STAN PRAWNY NA 24 MAJA 2019 Procedura wydawania orzeczeń o potrzebie indywidualnego nauczania. Część I Opracował: Marcin Majchrzak, prawnik, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 60 ze zm.), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz.U. z 2017 r. poz. 1616), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1743). Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania jest jednym z rodzajów orzeczeń wydawanych przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Począwszy od wejścia w życie Ustawy Prawo oświatowe, orzeczenia te nie mogą być wydawane przez niepubliczne poradnie, natomiast już wydane przez nie orzeczenia zachowały ważność na okres, na jaki zostały wydane. Zasady przejściowe w tym zakresie określone zostały w art. 312 Ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe. Orzeczenia te pełnią zasadniczą funkcję w procesie edukacyjnym uczniów, którzy ze względu na stan zdrowia mają problem z uczęszczaniem do szkoły. W części pierwszej artykułu omówione zostaną najważniejsze regulacje prawne dotyczące orzecznictwa w zakresie potrzeb indywidualnego nauczania na tle prawa oświatowego, a także trybu przygotowania i złożenia wniosku o wydanie orzeczenia. Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania a Prawo oświatowe Orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania umożliwiają realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki uczniom, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły (zgodnie z art. 127 ust. 2 Prawa oświatowego). Zgodnie z art. 36 ust. 1 Prawa oświatowego nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Natomiast obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Po ukończeniu szkoły podstawowej obowiązek nauki spełnia się m.in. przez: uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponadpodstawowej (art. 36 ust. 9 pkt 1 Prawa oświatowego). W określonych przypadkach rozpoczęcie spełniania obowiązku szkolnego może zostać odroczone (art. 36 ust. 4 i art. 38 Prawa oświatowego). Zgodnie z art. 127 ust. 16 Prawa oświatowego dyrektor szkoły, której uczeń posiada orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, organizuje takie nauczanie w porozumieniu z organem prowadzącym. Przy czym szczegółowe zasady dotyczące sposobu i trybu organizowania indywidualnego nauczania zostały określone w Rozporządzeniu w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży, wydanym na podstawie art. 127 ust. 20 Prawa oświatowego. Rozporządzenie to wskazuje, że indywidualne nauczanie organizuje się na czas określony wskazany w orzeczeniu o potrzebie indywidualnego nauczania – wydanym, zgodnie z art. 127 ust. 10 Prawa oświatowego, przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Organizacja indywidualnego nauczania Indywidualne nauczanie powinno zostać zorganizowane w sposób zapewniający wykonanie zaleceń określonych w orzeczeniu o potrzebie indywidualnego nauczania. Dyrektor szkoły powinien ustalić, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, zakres i czas prowadzenia zajęć indywidualnego nauczania. Dyrektor powinien również zasięgnąć opinii rodziców ucznia lub ucznia pełnoletniego co do czasu prowadzenia tych zajęć. Zajęcia indywidualnego nauczania powinny być prowadzone z uczniem przez nauczycieli szkoły, którym dyrektor szkoły powierzy prowadzenie tych zajęć, z tym że prowadzenie zajęć indywidualnego nauczania z uczniami klas I–III szkoły podstawowej powinny być powierzone jednemu nauczycielowi lub dwóm nauczycielom. W uzasadnionych przypadkach dyrektor może powierzyć prowadzenie zajęć indywidualnego nauczania nauczycielowi zatrudnionemu w innej szkole. Zajęcia te powinny być prowadzone przez nauczyciela lub nauczycieli w indywidualnym i bezpośrednim kontakcie z uczniem – w miejscu jego pobytu. W indywidualnym nauczaniu powinny być zrealizowane wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne wynikające z ramowego planu nauczania danego typu i rodzaju szkoły, dostosowane do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. W przypadku ucznia szkoły ponadpodstawowej prowadzącej kształcenie zawodowe dyrektor szkoły powinien określić sposób realizacji zajęć prowadzonych w ramach