STAN PRAWNY NA 28 MAJA 2019 Strajk nauczycieli – raport specjalny Opracowała: Zofia Grudzińska, psycholog, nauczycielka języka angielskiego, współzałożycielka i koordynatorka ruchu społecznego Obywatele dla Edukacji, w swojej pracy stosuje podejście „autonomii ucznia” W związku z akcją strajkową w naszym kraju: powodach, przebiegu i skutkach jej przeprowadzenia, prezentujemy Państwu specjalny raport podsumowujący najważniejsze punkty tej kryzysowej sytuacji. Historia negocjacji  GRUDZIEŃ 2018: • 20 grudnia: o Związek Nauczycielstwa Polskiego zaprasza premiera Mateusza Morawieckiego na posiedzenie Prezydium ZG ZNP w poniedziałek, 7 stycznia 2019 r., temat: wzrost wynagrodzeń w oświacie.  STYCZEŃ 2019: • 2 stycznia: o Projekt rozporządzenia MEN w sprawie wynagrodzeń w oświacie zakładający wzrost wynagrodzeń od 121 do 166 zł brutto od 1 stycznia; • 7 stycznia: o Posiedzenie Prezydium Zarządu Głównego ZNP (premier Morawiecki nie uczestniczył w spotkaniu), o Minister edukacji Anna Zalewska zaprasza związki zawodowe na „spotkanie konsultacyjne” dot. projektu rozporządzenia płacowego; • 10 stycznia: o Rozmowy konsultacyjne trzech związków zawodowych z MEN (przedstawiciele rządu: minister Zalewska, minister Kopeć). Związek Nauczycielstwa Polskiego odrzuca proponowany wzrost zasadniczego wynagrodzenia nauczycieli w wysokości od 121 do 166 zł i przekazuje na piśmie żądanie wzrostu kwoty bazowej o 1000 zł, o Na nadzwyczajnym posiedzeniu Zarządu Głównego ZNP podejmuje uchwałę w sprawie sporu zbiorowego; • 21 stycznia: o Kolejna tura rozmów: minister edukacji proponuje przyspieszenie wypłacenia 5 proc. podwyżki zaplanowanej na 2020 r. o 4 miesiące i wypłacenie jej we wrześniu 2019 r. (propozycja zgłoszona bez wskazania zabezpieczenia środków finansowych i bez projektu stosownego rozporządzenia). ZNP podtrzymuje żądanie wzrostu wynagrodzeń zasadniczych o 1000 zł od stycznia 2019 r; • 23 stycznia: o ZNP prosi premiera Morawieckiego o spotkanie; • 31 stycznia: o Kolejne spotkanie w Centrum Dialogu Społecznego (przedstawiciele rządu: minister Zalewska, minister Kopeć). MEN proponuje przesunięcie wzrostu wynagrodzeń o 5 proc. z 1 stycznia 2020 r. na 1 września 2019 r. Związki zawodowe podtrzymują oczekiwanie 1000 zł brutto dla wszystkich pracowników zatrudnionych w placówkach edukacyjnych.  LUTY 2019: • 8 lutego: o Zakończenie pierwszego etapu wchodzenia w spór zbiorowy przez szkoły, przedszkola i placówki oświatowe (składanie żądań). Ogłoszenie terminu rozpoczęcia strajku: 8 kwietnia 2019 r.; • 27 lutego: o Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” ogranicza oczekiwania płacowe do 5 proc. podwyżki, czyli kwot od ok. 120 do 160 zł brutto (jeszcze w styczniu sztab protestacyjno-strajkowy KSOiW NSZZ „Solidarność” żądał nie mniej niż 650 zł od 1 stycznia 2019 r. i kolejne 15 proc. od 1 stycznia 2020 r.).  MARZEC 2019: • 4 marca: o Uchwała Prezydium Zarządu Głównego ZNP – rozpoczęcie procedury referendów strajkowych (do 25 marca 2019 r.); • 19 marca: o Apel Zarządu Głównego ZNP do premiera Morawickiego o podjęcie rozmów z ZNP i FZZ.  KWIECIEŃ 2019: • 1 kwietnia: o Spotkanie przedstawicieli ZNP i FZZ ze stroną rządową (przedstawicielka: premier Beata Szydło). Po ponad pięciu godzinach negocjacji rozmowy zostają przerwane; • 3 kwietnia: o ZNP i FZZ składają nową propozycję: zachowują postulat 30-procentowego wzrostu wynagrodzenia w 2019 r. i sugerują rozłożenie tej podwyżki na dwie raty: 15 proc. od 1 stycznia 2019 r. i 15 proc. od 1 września br.; • 5 kwietnia: o Przedstawiciele rządu (Beata Szydło, Elżbieta Rafalska, Michał Dworczyk) nie odnoszą się do propozycji FZZ i ZNP złożonej 3 kwietnia. Podtrzymują poprzednie propozycje (całość podwyżek w 2019 r. – 15 proc.), o Strona rządowa przedstawia ofertę „Paktu społecznego dla oświaty”, czyli nowego kontraktu przewidującego wzrost wynagrodzeń, ale po zwiększeniu wymiaru pensum. W wariancie pensum 22 h nauczyciel dyplomowany średnio otrzymałby w 2020 r. – 6128 zł, 2021 r. – 6653 zł, 2022 r. – 7179 zł, 2023 r. – 7704 zł. W wariancie pensum 24 h nauczyciel dyplomowany średnio mógłby liczyć na