury artystycznej swojej szkoły i najbliższego środowiska) o charakterze interdyscyplinarnym (również z wykorzystaniem technologii informacyjnej), • uczeń uczestniczy realnie lub wirtualnie w różnorodnych wydarzeniach muzycznych, zna zasady zachowania podczas koncertu, • uczeń uczy się współdziałania, współodpowiedzialności, umiejętności prezentacji osiągnięć indywidualnych i zespołowych, pełnienia różnorodnych funkcji w grupie, tolerancji dla gustów i upodobań oraz tradycji kulturowych odmiennych od własnych, • (opcjonalnie) uczeń indywidualnie i zespołowo muzykuje, tworzy i improwizuje proste struktury dźwiękowe i układy ruchowo-taneczne”. FORMY PRACY: • indywidualna, • grupowa. METODY PRACY: • wykłady wprowadzające, • prezentacje, • odsłuchiwanie utworów lub oglądanie fragmentów koncertów, filmów na temat muzyki, • „burza mózgów”, • warsztaty na zadany temat, • rozmowy, spotkania ze znawcami: muzykami itp., • prezentacje indywidualne (wokalne, instrumentalne, taneczne itp.). ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • rzutnik i ekran (ewentualnie telewizor), • odtwarzacz DVD, • dobre głośniki, • utwory, instrumenty i teksty, o których będzie mowa na zajęciach. TREŚCI NAUCZANIA: Mogą być uporządkowane w działach, np.: wprowadzenie do edukacji muzycznej z elementami teorii (język i funkcje muzyki), historia muzyki (osobowości, utwory, wydarzenia) i krytyka muzyczna. Przykładowe zagadnienia: 1. Teoria muzyki (wprowadzenie): • pojęcia: pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament, rytm, melodia, harmonia, agogika, dynamika, kolorystyka, artykulacja, repetycja, volta, da capo al fine, • podstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne, • symbolika beznutowa, np. tabulatura, fonogestyka, uproszczona fonogestyka, tataizacja, • znajomość instrumentów i ich podział, • znajomość rodzajów (np. sakralna, filmowa, teatralna) i stylów muzycznych (ich podział): pop, rock, jazz, folk, rap, techno, disco, reggae i inne, • formy muzyczne: kanon, rondo, wariacje, pieśń, opera, balet, operetka, musical, koncert, symfonia, • faktury muzyczne: homofoniczna, polifoniczna, • charakterystyka tańców: polonez, mazurek, kujawiak, oberek, krakowiak, wybrane tańce towarzyskie i współczesne, • funkcje muzyki [podstawowa funkcja estetyczna, poznawcza, wychowawcza, apelatywna (impresywna, konatywna), emotywna (ekspresywna), fatyczna czy metajęzykowa)]. 2. Historia muzyki: • epoki w dziejach muzyki: średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm, muzyka XX w., • postacie kompozytorów (wybór): np. Mikołaj Zieleński, Jan Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Józef Elsner, Karol Kurpiński, Fryderyk Chopin, Wagner i idea Gesamtkunstwerk, Igor Strawiński, Béla Bartók, Siergiej Prokofiew, Olivier Messiaen, Stanisław Moniuszko Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz, Witold Lutosławski, Kazimierz Serocki, Tadeusz Baird, Włodzimierz Kotoński, Krzysztof Penderecki, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Bogusław Schaeffer i inni. PRZEBIEG ZAJĘĆ: • 10-minutowa prelekcja wprowadzająca do tematu (przygotowana przez nauczyciela), • 30-minutowy pokaz, np. instrumentów, utworu muzycznego, fragmentu filmu dokumentalnego o muzyce lub muzyku, • co drugie spotkanie: rozmowy, praktyczne zadania dotyczące prezentowanego tydzień wcześniej zagadnienia, np. rozpoznawanie instrumentów itp., • dodatkowo co kilka spotkań można zaproponować wyjście na koncert, słuchanie całego utworu w czasie zajęć, spotkanie z artystą, prezentację umiejętności uczniów (np. wokalnych). MATERIAŁY: Niezmiernie ważne jest obcowanie z muzyką „na żywo”, dlatego w ramach spotkań koła muzycznego można zaproponować uczniom (zgodnie z zaleceniami podstawy programowej): „udział w koncertach, przedstawieniach i audycjach muzycznych”, „zajęciach w salach koncertowych, szkołach muzycznych, muzeach”, „współtworzenie koncertów, prezentacji, imprez muzycznych”, „spotkania z artystami” i inne. UTWORY (wybór): • F. Chopin: Mazurek D-dur op. 33 nr 2, Mazurek a-moll op. 17 nr 4, Mazurek h-moll op. 33 nr 4, Polonez A-dur op. 40 nr 1, Polonez c-moll op. 40 nr 2, Nokturn c-moll op. 48 nr 1. • J. Haydn, Rondo z Sonaty As-dur KH XVI/43. • J. S. Bach: Das wohltemperierte Klavier (DWK), XVI Fuga g-moll I t. DWK, XXI Fuga B-dur I t. DWK, XI Fuga F-dur I DWK, I Fuga C-dur II t. DWK, II Fuga c-moll II t. DWK. • G. F. Händel, Chór 26 z oratorium Mesjasz. • W. A. Mozart: Wariacja na temat piosenki francuskiej „Ach powiem ci mamo” (Ah, vous dirai-je, maman) KV 265, I cz. Sonaty A-dur KV 331. • L. van Beethoven: I cz. Sonaty f-moll op. 2 nr 1, III cz. Sonaty cis-moll op. 27 nr 2 („Księżycowa”), Sonata c-moll op. 13 „Patetyczna”, Sonata F-dur op. 10 nr 3. • Pieśni solowe: F. Schubert, Pstrąg (Die Forelle) op. 32, S. Moniuszko, Polna różyczka, M. Karłowicz, Na spokojnym, ciemnym morzu, F. Schubert, Dokąd (Wohin), F. Chopin, Precz z moich oczu, F. Schubert, Lipa (Der Lindenbaum).