praktycznej nauki zawodu. Należy jednak zwrócić uwagę, że dyrektor szkoły, na wniosek nauczyciela prowadzącego zajęcia indywidualnego nauczania, po zasięgnięciu opinii rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia, może zezwolić na odstąpienie od realizacji niektórych treści nauczania objętych obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi, stosownie do możliwości psychofizycznych ucznia oraz warunków w miejscu, w którym są organizowane zajęcia indywidualnego nauczania. Powyższy wniosek powinien zostać złożony w postaci papierowej lub elektronicznej wraz z odpowiednim uzasadnieniem. Tygodniowy wymiar godzin zajęć indywidualnego nauczania realizowanych z uczniem powinien wynosić: • dla uczniów klas I–III szkoły podstawowej – od 6 do 8 godzin (realizuje się w ciągu co najmniej 2 dni), • dla uczniów klas IV–VI szkoły podstawowej – od 8 do 10 godzin (realizuje się w ciągu co najmniej 3 dni), • dla uczniów klas VII–VIII szkoły podstawowej – od 10 do 12 godzin (realizuje się w ciągu co najmniej 3 dni), • dla uczniów szkół ponadpodstawowych – od 12 do 16 godzin (realizuje się w ciągu co najmniej 3 dni). Dyrektor szkoły ma przy tym możliwość ustalenia tygodniowego wymiaru godzin zajęć indywidualnego nauczania wyższego niż powyżej, za zgodą organu prowadzącego szkołę. Natomiast w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia ucznia dyrektor szkoły może ustalić, na wniosek rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia, tygodniowy wymiar godzin zajęć indywidualnego nauczania niższy, niż wskazano powyżej (w takim przypadku należy jednak uwzględnić konieczność realizacji podstawy programowej przez ucznia). Przepisy przewidują, że w celu zapewnienia pełnego osobowego rozwoju ucznia ze środowiskiem szkolnym oraz ułatwienia powrotu ucznia do szkoły nauczyciele prowadzący zajęcia indywidualnego nauczania powinni obserwować funkcjonowanie ucznia w zakresie możliwości uczestniczenia ucznia w życiu szkolnym. Dyrektor szkoły, uwzględniając aktualny stan zdrowia ucznia oraz wnioski nauczycieli z powyższej obserwacji, w uzgodnieniu z rodzicami ucznia lub uczniem pełnoletnim, może podjąć decyzję umożliwiającą kontakt ucznia objętego indywidualnym nauczaniem z uczniami w oddziale szkolnym. W przypadku uczniów objętych indywidualnym nauczaniem, których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły – dyrektor szkoły, w ramach powyższych działań, może organizować różne formy uczestniczenia ucznia w życiu szkolnym, a w szczególności powinien umożliwić uczniowi udział w zajęciach rozwijających zainteresowania i uzdolnienia, uroczystościach i imprezach szkolnych oraz wybranych zajęciach edukacyjnych. Zawieszenie organizacji indywidualnego nauczania Przepisy przewidują również możliwość zawieszenia organizacji indywidualnego nauczania w przypadku uczniów, których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Może do tego dojść na wniosek rodziców ucznia lub pełnoletniego ucznia i na podstawie załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że stan zdrowia ucznia uległ czasowej poprawie i umożliwia mu uczęszczanie do szkoły. W takiej sytuacji dyrektor szkoły zawiesza organizację indywidualnego nauczania na okres wskazany w zaświadczeniu lekarskim. Natomiast na wniosek rodziców ucznia lub ucznia pełnoletniego i na podstawie dołączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że stan zdrowia ucznia umożliwia uczęszczanie do szkoły, dyrektor zaprzestaje organizacji indywidualnego nauczania, o czym powinien powiadomić poradnię, w której działał zespół wydający orzeczenie, i organ prowadzący szkołę. Podstawowe regulacje prawne dotyczące wydawania orzeczeń o potrzebie nauczania indywidualnego określone zostały w: • art. 127 ust. 10 Prawa oświatowego, który zawiera upoważnienie dla zespołów orzekających, działających w publicznych poradniach, • art. 127 ust. 18 Prawa oświatowego, który zawiera upoważnienie do wydania obecnie obowiązującego Rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- -pedagogicznych, • Rozporządzeniu w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych wydanym na podstawie art. 127 ust. 18 Prawa oświatowego. Określenie właściwości