STAN PRAWNY NA 29 LISTOPADA 2019 Zmiana imienia przedszkola publicznego Opracował: Patryk Kuzior, doktor nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa oświatowego, urzędnik państwowy zatrudniony na wyższym stanowisku w Służbie Cywilnej, od kilku lat zastępca rzecznika dyscyplinarnego, autor wielu opracowań z zakresu prawa pracy i prawa oświatowego. Zaktualizował: Roman Lorens, konsultant ds. organizacji i zarządzania oświatą, ekspert ds. awansu zawodowego nauczycieli, były długoletni dyrektor szkoły, lider i koordynator doskonalenia zawodowego nauczycieli i kadry kierowniczej szkół, autor licznych artykułów z zakresu zarządzania oświatą i publikacji książkowych Postawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1148 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2019 r. poz. 502), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 4 kwietnia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2018 r. poz. 691), • Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1103). Nazwa przedszkola – regulacje prawne Potrzeba zmiany nazwy placówki może mieć rozmaite uwarunkowania. Co musi zrobić dyrektor, by nadać przedszkolu nowe imię? Na temat nazwy placówki oświatowej Ustawa Prawo oświatowe wypowiada się dość lakonicznie. W art. 88 ust. 1 wspomina bowiem, że nazwa placówki publicznej jest jednym z elementów, które określa się w jej akcie założycielskim, z kolei art. 102 ust. 1 pkt 1 w stosunku do przedszkola publicznego przesądza o tym, że nazwa placówki powinna zostać określona w statucie. Żaden z przepisów upo. nie wskazuje natomiast, z jakich elementów składa się nazwa placówki, nie wspomina też o możliwości nadawania jej imienia oraz szczegółach związanych z tym procesem. Dopiero przepisy Rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli precyzują, jakie elementy tworzą nazwy szkół i placówek poszczególnych typów. Przewidują one, że nazwa może składać się także z niewątpliwie wyróżniającego ją spośród pozostałych placówek elementu, jakim jest imię. Podkreślić należy, że na gruncie regulacji wspomnianego aktu wykonawczego imię przedszkola nie jest elementem koniecznym nazwy, w związku z czym organy przedszkola nie są zobligowane do podejmowania działań na rzecz uzyskania dla placówki imienia. Z przepisów odnoszących się do nazwy placówki oświatowej wynika również, że imię placówki jest w zasadzie jedynym jej elementem, na który wpływ ma – o czym będzie jeszcze mowa dalej – jej społeczność. Wszystkie inne elementy, jak typ placówki, numer porządkowy, oznaczenie siedziby, ewentualne określenie innego niż polski języka nauczania w przedszkolu z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych (albo językiem regionalnym) czy określenia przymiotnikowe związane ze specyfiką działalności przedszkola (np. specjalne, integracyjne), są pochodnymi decyzji organu prowadzącego i wynikają z takiej, a nie innej organizacji placówki. Na mocy nowelizacji Rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (która weszła w życie 5 kwietnia 2018 r.) możliwe jest także zawarcie w nazwie przedszkola dodatkowego określenia wynikającego z potrzeb i oczekiwań społeczności lokalnej lub przedszkolnej, informującego o specyfice przedszkola i realizowanych w nim szczególnych celach kształcenia, wychowania i opieki. Wprowadzenie takiego określenia możliwe jest po uzyskaniu zgody organu prowadzącego. Zgodnie z § 2 ust. 8 Rozporządzenia imię przedszkolu nadaje organ prowadzący przedszkole na wniosek rady przedszkola, a w przypadku braku rady przedszkola – na wspólny wniosek rady pedagogicznej i rady rodziców. Zaznaczony został zatem wyraźny podział kompetencji pomiędzy organem prowadzącym a organami przedszkola, przy czym dla skuteczności całego postępowania konieczne jest ich współdziałanie. Wykluczone jest bowiem, by organ prowadzący nadał imię przedszkolu bez wniosku płynącego ze strony organów przedszkola, podobnie jak samo podjęcie inicjatywy przez organy przedszkola i złożenie wniosku nie wywiera skutku bez decyzji organu prowadzącego wieńczącej ten proces. Nadawanie i zmiana imienia Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że organ prowadzący jest związany złożonym wnioskiem o nadanie imienia, ale tylko w tym sensie, że nie może dla placówki obrać innego patrona niż wskazany we wniosku. Organ prowadzący decyzję o nadaniu imienia placówce podejmuje suwerennie i może odrzucić złożony wniosek. Co się tyczy samej formy decyzji, to w przypadku przedszkoli prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego imię nadaje rada gminy w drodze uchwały. Uchwała ta nie stanowi aktu prawa miejscowego, w związku z czym nie podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Jeśli chodzi o inicjatywę w sprawie nadania imienia, to wniosek do organu prowadzącego może być złożony