STAN PRAWNY NA 23 LIPCA 2021 Urlop dyrektora poradni Opracował: Marcin Majchrzak, radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2215 ze zm.), • Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2029 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1455), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1082). Obowiązująca od początku 2018 r. Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych spowodowała wprowadzenie istotnych zmian w Karcie nauczyciela. W pewnym stopniu wpłynęła ona na sposób wykorzystywania urlopu wypoczynkowego przez nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym również tych pełniących funkcję dyrektora. Poniżej prezentujemy zestawienie informacji na temat urlopów wypoczynkowych dyrektorów poradni psychologiczno-pedagogicznych po 1 stycznia 2018 r. Przepisy regulujące sposób wykorzystania przez dyrektorów urlopu wypoczynkowego Dyrektorzy poradni psychologiczno-pedagogicznych, podobnie jak wszyscy pracownicy, mają prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego (art. 152 k.p.). Należy jednak zauważyć, że w przypadku poradni oraz zatrudnionych w niej nauczycieli (w tym pełniących funkcję dyrektora) zastosowanie znajdują przepisy szczególne, zamieszczone w KN. W stosunku do dyrektorów poradni należy zatem w pierwszej kolejności stosować przepisy zawarte w art. 64–67 KN, a dopiero w kwestiach nieuregulowanych w KN zastosowanie znajdą ogólne przepisy dotyczące urlopów wypoczynkowych zawarte w Dziale VII k.p. – urlopy pracownicze. W przypadku dyrektorów poradni niebędących nauczycielami zastosowanie znajdą wyłącznie ogólne przepisy prawa pracy określone w art. 152–1741 k.p. Ponieważ z reguły funkcja dyrektora zostaje powierzona nauczycielom, poniżej znalazło się omówienie przepisów skierowanych do tej grupy osób. Wymiar urlopu wypoczynkowego Wymiar urlopu wypoczynkowego przysługującego dyrektorowi poradni określa art. 64 ust. 3 KN. Przepis ten odnosi się do wymiaru urlopu nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach nieferyjnych – a więc obejmuje swoim zakresem również nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zgodnie z nim wymiar urlopu wypoczynkowego został ustalony na poziomie 35 dni roboczych w skali roku. Chociaż wymiar ten jest niższy niż w przypadku nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach feryjnych, to nauczyciele placówek nieferyjnych posiadają w zamian nieco większą swobodę w określaniu terminu jego wykorzystania. W stosunku do dyrektorów poradni zastosowanie znajduje również przepis art. 64 ust. 5a KN – zgodnie z nim nauczyciel (dyrektor) zatrudniony w poradni w przypadku nawiązania lub ustania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego, zgodnie z odrębnymi przepisami. Do przepisów tych należy przede wszystkim art. 1551 k.p. Wskazuje on na kilka zasad ustalania urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym. Zgodnie z nim w roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, pracownikowi przysługuje urlop: 1) u dotychczasowego pracodawcy – w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze (w takim przypadku w kolejnym miejscu pracy wymiar urlopu będzie odpowiednio niższy), 2) u kolejnego pracodawcy – w wymiarze: • proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego – w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego, • proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym – w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego. Zasadę obliczania urlopu w wymiarze proporcjonalnym z pkt 2 powyżej stosuje się odpowiednio w sytuacji, gdy pracownik podejmuje pracę u kolejnego pracodawcy w ciągu innego roku kalendarzowego niż rok, w którym ustał jego stosunek pracy z poprzednim pracodawcą. Przy ustalaniu urlopu w wymiarze proporcjonalnym z wykorzystaniem powyższych zasad należy pamiętać, że kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada 1/12 wymiaru urlopu przysługującego dyrektorowi, natomiast niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca (art. 1552a k.p.). Termin udzielenia urlopu wypoczynkowego dyrektorowi poradni Chociaż, jak już