STAN PRAWNY NA 17 GRUDNIA 2019 Nagroda jubileuszowa Opracował: Marcin Majchrzak, prawnik, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, świadczy pomoc prawną w ramach własnej kancelarii, autor licznych opracowań i artykułów z zakresu tematyki kadrowo-płacowej, prawa związkowego oraz prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2215), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (Dz.U. z 2001 r. Nr 128 poz. 1418), • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.). Nagroda jubileuszowa to rodzaj gratyfikacji przyznawanej nauczycielowi z tytułu pozostawania w stosunku pracy przez określony czas. Regulując jej przyznawanie, należy mieć na uwadze, by w sposób prawidłowy obliczyć okres pracy uprawniający do nagrody. W przeciwnym wypadku nagroda przyznana nauczycielowi może okazać się świadczeniem nienależnym. Jakie są zasady jej przyznawania? Podstawowe zasady przyznawania nagrody jubileuszowej Podstawowe zasady przyznawania nagrody jubileuszowej nauczycielom określone zostały w art. 47 KN, a także w Rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (dalej: Rozporządzenie). Nagroda jubileuszowa przysługuje z tytułu wieloletniej pracy w zakładzie (branży lub zawodzie). Jej istotą jest nagradzanie pracy u jednego pracodawcy – tego, u którego przewidziana jest taka nagroda, i u którego pracownik nabył do niej prawo. Gratyfikacja jubileuszowa jest świadczeniem fakultatywnym o charakterze zakładowym (branżowym, zawodowym). Wobec braku powszechnego wzorca jej regulacji, przepisy płacowe (zakładowe lub branżowe) mogą kształtować do niej prawo w sposób samodzielny i swobodny (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2002 r., sygn. akt I PKN 820/00). W przypadku nauczycieli zatrudnionych w publicznych jednostkach oświaty prawo do nagrody jubileuszowej określają art. 47 KN oraz wskazane powyżej Rozporządzenie. Nagroda ta nie przysługuje natomiast nauczycielom zatrudnionym w niepublicznych jednostkach oświaty, chyba że wewnętrzne regulacje płacowe w danej jednostce stanowią inaczej. Nagroda jubileuszowa nie jest uwzględniana w podstawie wymiaru np. wynagrodzenia i ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy (nie jest formalnie uznawana za jeden ze składników wynagrodzenia), lecz za tzw. świadczenie odrębne. Wysokość nagrody zależy od stażu pracy nauczyciela – im jest on wyższy, tym nagroda jest większa i wynosi odpowiednio: • za 20 lat pracy – 75 proc. wynagrodzenia miesięcznego, • za 25 lat pracy – 100 proc. wynagrodzenia miesięcznego, • za 30 lat pracy – 150 proc. wynagrodzenia miesięcznego, • za 35 lat pracy – 200 proc. wynagrodzenia miesięcznego, • za 40 lat pracy – 250 proc. wynagrodzenia miesięcznego. Okresy pracy uprawniające do nagrody Generalna zasada jest taka, że do okresu pracy uprawniającego nauczyciela do nagrody jubileuszowej zalicza się wszystkie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one zaliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Bez znaczenia pozostają rodzaj wykonywanej uprzednio pracy oraz sposób jej zakończenia. Wliczeniu podlegać będą okresy wykonywania pracy, których podstawą był stosunek pracy wykonywany w ramach umowy o pracę, mianowania, wyboru, powołania, spółdzielczej umowy o pracę – niezależnie od tego, czy praca ta była wykonywana w charakterze nauczyciela, czy też nie. Istotne jest natomiast, by zatrudnienie nauczycielskie miało miejsce w momencie upływu okresu uprawniającego do nagrody. Warto zapamiętać, że w przypadku równoczesnego pozostawania w więcej niż jednym stosunku pracy do okresu pracy uprawniającego do nagrody zalicza się tylko jeden z tych okresów (§ 1 ust. 2 Rozporządzenia). Z innej strony – nauczyciel zatrudniony w kilku placówkach będzie miał prawo do nagrody jubileuszowej w każdym miejscu pracy z osobna. W takiej sytuacji, przy zachowaniu zasady, o której mowa w § 1 ust. 2 Rozporządzenia, zakończone okresy pracy będą wliczane w każdym miejscu pracy. Do innych okresów pracy, które zaliczają się do stażu uprawniającego do nagrody, należą m.in.: • urlop macierzyński, • urlop wychowawczy, • urlop ojcowski, • urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, • urlop rodzicielski, • czynna służba wojskowa, • pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, • okres, za który pracownikowi pozostającemu bez pracy przysługuje odszkodowanie w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, z przyczyn niedotyczących pracownika, • okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w indywidualnym gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka lub okresy pracy w takim gospodarstwie przypadające: o przed 1 stycznia 1983 r. – okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym powadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub ze współmałżonkiem, o