przez radę przedszkola, a w przypadku braku rady przedszkola – wspólnie przez radę pedagogiczną i radę rodziców. Zaznaczyć również trzeba, że przy zmianie imienia prawo do złożenia wniosku przysługuje zarówno radzie przedszkola, jak i – w przypadku braku rady – działającym wspólnie radzie pedagogicznej oraz radzie rodziców. Przepisy nie przewidują wprost możliwości rezygnacji z ustalonego wcześniej imienia przedszkola albo jego zmiany. Jednak dopuszczalność takiego działania wydaje się oczywista i nie jest kwestionowana ani w doktrynie, ani w orzecznictwie, i to zarówno w odniesieniu do przedszkoli publicznych, jak i niepublicznych. Skoro przepisy nie przewidują, w jakim trybie mogłoby dojść do zmiany imienia placówki, należy założyć, że następuje ona wedle tej samej procedury, co nadawanie imienia przedszkolu, które go jeszcze nie posiada. Wybór patrona przedszkola W przepisach prawa nie znajdziemy wytycznych do wyboru imienia dla niepublicznej placówki oświatowej. Biorąc jednak pod uwagę, że nadanie imienia przedszkolu to wydarzenie szczególne, a sam patron niewątpliwie wpływa na kształtowanie wizerunku placówki, wybór ten powinien być świadomy i przemyślany. Patronem może być: • osoba fizyczna – polityk, przywódca, pisarz, artysta, naukowiec, bohater narodowy (np. Bolesław Chrobry, Stefan Żeromski, Adam Mickiewicz, Mikołaj Kopernik), • pewna nazwana grupa osób (np. Nobliści Polscy, Powstańcy Warszawscy), • organizacja czy instytucja (np. Unia Europejska, ONZ). Choć formalnie nie ma zakazu, to jednak pewne kontrowersje może budzić wybór na patrona postaci fikcyjnej, np. funkcjonującej w literaturze. Na szerszą skalę taki zwyczaj przyjął się właśnie w stosunku do przedszkoli i tylko na tym poziomie edukacji taki krok wydaje się racjonalny i uzasadniony względami wychowawczymi oraz poziomem dojrzałości głównych odbiorców usługi edukacyjnej. Z wyborem popularnych postaci z literatury dziecięcej czy filmów trzeba być jednak ostrożnym, by nie narazić się na problemy z zakresu prawa autorskiego. Ponieważ przepisy milczą również na temat nadawania placówce imienia osoby żyjącej, należy przyjąć, że takie działanie jest dopuszczalne. Odrębną i pozaprawną kwestią jest natomiast pewne ryzyko związane z tym, że w przypadku osoby żyjącej jej dalsza postawa życiowa i przyszłe działania mogą po latach zmienić jej odbiór społeczny i sprawić, że nie będzie ona już godna zaszczytu patronowania. Jeśli przedszkole zdecyduje się na imię osoby żyjącej, zasadne będzie uprzednie zwrócenie się do tej osoby o zgodę, aby nie narazić się na zarzut naruszenia dóbr osobistych. W przypadku wyboru dla placówki imienia osoby zmarłej w nieodległej przeszłości warto również dla uniknięcia ewentualnej niezręcznej sytuacji zwrócić się z zapytaniem o zgodę do krewnych tej osoby. Działania takiego można natomiast zaniechać w przypadku postaci historycznych, których działalność stała się swoistym dziedzictwem narodowym. Ustawa dekomunizacyjna Konieczność zmiany imienia placówki oświatowej może wynikać także z przepisów tzw. ustawy dekomunizacyjnej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 Ustawy nazwy m.in. jednostek organizacyjnych nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą ani upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Z dalszych ustępów wynika, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944–1989. Ustawa dekomunizacyjna przewidziała w art. 6 ust. 1 roczny termin – od momentu wejścia w życie (tj. od 2 września 2016 r.) – na zmianę m.in. takiego imienia placówki oświatowej, które w świetle cytowanych wyżej przepisów narusza przepisy Ustawy. Wybór patrona Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób powinno dojść do ustalenia przez społeczność przedszkola kandydata na patrona. Biorąc jednak pod uwagę, że pożądane jest, aby wybór ten był akceptowany przez całą społeczność placówki, konieczne wydaje się podjęcie na forum przedszkola dyskusji nad osobą patrona oraz wartościami, jakie on reprezentuje. Trzeba mieć też świadomość, że w przypadku zmiany imienia placówki nieuniknione wydaje się zderzenie różnych racji, albowiem część członków społeczności może kwestionować zasadność zmiany. Naturalne wydaje się także porównywanie dotychczasowego patrona i wartości z nim związanych z ewentualnym nowym patronem i wszystkim, co się z nim łączy. W związku z nadaniem oraz ewentualną zmianą imienia przedszkola modyfikacji ulega pełne brzmienie nazwy placówki. Z tego powodu dyrektor zobowiązany jest zmienić wywieszone na budynku tablice oraz używane pieczęcie z nazwą placówki. Nowe imię jako element nazwy przedszkola konsekwentnie powinno też zacząć funkcjonować w dokumentacji placówki. Z uwagi zaś na doniosłość wydarzenia w dobrym tonie jest przygotowanie na tę okoliczność specjalnej uroczystości.