Pojęcie Opis Rozpoznanie problemu Specyficzne trudności w uczeniu się Trudności w przyswajaniu wiadomości oraz nabywaniu umiejętności, które występują, pomimo: • prawidłowego poziomu inteligencji, • ogólnej dojrzałości rozwojowej dziecka, • przebywania we właściwym środowisku kulturowym i w odpowiednich warunkach dydaktyczno-socjalnych Dziecko pomimo wykazywanej bystrości umysłu, zaangażowania w proces uczenia się rodziców i nauczycieli, dobrych warunków do nauki – ma problemy z przyswojeniem wiedzy. Musi poświęcić na czynności związane z odrabianiem lekcji dużo więcej czasu od rówieśników Deficyty rozwojowe Obniżona sprawność, wolniejsze tempo rozwoju niektórych funkcji psychomotorycznych, tzn. czynności psychicznych zachodzących przy wykonywaniu ruchu, w stosunku do wieku dziecka Dziecko ma trudności m.in. w cięciu nożyczkami po linii, nauce jazdy na rowerze Ogólna inteligencja Inteligencja to ogólna zdolność umysłu, wrodzony potencjał, obejmujący umiejętność rozumowania, planowania, rozwiązywania problemów, abstrakcyjnego myślenia, szybkiego uczenia się oraz nauki na podstawie zdobywanych doświadczeń. Jest cechą, która pomimo pracy człowieka nad sobą, pozostaje niezmienna Między innymi dostrzeżenie, w jakim stopniu dziecko rozumie polecenia, formułuje pytania, jest zainteresowane światem zewnętrznym i jego funkcjonowaniem, rozumie przyczynę i skutek swoich działań, jak bogatym językiem się porozumiewa Poziom inteligencji przeciętny Oznacza, że dziecko należy do grupy uczniów o średnich możliwościach intelektualnych dla społeczności, w której żyje Poziom ten pozwala na zadawalający sposób przyswajania wiedzy i umiejętności Poziom inteligencji wysoki lub bardzo wysoki Opisany w ten sposób poziom wskazuje na dziecko, którego możliwości w znaczny sposób przewyższają możliwości jego kolegów Uczeń taki, pomimo specyficznych trudności w uczeniu się, z dużym prawdopodobieństwem przy odpowiednim wsparciu jest w stanie nie tylko zrealizować podstawę programową, ale często przewyższyć swoich kolegów w osiągnięciach edukacyjnych Poziom inteligencji poniżej przeciętnej lub na pograniczu normy Dotyczy dzieci, których możliwości intelektualne są w znaczny sposób ograniczone. Ich rozwój nierzadko jest nieharmonijny, co oznacza, że niektóre funkcje poznawcze stoją na wyższym, a niektóre na niższym poziomie U takich dzieci nie rozpoznaje się specyficznych trudności w uczeniu się, choć często diagnozuje się u niech deficyty rozwojowe, podobne jak u dzieci o dysleksji rozwojowej. Trudności w zakresie uczenia się są spowodowane przede wszystkim niewielkimi, choć mieszczącymi się w normie, możliwościami intelektualnymi. Mają one wpływ na proces zapamiętywania i odtwarzania nabytej wiedzy oraz możliwości psychomotorycznych i innych koniecznych do realizacji podstawy programowej Poziom inteligencji poniżej normy Oznacza dziecko, które jest niepełnosprawne intelektualnie. W zależności od wyników dalszych badań poziom niepełnosprawności może mieć poziom lekki, umiarkowany, znaczny lub głęboki. Uczeń taki powinien mieć organizowaną pomoc psychologiczno-pedagogiczną na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego Dziecko takie w znaczny sposób odstaje od swoich rówieśników. Później od nich nabywa podstawowe umiejętności w zakresie mówienia, samoobsługi. Im wyższy poziom niepełnosprawności, tym deficyty te są głębsze Lateralizacja jednorodna/jednostronna Preferowanie w wykonywanych czynnościach jednej strony ciała, ręki, nogi, ucha w zależności od dominacji półkuli mózgu prawej lub lewej strony Dziecko wykonuje wszystkie czynności, preferując jedna stronę ciała, prawą lub lewą, i wykonując nią wszystkie czynności. Kopie piłkę, rysuje, trzyma słuchawkę telefonu Lateralizacja prawostronna Dominacja jednej strony ciała: prawej ręki, prawej nogi, prawego oka, prawego ucha Dziecko preferuje w wykonywaniu różnych życiowych czynności prawą stronę ciała, tak jak większość jego kolegów Lateralizacja lewostronna Dominacja jednej strony ciała: lewej ręki, nogi, ucha, oka Dziecko preferuje w wykonywaniu różnych życiowych czynności lewą stronę ciała. Często ma trudności w wykonywaniu pewnych czynności, zwłaszcza manualnych, ze względu na przystosowanie narzędzi, np. nożyczek, do potrzeb osób prawostronnych. Dlatego też uczeń powinien mieć na wyposażeniu specjalne nakładki lub sprzęt przystosowanych do swoich potrzeb Lateralizacja niejednorodna, skrzyżowana Oznacza, że dominacja różnych narządów występuje po obu stronach ciała, np. dominująca jest lewa ręka i prawe oko Powoduje u dziecka trudności w uczeniu się czytania i pisania. Dziecko przestawia litery w czytanym lub pisanym wyrazie, np. zamiast „od” czyta „do”, obraca również obraz graficzny dekodowanej litery: zamiast „d” czyta „b”. Zazwyczaj ma również