OPUBLIKOWANO: 6 GRUDNIA 2016
Różne formy zatrudnienia – ujęcie prawne i podatkowe
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.),
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.),
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666).
Poradnia psychologiczno-pedagogiczna przy zatrudnianiu pracowników może rozważyć różne formy zatrudnienia, które będą najkorzystniejsze dla obu stron umowy. Zależą one od tego, jaki rodzaj i charakter ma mieć praca wykonywana przez potencjalnego zatrudnionego. W zależności od rodzaju wybranej formy zatrudnienia różne będą także prawa i obowiązki stron umowy oraz różne skutki podatkowe.
Umowa o pracę
Najczęstszą i najbardziej powszechną formą zatrudnienia osób jest umowa o pracę, którą regulują przepisy Kodeksu pracy. Umowa o pracę jest jedyną umową, która zawierana jest na podstawie przepisów prawa pracy i która powoduje nawiązanie stosunku pracy rozumianego jako:
- zobowiązanie się pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę oraz
- zobowiązanie się pracodawcy do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Stosunek pracy zatem to relacja tworząca podległość służbową pracownika i pracodawcy. Natomiast inne formy zatrudnienia nie są regulowane przez prawo pracy i w związku z tym nie tworzą zależności służbowej. Ponadto do innych forma zatrudnienia niż umowa o pracę nie stosuje się przepisów dotyczących np. urlopów, wypowiedzenia, czasu pracy itp.
Jak stanowi przepis art. 25 § 1 Kodeksu pracy, umowa o pracę może być zawarta na okres próbny, na czas nieokreślony albo na czas określony. Umowa na okres próbny maksymalnie może zostać zawarta na trzy miesiące. Jej rolą jest sprawdzenie kwalifikacji pracownika oraz możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy. Z tym samym pracownikiem umowa na okres próbny może być zawarta tylko raz, przepisy Kodeksu pracy wskazują jednak na dwa wyjątkowe przypadki, kiedy możliwe jest zawarcie z tym samym pracownikiem umowy na okres próbny, tj.:
- jeżeli pracownik ma być zatrudniony w celu wykonywania innego rodzaju pracy,
- po upływie co najmniej trzech lat od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy o pracę, jeżeli pracownik ma być zatrudniony w celu wykonywania tego samego rodzaju pracy.
W przypadku umowy na czas określony łączny okres zatrudnienia między tym samym pracownikiem i tym samym pracodawcą nie może przekroczyć 33 miesięcy. Dotyczy to także przypadków, kiedy pracodawca zawiera kilka umów na czas określony z pracownikiem (okres 33 miesięcy sumuje się). Maksymalnie pracodawca może zawrzeć trzy umowy na czas określony z tym samym pracownikiem. Uważa się, że pracownik, odpowiednio od dnia następującego po upływie okresu 33 miesięcy lub od dnia zawarcia czwartej umowy o pracę na czas określony, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Pracodawca ma prawo jednakże zawrzeć umowę na czas określony na okres dłuższy niż ww. lub zawrzeć większą liczbę takich umów wyłącznie, gdy ich zawarcie w danym przypadku służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania i jest niezbędne w tym zakresie w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy, tj. w praktyce:
- zatrudnia pracownika w celu zastępstwa innego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
- praca ma charakter dorywczy lub sezonowy,
- pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie.
W ww. przypadkach pracodawca powinien zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy, w formie pisemnej lub elektronicznej, o zawarciu takiej umowy o pracę na czas określony wraz ze wskazaniem przyczyn zawarcia takiej umowy, w terminie pięciu dni roboczych od dnia jej zawarcia.
W wyniku zawarcia umowy o pracę dochodzi do nawiązania stosunku pracy w dniu, w którym w umowie o pracę wskazano jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli terminu tego nie określono – w dniu zawarcia umowy.