po 31 grudnia 1982 r. – okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika (okresy te potwierdza na wniosek osoby zainteresowanej urząd gminy). Zaliczeniu nie będą podlegać natomiast: • okresy pracy wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych, • okresy prowadzenia działalności gospodarczej, • okresy pracy w innym zakładzie, w którym pracownik był lub jest aktualnie zatrudniony równolegle (§ 1 ust. 2 Rozporządzenia), • okresy urlopów bezpłatnych, chyba że co innego wynika z przepisów obowiązujących u danego pracodawcy. Nabycie prawa do nagrody Przepisy wskazują, że nauczyciel nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu, w którym upływa okres uprawniający do nagrody. Przedszkole powinno więc wypłacić nagrodę już dzień po upływie ww. okresów, które przesądzają o nabyciu prawa do nagrody. Oznacza to również, że nauczyciel, w celu uzyskania nagrody, w dniu upływu okresu uprawniającego do jej przyznania powinien być w przedszkolu zatrudniony. Sąd Najwyższy wskazał w Uchwale z dnia 19 sierpnia 1992 r., I PZP 49/92, że nabycie prawa do nagrody jubileuszowej przez pracownicę korzystającą z urlopu wychowawczego następuje w dniu upływu okresu uprawniającego do tej nagrody. Analogicznie przyjmuje się, że nauczyciel w przypadku przebywania na zwolnieniu lekarskim także nabywa prawo do nagrody jubileuszowej. W Wyroku z dnia 19 sierpnia 1999 r., I PKN 189/99, Sąd Najwyższy wskazał, że nagroda jubileuszowa jest wymagalna niezwłocznie po nabyciu do niej prawa i od tej chwili należą się odsetki, choćby pracownik później wykazał okoliczności stanowiące przesłanki uprawniające do nagrody, a pracodawcy nie można było przypisać winy w opóźnieniu. W sytuacji, w której w aktach osobowych brak jest odpowiedniej dokumentacji – nauczyciel powinien udokumentować swoje prawo do nagrody (§ 2 Rozporządzenia). Dokumentami, które będą mogły stanowić podstawę do obliczenia terminu uprawniającego do przyznania nagrody, to przede wszystkim świadectwa pracy bądź inne dokumenty, z których wynikać będzie długość okresów zatrudnienia nauczyciela. W przypadku pozostałych okresów nauczyciel powinien przedstawić stosowne oświadczenie. Dopuszcza się też posłużenie się innymi dokumentami, jeżeli na ich podstawie można ustalić okres zatrudnienia nauczyciela. Na szczególnych zasadach nagroda może być wypłacona nauczycielom przechodzącym na emeryturę lub rentę. Zgodnie z przepisami w przypadku rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, nagrodę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Zasada ta nie ma zastosowania w przypadku nauczycieli przechodzących na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Podstawa obliczenia wysokości nagrody jubileuszowej Stosownie do przepisów podstawę do obliczenia nagrody jubileuszowej stanowi wynagrodzenie miesięczne przysługujące nauczycielowi w dniu nabycia prawa do nagrody, a jeżeli jest to dla nauczyciela korzystniejsze – wynagrodzenie przysługujące mu w dniu jej wypłaty. W przypadku gdy nauczyciel nabył prawo do nagrody jubileuszowej, będąc zatrudnionym w innym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin niż w dniu jej wypłaty, podstawę obliczenia nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujące nauczycielowi w dniu nabycia prawa do nagrody. Nagrodę oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. W praktyce może zdarzyć się, że np. nauczyciel otrzyma prawo do nagrody jubileuszowej za 25 lat pracy, jednak po tym czasie jest w stanie udokumentować prawo do nagrody w wyższym wymiarze (np. odnalazł zagubione uprzednio dokumenty). Wtedy nauczycielowi mającemu okres pracy dłuższy niż wymagany do nagrody danego stopnia, któremu w ciągu 12 miesięcy od tego dnia upłynie okres uprawniający go do nagrody wyższego stopnia, nagrodę niższą wypłaca się w pełnej wysokości, natomiast w dniu nabycia prawa do nagrody wyższej – wypłaca się różnicę między kwotą nagrody wyższej a kwotą nagrody niższej (§ 3 ust. 2 Rozporządzenia). Konsekwencje nieprawidłowego udokumentowania prawa do nagrody W przypadku nieprawidłowego udokumentowania prawa do nagrody, w wyniku którego zostanie ona wypłacona, nauczyciel powinien liczyć się z koniecznością jej zwrotu – zostanie ona uznana za świadczenie nienależne. Jeżeli nauczyciel odmówi zwrotu bezprawnie wypłaconej nagrody, przedszkole będzie miało prawo, na podstawie art. 410 Kodeksu cywilnego, żądać zwrotu nienależnie wypłaconej nagrody przed sądem. Nie jest dopuszczalne natomiast dokonanie jednostronnego potrącenia nienależnie wypłaconej nagrody z należnego pracownikowi wynagrodzenia. Jeżeli pracownik wyrazi zgodę na dokonanie potrącenia, należy go dokonywać na podstawie art. 91 Kodeksu pracy (przy czym bezwzględnie trzeba zgodę pracownika na dokonanie potrącenia uzyskać na piśmie).