następujący wzrost wynagrodzenia 2020 r. – 6335 zł, 2021 r. – 7434 zł, 2022 r. – 7800 zł, 2023 r. – 8100 zł. Nie są to konkretne propozycje, a jedynie prognozy, dotyczące średniej; • 7 kwietnia: o Żadna ze stron nie przedstawia nowej propozycji. Reprezentanci NSZZ „Solidarność” i rządu podpisują porozumienie na proponowanych przez rząd zasadach; ta centrala związkowa odwołała gotowość strajkową. Przedstawiciele ZNP i FZZ podkreślają, że w wyniku zlikwidowania dodatków nauczycielskich realna wysokość oferowanych podwyżek zamiast 15 proc. sytuuje się w granicy 8–9 proc; • 8 kwietnia: o ZNP i FZZ oraz część nauczycieli z oświatowej „Solidarności” przystępują do strajku; • 9 kwietnia: o ZNP i FZZ proponują kolejny kompromis – rozpisanie 30-procentowej podwyżki nie na 2, ale na 3 raty. Stanowisko rządu nie ulega zmianie. • 18 kwietnia: o Rząd proponuje zwiększenie pensum o 2 godziny i proporcjonalne podniesienie pensji zasadniczej o ok. 125 zł w przypadku nauczyciela dyplomowanego od września 2020 r. (w przeliczeniu realnym nie jest to podwyżka), o Nowa propozycja ZNP i FZZ – utrzymują żądanie 30 proc. wzrostu wynagrodzenia zasadniczego w 2019 r., rozłożonego na pięć rat: 1.01: 5 proc., 1.09: 9,6 proc., 1.10: 5 proc., 1.11: 5 proc., 1.12: 5 proc. Były to ostatnie rozmowy rządu z centralami związkowymi; • 25 kwietnia: o Strajk zostaje zawieszony (do dnia 1 września 2019). Placówki w strajku Dane według MEN-u: • 8 kwietnia: o 48,5 proc. z ogólnej liczby wszystkich placówek charakterze edukacyjnym przystąpiło do strajku, • 17 kwietnia: o 33 proc. przedszkoli i około 40 proc. szkół pozostało w strajku, • 25 kwietnia: o 33 proc. przedszkoli i około 32 proc. szkół pozostało w strajku. Dane według ZNP: • 8 kwietnia: o 74,29 proc. placówek przystąpiło do strajku*. * W statystyce ZNP nie uwzględniono szkół i przedszkoli niepublicznych, społecznych, a także innych placówek, które znajdują się w SIO, jak np. specjalny ośrodek wychowawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii, szkoły policealne, placówki doskonalenia nauczycieli, biblioteki pedagogiczne, kolegia pracowników służb społecznych, placówki kształcenia ustawicznego i praktycznego, ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego. Sondaże poparcia dla strajku Zarobki nauczycieli Zarobki pracowników niespełniających warunku wykształcenia na poziomie magistra i przygotowania pedagogicznego są odpowiednio niższe. Liczba nauczycieli z podziałem na stopnie awansu (dane na rok szkolny 2017/2018) stażysta 22379 kontraktowy 79110 mianowany 110012 dyplomowany 282555 bez stopnia awansu 15724 razem 509779 Źródło: „Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2017/18” GUS, 2018. Struktura zarobków Na pensje nauczycieli składają się: • wynagrodzenie zasadnicze, • dodatki określone w Karcie nauczyciela: o dodatek za wysługę lat (1 proc. za każdy rok powyżej 4 lat, do 20 proc.), o dodatek wiejski (przyznawany za pracę w placówkach położonych na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5 tys. mieszkańców); Pozostałe dodatki mają charakter uznaniowy: o dodatek wynikający z pełnienia funkcji kierowniczej (w wysokości nie niższej niż 5 proc. i nie wyższej niż 100 proc. otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego), o dodatek funkcyjny dla wychowawcy klasy (od 2 do 20 proc. otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego), o dodatek funkcyjny nauczyciela doradcy (od 2 do 20 proc. otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego), o dodatek funkcyjny nauczyciela konsultanta (od 2 do 20 proc. otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego), o dodatek za warunki pracy (do 50 proc. otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego), o dodatek za uciążliwość pracy, o nagroda jubileuszowa, o nagroda ze specjalnego funduszu nagród, o dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej, o dodatek motywacyjny, o dodatkowe wynagrodzenie roczne, o odprawy emerytalno-rentowe oraz odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy i doraźnych zastępstw, o godziny nadliczbowe. Dodatki motywacyjne Paski wypłat dla nauczycieli