wspomniano, nauczyciele (w tym dyrektorzy będący nauczycielami) zatrudnieni w placówkach nieferyjnych (w tym w poradniach) mają nieco większą swobodę w określaniu terminu wykorzystania przysługującego im urlopu wypoczynkowego, to jednak prawidłowa organizacja pracy poradni wymaga, by termin ten był wcześniej znany. W rezultacie, zgodnie z art. 64 ust. 3 KN, urlop wypoczynkowy nauczycieli poradni, w tym dyrektora będącego nauczycielem, powinien być wykorzystany w czasie ustalonym w planie urlopów. Szczegółowe regulacje dotyczące planów urlopowych znajdują się w art. 163 k.p. Zgodnie z nimi urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan ten ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Planem urlopów nie obejmuje się części urlopu udzielanego pracownikowi zgodnie z art. 1672 (w trybie „na żądanie”) – co oznacza, że w planie urlopowym należy zaznaczyć 31 z 35 przysługujących obecnie dyrektorowi poradni dni urlopu. Należy podkreślić, że w przypadku placówek nieferyjnych nie znajdzie zastosowania przepis, zgodnie z którym pracodawca nie ustala planu urlopów, jeżeli zakładowa organizacja związkowa wyraziła na to zgodę. Plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy. W realiach organizacji pracy poradni należy jednak zwrócić uwagę na specyficzną sytuację prawną dyrektora, który pełni jednocześnie funkcję kierownika zakładu pracy dla zatrudnionych w poradni nauczycieli i pracowników niepedagogicznych. Z drugiej strony zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 6 Ustawy Prawo oświatowe wykonywanie czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w stosunku do dyrektorów szkół i placówek oświatowych jest zadaniem organu prowadzącego. Czy w związku z tym urlop dyrektora powinien zostać uwzględniony w planie urlopów działającym w poradni? Wydaje się, że tak, ponieważ dyrektor, pomimo tego, że czynności z zakresu prawa pracy są wykonywane wobec niego przez organ prowadzący, nadal jest pracownikiem danej poradni i stanowi jej organizacyjną część. Dlatego jego urlop powinien zostać ustalony w planie urlopów danej poradni, lecz po dokonaniu odpowiednich ustaleń z organem prowadzącym. Urlop dyrektora poradni a współpraca z organem prowadzącym Jak już zostało wspomniane, czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do dyrektora poradni wykonuje organ prowadzący. Oznacza to konieczność ścisłej współpracy z nim w zakresie sposobu wykorzystywania przez dyrektora należnego mu urlopu. W praktyce oznacza to, że: 1. Dyrektor musi uzyskać zgodę organu prowadzącego na skorzystanie z urlopu w danym terminie (powinien złożyć do organu stosowny wniosek urlopowy). 2. Dyrektor musi uzyskać zgodę organu prowadzącego na przesunięcie terminu urlopu (powinien złożyć w tym celu umotywowany ważnymi przyczynami wniosek – art. 164 § 1 k.p.). 3. Termin urlopu dyrektora może zostać przesunięty przez organ prowadzący z powodu szczególnych potrzeb poradni, jeżeli jego nieobecność spowodowałaby poważne zakłócenia w toku pracy – art. 164 § 2 k.p. 4. Dyrektor może zostać odwołany z rozpoczętego już urlopu – jeżeli jego obecności w poradni wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu – art. 167 § 1 k.p. (przy czym w takiej sytuacji koszty poniesione przez dyrektora związane z odwołaniem go z urlopu powinny zostać pokryte). Urlop na żądanie Wymiar urlopu na żądanie wynosi cztery dni w każdym roku kalendarzowym, przy czym dyrektor powinien zgłosić organowi prowadzącemu chęć skorzystania z urlopu w tym trybie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Należy jednak mieć na uwadze, że pomimo stanowczego brzmienia przepisu (pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu na żądanie pracownika w terminie przez niego wskazanym) w praktyce przyjmuje się, że ostateczna zgoda na udzielenie urlopu na żądanie należy mimo wszystko do pracodawcy, natomiast w przypadku dyrektorów poradni – do organu prowadzącego. Czas trwania urlopu W przypadku dyrektorów poradni zastosowanie znajdzie art. 162 k.p., zgodnie z którym przynajmniej jedna z przysługujących dyrektorowi części urlopu wypoczynkowego powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Uznaje się, że jest to minimalny okres, który pozwala na faktyczną regenerację organizmu pracownika. W praktyce oznacza to, że przynajmniej jedna z części urlopu powinna zostać dyrektorowi udzielona na 10 dni roboczych. Pozostałe części urlopu mogą zostać wykorzystane dowolnie, przy czym zgodnie z art. 168 k.p. urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym w planie urlopów należy dyrektorowi udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Sytuacje uzasadniające przesunięcie urlopu na późniejszy termin W stosunku do dyrektorów poradni zastosowanie znajdzie obowiązujący od 1 stycznia 2018 r. art. 66a KN. Zawiera on katalog sytuacji, które uzasadniają przesunięcie urlopu wypoczynkowego na późniejszy termin. Odnosi się on do dwóch przypadków: 1. Sytuacji uzasadniających przesunięcie nierozpoczętego jeszcze urlopu na późniejszy termin (art. 66a ust. 1 KN). 2. Sytuacji uzasadniających przesunięcie niewykorzystanej części rozpoczętego już urlopu wypoczynkowego na późniejszy termin (art. 66a ust. 2 KN). W przypadku gdy dyrektor poradni nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu: • czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, • odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, • powołania na ćwiczenia wojskowe lub na przeszkolenie wojskowe albo stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, na czas do trzech miesięcy, • urlopu macierzyńskiego, • urlopu dla poratowania zdrowia – urlop wypoczynkowy ulega przesunięciu na termin późniejszy. Zwrot „w szczególności” wskazuje, że również inne okoliczności, które usprawiedliwiają nieobecność dyrektora w poradni (np. konieczność opieki nad chorym dzieckiem), będą przemawiały za przesunięciem urlopu na termin późniejszy. Natomiast część urlopu wypoczynkowego niewykorzystaną z powodu: • czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, • odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, • odbywania ćwiczeń wojskowych lub przeszkolenia wojskowego albo pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, przez czas do trzech miesięcy, • urlopu macierzyńskiego, • urlopu dla poratowania zdrowia – udziela się w terminie późniejszym. W pozostałych sytuacjach, nieprzewidzianych w art. 66a KN, przesunięcie terminu urlopu może nastąpić wyłącznie na wniosek dyrektora umotywowany ważnymi potrzebami – zgodnie z art. 164 § 1 k.p. Wynagrodzenie za czas urlopu Sposób ustalania wysokości wynagrodzenia za czas urlopu dyrektora poradni został określony w art. 67 KN. Zgodnie z nim za czas urlopu wypoczynkowego nauczycielowi (dyrektorowi poradni będącemu nauczycielem) przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i zajęcia dodatkowe oblicza się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu wszystkich miesięcy danego roku szkolnego poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu, a jeżeli okres zatrudnienia jest krótszy od roku szkolnego – z tego okresu. Jeżeli wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i zajęcia dodatkowe uległa zmianie w okresie, z którego oblicza się wynagrodzenie za urlop, lub w miesiącu wykorzystywania urlopu, wynagrodzenie to ulega przeliczeniu. Szczegółowe zasady obliczania wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy zostały określone w Rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli. Ekwiwalent za niewykorzystany urlop Kolejnym istotnym z punktu widzenia dyrektorów poradni przepisem odnoszącym się do urlopu wypoczynkowego jest art. 66 ust. 2 KN. Określa on przypadki, kiedy dyrektorowi przysługiwać będzie ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop. Zgodnie z nim w razie niewykorzystania przysługującego urlopu wypoczynkowego z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, powołania do zasadniczej służby wojskowej albo do odbywania zastępczo obowiązku tej służby, do okresowej służby wojskowej lub do odbywania długotrwałego przeszkolenia wojskowego nauczycielowi (dyrektorowi będącemu nauczycielem) przysługuje ekwiwalent pieniężny za okres niewykorzystanego urlopu, nie więcej jednak niż za 35 dni roboczych.