problemy z określeniem kierunków „prawy”, „lewy”. Często trudności pojawiają się przy czytaniu map, wykresów oraz tabeli Motoryka duża/wielka Ogólna sprawność fizyczna dziecka Ogólna ocena sprawności dziecka w zakresie: biegania, skakania, pokonywania przeszkód, gry w piłkę, zabaw na równoważni, związanych z rzucaniem i celowaniem Motoryka mała Sprawność grafomotoryczna dziecka Ocena sprawności dziecka pozwalająca na wykonywanie czynności związanych z manipulacją, pisaniem, rysowaniem, wykonywaniem prac z mas plastycznych Analiza słuchowa/wzrokowa Procesy, które dokonują się na poziomie centralnego ośrodka nerwowego. Obejmują rozkładanie na części i składanie odpowiednio materiału wzrokowego – obrazki, wyrazy – lub słuchowego – dźwięki, zdania, słowa – w celu budowania całości obrazu/słowa Dziecko, które ma problemy w tym zakresie, doświadcza trudności z czytaniem, pisaniem Pamięć mimowolna/mechaniczna Możliwość zapamiętywania informacji w sposób nieświadomy, bez celowego wysiłku Dziecko, które nie ma zaburzeń w zakresie pamięci mimowolnej, cechuje duży zakres wiedzy ogólnej, którą nabywa mimowolnie, obserwując otoczenie, rozmawiając z dorosłymi, oglądając programy, bajki o charakterze edukacyjnym Dysleksja rozwojowa Specyficzny zespół zaburzeń o ograniczonym i wąskim zakresie, utrudniający dziecku naukę czytania i pisania. Jest zaburzeniem o podłożu neurobiologicznym, związanym z innym funkcjonowaniem CUN (mózgu). Dotyczy jedynie osób, u których został stwierdzony poziom inteligencji płynnej, wrodzonej – co najmniej przeciętny. Dysleksja rozwojowa jest określeniem nadrzędnym nad innymi, takimi jak: dysgrafia, dysortografia. Jest dysfunkcją rodzącą trudności, z którymi osoba nią obarczona będzie musiała sobie radzić przez całe życie Uczeń, pomimo ogólnej sprawności intelektualnej określanej jako wysokiej, ma problemy z nauką czytania i pisania. Doświadcza trudności, gdy uczy się czegoś na pamięć, myli głoski, zwłaszcza podobne: p-b, t-d. Nie lubi czynności związanych z układaniem puzzli Ryzyko dysleksji Termin używany wobec dzieci w klasach I–III, które wykazują spektrum zaburzeń warunkujących wystąpienie trudności w nauce czytania i pisania Dzieci rozwijają się jednostkowo. Każde z nich ma prawo do własnego tempa dojrzewania. Dlatego nie od razu mówimy o dysleksji rozwojowej. Dziecko, u którego zostało stwierdzone ryzyko dysleksji, jest poddawane terapii, która ma prowadzić do wyeliminowania trudności. Jeżeli jednak pomimo podjętych działań trudności nadal występują – zostaje stwierdzona dysleksja rozwojowa Dysgrafia Specyficzne zaburzenie w nauce pisania, polegające na trudności opanowania jego struktury graficznej Dziecko „bazgrze”, jednocześnie zazwyczaj nie lubi prac plastycznych, klejenia, rysowania Dysortografia Specyficzne zaburzenie obejmujące naukę ortografii Pomimo znajomości zasad pisowni dziecko popełnia błędy ortograficzne. Często są one jedynym symptomem dysleksji. Pojawiają się zwłaszcza w sytuacjach stresowych, kiedy cała uwaga dziecka jest skierowana na treść wypowiedzi pisemnej Dyskalkulia Specyficzne zaburzenie w zakresie dokonywania operacji matematycznych Dziecko może mieć problem z przeliczaniem przedmiotów. Zapisywaniem poprzez symbol graficzny cyfry. Może również nie rozumieć pojęć matematycznych i zależności Dyspraksja Trudności związane z planowaniem i wykonywaniem w odpowiedniej sekwencji zachowań motorycznych Dziecko jest zazwyczaj niezdarne, ma trudności m.in. z samoobsługą, rysowaniem, nauką jazdy na rowerze Dostosowanie metod i form pracy To zmodyfikowana forma przekazu materiału zawartego w podstawie programowej w taki sposób, aby była ona przyswajalna przez dziecko – pomimo jego dysfunkcji W praktyce oznacza zastosowanie innych sposobów przekazu wiedzy i umiejętności. Jeżeli występuje w zaleceniach opinii, dotyczy wszystkich zajęć lekcyjnych, w jakich uczestniczy dziecko. Przykładem dostosowania metod i form pracy może być np. stosowanie do przedstawiania treści zadań metody 13 struktur wyrazowych, która pozwala na samodzielne przeczytanie i zrozumienie ich treści lub dodatkowe przedstawienie treści zadania w formie graficznej Dostosowanie wymagań To tolerancyjne, ze względu na reprezentowane przez dziecko dysfunkcje, warunki i kryteria oceny poziomu wiedzy i umiejętności. Z tym że dla dziecka w normie intelektualnej nie oznacza to zejścia poniżej podstawy programowej W praktyce oznacza to takie egzekwowanie wiedzy, które uwzględnia możliwości dziecka, np. dzielenie materiału pamięciowego na mniejsze partie, zadawanie do przeczytania tylko wybranych rozdziałów książek czy też dopytywanie ustne zamiast pisemnych sprawdzianów Opracowała: Jagna Niepokólczycka-Gac, pedagog, socjoterapeutka, wieloletni kurator społecznego sądu rodzinnego i dla nieletnich