o tym samym poziomie awansu zawodowego i tej samej liczbie godzin pensum mogą się znacznie różnić. Z sondy przeprowadzonej przez „Gazetę Prawną” wynika, że w Żywcu i Oławie najlepiej zarabiający nauczyciele mogą dostać 6–7 tys. brutto, w Katowicach, Częstochowie czy Inowrocławiu 7–8 tys. brutto, w Pruszkowie, Białymstoku czy Rzeszowie jest możliwe osiągnięcie zarobków rzędu 8–9 tys. brutto, w Łomży i Bydgoszczy – 10–11 tys. brutto. W Ciechanowie padł rekord – wypłata 16 tys. brutto. Głównym „sprawcą” zamieszania są dodatki motywacyjne, które należą do uznaniowych. O ich wysokości decydują kwota przeznaczona na dodatki motywacyjne dla szkół prowadzonych przez daną JST oraz sposób rozdziału dokonywanego przez dyrektora placówki, który zależy od regulaminu (uchwały organu prowadzącego odpowiedniej JST) oraz, w pewnej mierze, od niekontrolowanych czynników sytuacyjnych w ramach interpretacji regulaminu. Niestety w niektórych gminach dodatki motywacyjne bywają nominalne, np. w wysokości 20–90 zł. Wysokie dodatki motywacyjne to często sposób, żeby zatrudnić nauczyciela poszukiwanej specjalności w sytuacji, w której nie można pozyskać osoby ze stosownym przygotowaniem. Wysokość dodatków motywacyjnych nie jest upubliczniania. Natomiast wysokie kwoty wynagrodzenia (razem z dodatkami motywacyjnymi) stanowią rezultat końcowy niskich pensji zasadniczych, które są powszechnie znane, ponieważ pochodzą z subwencji oświatowej. Wysokość dodatków może też wynikać z ogólnego dobrobytu w danym regionie kraju oraz możliwości podjęcia pracy przez osoby z wykształceniem pedagogicznym w innym zawodzie. W gminach, gdzie nie ma innych możliwości zatrudnienia (mniej przemysłu, mniej firm usługowych, mniej firm o innych profilach), osoby z przygotowaniem pedagogicznym są poniekąd zmuszone do podjęcia pracy w szkole (pomimo niższych dodatków stażowych i motywacyjnych). W takim układzie jakość pracy przestaje stanowić przesłankę do przyznawania dodatków motywacyjnych. Dlatego rozpiętość widełek nauczycielskich zarobków, zamiast stać się pretekstem do zaprzeczania sensowności strajku, powinna być postrzegana jako argument za jego zasadnością. Wsparcie dla strajkujących nauczycieli Członkowie ZNP, którzy uczestniczyli w strajku mogą zwracać się o przyznanie zapomogi do właściwego oddziału ZNP lub – za pośrednictwem oddziału i okręgu – do Zarządu Głównego ZNP. Zapomogi będą przyznawane członkom ZNP, którzy za okres strajku nie otrzymali wynagrodzenia, znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, złożyli wniosek o przyznanie zapomogi w terminie trzech miesięcy od zakończenia udziału w strajku. Zasady przyznawania zapomóg określone są w Regulaminie przyznawania zapomóg członkom ZNP, który jest dostępny na stronie www.znp.edu.pl. Osoby nienależące do związku mogą skorzystać ze Społecznego Funduszu Strajkowego. 11 kwietnia został uruchomiony rachunek bankowy ZNP, na który wpływają dobrowolne wpłaty na rzecz protestujących pracowników oświaty. Społeczny Komitet „Wspieram Nauczycieli”, który dokona podziału środków, zdecydował, że pomoc obejmuje tylko te osoby, które przystępując do strajku, nie należały do związków zawodowych, strajkowały minimum 9 dni (połowę czasu strajku), nie dostały wynagrodzenia za czas strajku, znalazły się w trudnej sytuacji materialnej (np. samotne matki, małżeństwa nauczycielskie, w których oboje małżonkowie strajkowali itp.). To oznacza, że zapomogę w wysokości 500 zł będzie można przyznać ok. 16 tys. osób. Udział w społecznym komitecie „Wspieram Nauczycieli” biorą wybitni przedstawiciele środowisk edukacji, prawa, nauki i kultury, a także dziennikarze. Społeczny Komitet 10 maja 2019 r. poinformował, że na koncie funduszu jest ponad 8 mln zł. Osoba ubiegająca się o wsparcie powinna złożyć wniosek do oddziału ZNP obejmującego swoim działaniem szkołę, przedszkole lub inną placówkę oświatową, w której osoba brała udział w strajku. Oddział w ciągu 10 dni zaopiniuje wniosek i prześle go do komisji powołanej przez Sekretariat ZG ZNP. Regulamin Społecznego Funduszu Strajkowy oraz wniosek o przyznanie pomocy dostępne są na stronie ZNP.