STAN PRAWNY NA 26 KWIETNIA 2019 Zmiana profilu przedszkola Opracował: Paweł Kuczma, doktor nauk prawnych, radca prawny, nauczyciel akademicki, autor ponad 60 publikacji naukowych, w tym 4 książek Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.). W ostatnich miesiącach mieliśmy do czynienia z poważną zmianą Ustawy o systemie oświaty. Została ona bowiem znowelizowana Ustawą Prawo oświatowe. Nowelizacja spowodowała, że większość przepisów, m.in. związanych z zakładaniem przedszkola, jego organizacją, kwestiami nadzoru placówek, które do niedawna uregulowane były w Ustawie o systemie oświaty, znalazła się w nowym akcie prawnym. Czy obowiązujące regulacje otwierają drogę do wprowadzania nowatorskich rozwiązań edukacyjnych? W jakim zakresie są one możliwe w przedszkolach? W jaki sposób zmienić profil placówki, tak by stała się ona atrakcyjna z perspektywy dzieci i rodziców? Warto się nad tymi kwestiami zastanowić. Rodzaje przedszkoli W Prawie oświatowym mowa jest o dwóch podstawowych rodzajach przedszkoli: publicznych i niepublicznych. Jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić jedynie przedszkola publiczne (art. 8 ust. 3), które czasami określane są jako przedszkola samorządowe lub przedszkola miejskie. Do zakładania i prowadzenia przedszkoli niepublicznych upoważnione są z kolei osoby fizyczne oraz osoby prawne. Ustawodawca nie dookreśla bliżej tych podmiotów, co oznacza, że nie przewiduje żadnych ograniczeń podmiotowych w tym względzie. Należy przypomnieć, że zgodnie z zapisami Prawa oświatowego to organ prowadzący przedszkole odpowiada za działalność placówki (art. 10 ust. 1), a jego zadania określone są w art. 13 ustawy. W praktyce pojawiają się jeszcze inne przymiotniki określające charakter przedszkola, np. katolickie czy społeczne. Najczęściej mają one charakter placówek niepublicznych, ale nie jest to regułą. Taki odmienny status wynika ze specyfiki pracy danego przedszkola, w którym realizowane są inne cele i zadania, a wpływ na to ma rodzaj organu prowadzącego placówkę. Może nim być fundacja, stowarzyszenie (przedszkola społeczne) czy osoba prawna zakonna (przedszkole katolickie, prawosławne itd.). Profilowanie przedszkola niepublicznego Przedszkola prywatne mogą dość swobodnie regulować kwestie związane z ich celami i zadaniami. W praktyce pojawiają się więc np. przedszkola katolickie, które są prowadzone np. przez zakonnice i których program przewiduje choćby codzienną modlitwę, katechezę, poruszanie tematów religijnych podczas zajęć czy wreszcie krzewienie postaw chrześcijańskich. Oprócz wyznaniowych zakładane są w Polsce przedszkola Montessori, steinerowskie (waldorfskie), integracyjne, językowe, artystyczne, sportowe, ekologiczne, mniejszości narodowych i inne. Zakres wyboru i możliwości jest w tej materii duży. Należy podkreślić, że o charakterze placówki informować powinna nie tylko sama nazwa, ale przede wszystkim jej statut. To statut określa profil przedszkola. Placówki tego typu mogą również w specyficzny sposób ustalać i regulować zasady rekrutacji, tak aby uczestnikami zajęć były dzieci rodziców wyznających poglądy, zasady i wartości promowane w danym przedszkolu. Kwestia statutu przedszkola niepublicznego Zgodnie z art. 168 ust. 1 Prawa oświatowego osoby prawne i osoby fizyczne mogą zakładać placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Zgłoszenie do ewidencji powinno zawierać m.in. określenie typu i rodzaju placówki oraz statut. Organ jednostki samorządu terytorialnego dokonuje wpisu do ewidencji w ciągu 30 dni od daty zgłoszenia oraz z urzędu doręcza zgłaszającemu zaświadczenie o wpisie do ewidencji, a kopię zaświadczenia przekazuje właściwemu kuratorowi oświaty (art. 168 ust. 9 Prawa oświatowego). Organ jednostki samorządu terytorialnego wydaje decyzję o odmowie wpisu do ewidencji, jeżeli statut przedszkola jest sprzeczny z obowiązującym prawem i mimo wezwania nie został zmieniony (art. 168 ust. 112 pkt 2 Prawa oświatowego). Jeżeli przedszkole już funkcjonuje, ale zamierza zmienić swój profil, to wymaga to równocześnie dokonania zmiany statutu, a zazwyczaj także i nazwy. Przedszkole