poradni Zgodnie z określoną w przepisach Rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- -pedagogicznych ogólną właściwością poradni działające w nich zespoły orzekające są upoważnione do wydawania orzeczeń dla dzieci i uczniów uczęszczających do przedszkoli, szkół i ośrodków, mających siedzibę na terenie działania danej poradni. W przypadku uczniów niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących i z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, orzeczenia są wydawane przez zespoły działające w poradniach wskazanych przez kuratora oświaty, za zgodą organów prowadzących te poradnie. Wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania Orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania są wydawane na wniosek rodzica ucznia lub na wniosek pełnoletniego ucznia. Wniosek powinien być skierowany do zespołu orzekającego działającego przy właściwej poradni, przy czym może mieć on formę papierową lub elektroniczną. Rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych wskazuje, że wniosek o wydanie orzeczenia powinien zawierać: • imię (imiona) i nazwisko ucznia, • datę i miejsce urodzenia ucznia, • numer PESEL ucznia, a w przypadku braku numeru PESEL serię i numer dokumentu potwierdzającego jego tożsamość, • adres zamieszkania ucznia, • w przypadku ucznia uczęszczającego do szkoły lub ośrodka: o nazwę i adres szkoły lub ośrodka, o oznaczenie oddziału w szkole, do którego dziecko uczęszcza; • imiona i nazwiska rodziców ucznia, adres ich zamieszkania oraz adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres zamieszkania, • określenie przyczyny i celu, dla których jest niezbędne uzyskanie orzeczenia, • informację o poprzednio wydanych dla ucznia orzeczeniach lub opiniach, jeżeli takie zostały wydane, wraz ze wskazaniem nazwy poradni, w której działał zespół, który wydał orzeczenie lub opinię, a w przypadku opinii wydanych przez zespół opiniujący działający w niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej nazwę niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, • informację o stosowanych metodach komunikowania się, w przypadku gdy uczeń wymaga wspomagających lub alternatywnych metod komunikacji (AAC) lub nie posługuje się językiem polskim w stopniu komunikatywnym, • adres poczty elektronicznej i numer telefonu wnioskodawcy, jeżeli takie posiada, • podpis wnioskodawcy. Wniosek o wydanie orzeczenia powinien również zawierać: • oświadczenie wnioskodawcy o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w celu wydania orzeczenia, • oświadczenie wnioskodawcy o wyrażeniu albo niewyrażeniu zgody na udział w posiedzeniach zespołu, na wniosek przewodniczącego, z głosem doradczym: o nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów, prowadzących zajęcia z uczniem w szkole, ośrodku lub placówce, o asystenta nauczyciela lub osoby niebędącej nauczycielem, lub asystenta wychowawcy świetlicy (przy czym należy pamiętać, że stanowisko to ulegnie ostatecznej likwidacji 31 sierpnia 2020 r.), o pomocy nauczyciela, o asystenta edukacji romskiej; • wniosek lub oświadczenie wnioskodawcy o wyrażeniu albo niewyrażeniu zgody na udział w posiedzeniach zespołu z głosem doradczym innych osób, w szczególności psychologa, pedagoga, logopedy, lekarza lub specjalisty innego niż wchodzący co do zasady w skład zespołu, • oświadczenie wnioskodawcy, że jest on rodzicem sprawującym władzę rodzicielską nad uczniem, prawnym opiekunem ucznia albo osobą (podmiotem) sprawującym pieczę zastępczą nad uczniem, jeżeli dotyczy, • oświadczenie wnioskodawcy o wyrażeniu albo niewyrażeniu zgody na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Do wniosku wnioskodawca powinien dołączyć dokumentację uzasadniającą wniosek, w szczególności wydane przez specjalistów opinie, zaświadczenia oraz wyniki obserwacji i badań psychologicznych, pedagogicznych i lekarskich, dokumentację medyczną dotyczącą leczenia specjalistycznego oraz poprzednio wydane orzeczenia lub opinie, jeżeli takie zostały wydane. Jeżeli złożenie wniosku o wydanie orzeczenia było poprzedzone obserwacjami lub badaniami diagnostycznymi ucznia prowadzonymi przez pracowników poradni, w której działa zespół, wyniki przeprowadzonych