STAN PRAWNY NA 24 KWIETNIA 2026

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jest jednym z rodzajów orzeczeń wydawanych przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Począwszy od wejścia w życie Ustawy Prawo oświatowe, orzeczenia te nie mogą być wydawane przez niepubliczne poradnie. Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego odgrywają zasadniczą rolę w procesie edukacyjnym uczniów z niepełnosprawnością, niedostosowaniem społecznym oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

W części pierwszej artykułu omówione zostaną najważniejsze regulacje prawne dotyczące orzecznictwa w zakresie potrzeb kształcenia specjalnego na tle prawa oświatowego, a także trybu przygotowania i złożenia wniosku o wydanie orzeczenia.

Nowe rozporządzenie

Począwszy od 14 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowe Rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Należy jednak zaznaczyć, że § 7 ust. 6 i 7 i § 8 nowego Rozporządzenia wchodzą w życie dopiero 1 września 2026 r. Przepisy te dotyczą:

• zakresu treści opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce, w tym o trudnościach oraz mocnych stronach i uzdolnieniach dziecka lub ucznia rozpoznanych przez nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem,
• zakresu informacji o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce, w tym o trudnościach oraz mocnych stronach i uzdolnieniach dziecka lub ucznia rozpoznanych przez nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem,
• obowiązku przeprowadzenia przez zespół oceny funkcjonowania dziecka lub ucznia przed wydaniem orzeczenia lub opinii.

Ponadto, zgodnie z przepisami przejściowymi zawartymi w nowym Rozporządzeniu:

1. do 31 sierpnia 2026 r. opinia, o której mowa w § 7 ust. 2 nowego Rozporządzenia, zawiera treści określone w § 7 ust. 3 starego Rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych,
2. wnioski o wydanie orzeczenia albo opinii złożone przed dniem wejścia w życie Rozporządzenia (a więc przed 14 kwietnia 2026 r.) zachowują ważność. Wnioski rozpatruje się na podstawie przepisów dotychczasowych (zgodnie ze starym Rozporządzeniem), z tym że przewodniczący zespołu wzywa wnioskodawców do uzupełnienia wniosków o dane, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 6 i 12, i oświadczenia, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 4 i ust. 4 nowego Rozporządzenia, a także dokumenty, o których mowa w § 6 ust. 3 nowego Rozporządzenia, w terminie 14 dni od dnia jego wejścia w życie,
3. do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowego Rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe,
4. do orzeczeń i opinii wydanych zgodnie z pkt 2 i 3 powyżej stosuje się przepis § 30 nowego Rozporządzenia (dotyczący zasad przekazywania orzeczeń lub opinii),
5. orzeczenia i opinie wydane przed 14 kwietnia 2026 r. pozostają w mocy,
6. do odwołań od orzeczeń, o których mowa w pkt 4 i 5 powyżej, stosuje się przepisy dotychczasowe (zawarte w starym Rozporządzeniu).

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego a prawo oświatowe

Jak już zostało wspomniane, orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego odgrywają istotną rolę w systemie oświaty, który przewiduje w tym zakresie istnienie szczególnych form organizowania nauczania. W definicji szkoły specjalnej i oddziału specjalnego oraz odpowiednio przedszkola (art. 4 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego) wskazano, że są to szkoły lub oddziały dla uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, zorganizowane zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Natomiast oddziały integracyjne są oddziałami szkolnymi (bądź przedszkolnymi), w których uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczą się i wychowują razem z pozostałymi uczniami, zorganizowanymi zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ww. Rozporządzenia.

Chociaż są to formy organizowania nauczania, które w ocenie ustawodawcy w najpełniejszym stopniu pozwolą na realizację potrzeb uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego, to ich kształcenie może odbywać się również w szkołach (przedszkolach) ogólnodostępnych bądź placówkach oświatowych, wedle zasad określonych w ww. Rozporządzeniu.

Wspomniany akt prawny określa również pewne wyjątki w tym zakresie, np. przedszkoli specjalnych i oddziałów specjalnych w przedszkolach ogólnodostępnych nie organizuje się dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim.

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jest związane również z:

• okresem trwania wychowania przedszkolnego (art. 31 ust. 2 Prawa oświatowego),
• spełnianiem obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki odpowiednio poza przedszkolem lub szkołą (art. 37 ust. 3 i 5 Prawa oświatowego),
• odraczaniem spełniania obowiązku szkolnego (art. 38 Prawa oświatowego),
• nałożonymi na dyrektora szkoły lub przedszkola obowiązkami – wśród nich znajduje się odpowiedzialność za realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia (art. 68 ust. 1 pkt 10 Prawa oświatowego),