działa na podstawie statutu nadanego przez osobę prowadzącą. Jego zmianę osoba prowadząca przedszkole jest obowiązana zgłosić organowi jednostki samorządu terytorialnego w ciągu 14 dni od zmiany danych zawartych w zgłoszeniu. Przedszkole może zostać wykreślone z ewidencji, a więc utracić uprawnienia do prowadzenia działalności opiekuńczo- wychowawczej, m.in. gdy dojdzie do stwierdzenia w trybie nadzoru pedagogicznego, że działalność placówki lub organu ją prowadzącego jest niezgodna z przepisami Ustawy Prawo oświatowe, Ustawy o systemie oświaty, wydanych na ich podstawie rozporządzeń lub statutem bądź gdy wpisu w ewidencji dokonano z naruszeniem prawa (art. 169 ust. 1 Prawa oświatowego). W przypadku zmiany nazwy placówki konieczne jest dokonanie zmiany we wpisie do ewidencji prowadzonej przez gminę właściwą ze względu na miejsce prowadzenia przedszkola. Nadzór pedagogiczny nad przedszkolami niepublicznymi sprawują właściwi kuratorzy oświaty. Jeżeli niepubliczne przedszkole lub prowadzący je organ prowadzi działalność z naruszeniem przepisów prawa, tj. Prawa oświatowego, Ustawy o systemie oświaty, wydanych na ich podstawie rozporządzeń lub statutu, organ sprawujący nadzór pedagogiczny może polecić usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie (art. 180 ust. 2 Prawa oświatowego). Przekształcenie przedszkola publicznego w niepubliczne Może się zdarzyć sytuacja, że dyrektor przedszkola niepublicznego zarządza jednocześnie przedszkolem publicznym i docelowo chciałby je przekształcić w placówkę prywatną. Czy takie rozwiązanie jest możliwe? Unormowania Ustawy Prawo oświatowe nie regulują procedury, w oparciu o którą możliwe byłoby przekształcenie przedszkola publicznego, prowadzonego przez gminę, w niepubliczne. Oznacza to, że takiej możliwości po prostu nie ma. Tezę tę wspiera dodatkowo okoliczność, że w Ustawie wyraźnie wskazano, że gmina może prowadzić tylko przedszkola publiczne, co wyłącza bezdyskusyjnie inne możliwości w tym względzie. W pewien sposób do przekształcenia charakteru przedszkola publicznego może dojść w przypadku jego likwidacji i utworzenia nowej placówki na bazie jego majątku, który gmina ma prawo wynająć lub wydzierżawić osobie fizycznej lub prawnej zakładającej nowe przedszkole, tym razem niepubliczne. W sensie prawnym nie jest to jednak przekształcenie, ale powstanie nowego przedszkola, które prowadzone jest w dodatku przez podmiot inny niż poprzedni. W celu dokonania zmiany organu prowadzącego przedszkole i tym samym charakteru prawnego takiej placówki konieczna jest zatem jej likwidacja, która wymaga przeprowadzenia obowiązującej procedury określonej w art. 89 Prawa oświatowego i spełnienia związanych z tym następujących obowiązków: • likwidacja może nastąpić z końcem roku szkolnego i może jej dokonać organ prowadzący szkołę, • o zamiarze likwidacji przedszkola należy poinformować rodziców dzieci zapisanych do placówki, właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia przedszkola – co najmniej na sześć miesięcy przed terminem likwidacji, • przedszkole prowadzone przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać zlikwidowane po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty, • przedszkole publiczne prowadzone przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną może zostać zlikwidowane za zgodą organu, który udzielił zezwolenia na jego założenie. Niedopuszczalne prawnie jest również przekształcenie niepublicznego przedszkola w przedszkole publiczne. I w tym przypadku konieczne jest uruchomienie procedury likwidacyjnej, a następnie założenie nowej placówki, co wymaga spełnienia wymogów ustawowych. Podsumowanie Podczas gdy przekształcanie przedszkola publicznego nastręcza wiele trudności, zmiana profilu przedszkola prywatnego (nadanie mu określonego charakteru edukacyjnego czy światopoglądowego) jest jak najbardziej możliwa i warta przeprowadzenia. Należy jednak pamiętać, że zmiana statutu – wymagana w przypadku zmiany profilu placówki – podlega weryfikacji przez organy kontrolne. Profilowanie przedszkola musi się zatem odbywać przy zachowaniu norm powszechnie obowiązującego prawa.