STAN PRAWNY NA 20 SIERPNIA 2019 Skrócenie okresu wypowiedzenia nauczyciela Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz wielu publikacji z zakresu prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.). Jedną z powszechnie akceptowanych zasad jest wręczanie wypowiedzenia nauczycielowi najpóźniej w maju danego roku. Powszechnie mówi się zatem, że ruch kadrowy musi się w maju zakończyć, bowiem w przypadku, gdyby do końca tego miesiąca nie zostało wręczone nauczycielowi szkoły wypowiedzenie, dyrektor szkoły, jako pracodawca, traci możliwość zwolnienia nauczyciela z końcem roku szkolnego. Zasada ta wynika z szeregu przepisów KN, w tym przede wszystkim z art. 20. Rozwiązanie nauczycielskiego stosunku pracy z końcem roku szkolnego przewiduje również art. 27 KN, czyli regulacja określająca ogólne zasady rozwiązywania stosunku pracy z nauczycielem. O ile art. 20 dotyczy tylko rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych, o tyle art. 27 obejmuje również inne przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Zgodnie z tą regulacją rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony następuje z końcem roku szkolnego, z trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Skrócenie okresu wypowiedzenia Z reguły nie jest wykorzystywane prawo do skrócenia okresu wypowiedzenia, warto jednak pamiętać, że KN taką regulację zawiera w art. 20 ust. 5, więc dotyczyć może wyłącznie wypowiedzenia nauczycielowi stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych, ewentualnie likwidacji szkoły. Zgodnie z tym przepisem okres wypowiedzenia może być skrócony do miesiąca. Jednak w takim wypadku nauczycielowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia w wysokości wynagrodzenia liczonego jak za okres urlopu wypoczynkowego. Okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się nauczycielowi pozostającemu w tym okresie bez pracy do okresu zatrudnienia. Co daje dyrektorowi szkoły ten przepis? Zgodnie z poglądami doktryny (patrz: J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, Karta nauczyciela. Komentarz, LexisNexis 2014) wręczenie wypowiedzenia w czerwcu czy lipcu nie jest możliwe, bowiem w pierwszej kolejności musi nastąpić wypowiedzenie, zawsze w maju, a dopiero następnie może zostać skrócony okres tego wypowiedzenia. Takie stanowisko oznacza, że instytucję skrócenia okresu wypowiedzenia traktuje się w sposób, o którym mowa w art. 36 § 6 Kodeksu pracy, zgodnie z którym strony mogą po dokonaniu wypowiedzenia umowy o pracę przez jedną z nich ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy; ustalenie takie nie zmienia trybu rozwiązania umowy o pracę. Odmienne stanowiska sądów W orzecznictwie sądów sprawa nie jest jednak tak oczywista i istnieją wyroki dopuszczające możliwość wręczenia nauczycielowi wypowiedzenia stosunku pracy później niż w maju właśnie z uwagi na to, że KN daje prawo do skrócenia okresu wypowiedzenia. Można tu przywołać Wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z 12 lutego 2019 r. (IV P 166/18), w którym wyraźnie wskazano możliwość skrócenia okresu wypowiedzenia. Oczywiście można tu podnieść, że sąd w tym wypadku niewystarczająco przeanalizował możliwości, jakie daje skrócenie okresu wypowiedzenia, bowiem w przywołanym uzasadnieniu jedynie wspomniał o możliwość wręczenia wypowiedzenia później niż w maju, natomiast nie przytoczył żadnego szczególnego uzasadnienia dla takiego stanowiska. Rzecz jednak w tym, że nie jest to jedyne orzeczenie prezentujące opisywany pogląd. Przytoczyć tu należy Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2016 r. (II PK 51/15) w którym sąd ten orzekł, że „nie ma kolizji przepisów z art. 20 ust. 3 i ust. 5 KN. Najkrócej ujmując, nie wynika z nich zakaz wypowiedzenia po 31 maja przy zastosowaniu skróconego okresu wypowiedzenia”. Sąd podkreślił również, że skrócenie okresu wypowiedzenia w wypowiedzeniu oświadczonym nauczycielowi w czerwcu nie oznacza, że wypowiedzenie jest niezgodne z prawem i daje uprawnienie do dalszego zatrudnienia w kolejnym roku szkolnym. Podsumowanie Przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego nie jest oczywiście wiążące w każdej sprawie, która dotyczy skrócenia okresu wypowiedzenia nauczyciela, ponieważ zawsze sąd orzeka wyłącznie w granicach danej sprawy, niemniej dostarcza ono cennej interpretacji art. 20 ust. 5. Pojawia się jednak pytanie o to, co daje dyrektorowi ta instytucja przy założeniu, że wypowiedzenie można wręczyć tylko w maju? Nauczycielowi należy przecież wypłacić odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia, a w ferie i tak nauczyciel pracy nie świadczy. Przepis pozwalający skrócić okres wypowiedzenia nabiera zatem sensu tylko w sytuacji, gdy wręczenie wypowiedzenia nastąpiło po podstawowym, majowym terminie. W czerwcu czy lipcu wręczenie wypowiedzenia nadal jest zatem możliwe, ale nauczycielowi przysługuje odszkodowanie. Co istotne, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że skrócenie okresu wypowiedzenia służy m.in. możliwości rozwiązania stosunku pracy wówczas, gdy w maju nauczyciel pozostaje w okresie ochronnym np. z powodu przebywania na zwolnieniu lekarskim. Oczywiście podkreślić tu należy ponownie, że w tej sprawie sądy pracy niekonieczne mogą podzielać przedstawione stanowisko SN. Niemniej, jak widać, podobne wyroki się pojawiają i w sytuacji, gdy dyrektor będzie zmuszony do wypowiedzenia stosunku pracy po zakończeniu ruchu kadrowego, orzeczenia te mogą być źródłem cennego uzasadnienia dla powziętych czynności.