obserwacji i badań przewodniczący zespołu powinien dołączyć do wniosku, informując o tym wnioskodawcę. Do wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania wnioskodawca powinien również dołączyć zaświadczenie o stanie zdrowia ucznia wydane przez lekarza specjalistę lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej na podstawie dokumentacji medycznej leczenia specjalistycznego. W zaświadczeniu tym lekarz powinien określić: • przewidywany okres, nie krótszy jednak niż 30 dni, w którym stan zdrowia ucznia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, • rozpoznanie choroby lub innego problemu zdrowotnego wraz z oznaczeniem alfanumerycznym, zgodnym z aktualnie obowiązującą Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD), oraz wynikające z tej choroby lub innego problemu zdrowotnego ograniczenia w funkcjonowaniu ucznia, które uniemożliwiają lub znacznie utrudniają uczęszczanie do szkoły. Wniosek w postaci elektronicznej powinien zostać złożony za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej, przy pomocy platformy ePUAP. Do wniosku elektronicznego wnioskodawca powinien dołączyć elektroniczne kopie: • dokumentacji uzasadniającej wniosek, w szczególności wydanych przez specjalistów opinii, zaświadczeń oraz wyników obserwacji i badań psychologicznych, pedagogicznych i lekarskich, dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia specjalistycznego oraz poprzednio wydanych orzeczeń lub opinii, jeżeli takie zostały wydane, • wspomnianego wyżej zaświadczenia o stanie zdrowia dziecka wydanego przez lekarza specjalistę lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. WAŻNE! Elektroniczne kopie dokumentów powinny być uwierzytelnione przy użyciu kwalifikowanego podpisu elektronicznego lub podpisu potwierdzonego profilem zaufanym ePUAP. Na żądanie przewodniczącego zespołu orzekającego wnioskodawca jest zobowiązany przedstawić oryginały tych dokumentów. Złożenie wniosku niezgodnie z właściwością Jeśli przepisy o właściwości poradni nie zostaną zachowane, w wyniku czego wnioskodawca złoży wniosek o wydanie orzeczenia do zespołu, który jest niewłaściwy do jego rozpatrzenia, to obowiązkiem przewodniczącego zespołu będzie niezwłoczne przekazanie wniosku do poradni, w której działa zespół właściwy do rozpatrzenia wniosku, oraz zawiadomienie o tym wnioskodawcy. Przepisy o właściwości, jak widać, są wiążące przede wszystkim dla samych zespołów, a nie wnioskodawców, którzy w praktyce mogą złożyć wniosek do dowolnego zespołu, którego przewodniczący będzie następnie zobowiązany do określenia właściwego zespołu do jego rozpatrzenia i przekazania do niego wniosku. Sytuacje uzasadniające zwrot wniosku Natomiast w sytuacji, gdy z treści wniosku o wydanie orzeczenia wynika, że nie dotyczy on wydania orzeczenia bądź został złożony przez osobę nieuprawnioną, przewodniczący zespołu powinien niezwłocznie zwrócić wniosek wraz z wyjaśnieniem przyczyny zwrotu wniosku oraz informacją o możliwym sposobie rozpatrzenia sprawy. Należy przy tym pamiętać, że w przypadku potrzeby wydania dziecku dwóch rodzajów orzeczeń albo orzeczenia i opinii, albo dwóch rodzajów orzeczeń i opinii, wnioskodawca jest zobowiązany do złożenia tylko jednego wniosku. Jeżeli wnioskodawca złożył wniosek niekompletny, niezawierający wszystkich danych, oświadczeń bądź załączników, przewodniczący zespołu powinien wezwać go do uzupełnienia wniosku lub do przedstawienia brakującej dokumentacji w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W przypadku gdy brakuje należytej dokumentacji uzasadniającej wniosek lub też załączona dokumentacja jest niewystarczająca do wydania orzeczenia, badania niezbędne do wydania orzeczenia powinni przeprowadzić specjaliści poradni wskazani przez przewodniczącego zespołu, odpowiednio do posiadanej specjalności, z wyłączeniem badań niezbędnych do wydania zaświadczenia o stanie zdrowia dziecka, o którym mowa w § 6 ust. 4 Rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. W drugiej części artykułu omówione zostaną regulacje prawne dotyczące trybu rozpatrywania wniosku o wydawanie orzeczenia o potrzebie lub braku potrzeby indywidualnego nauczania, a także procedury odwoławczej.