OPUBLIKOWANO: 18 MAJA 2016

ZAKTUALIZOWANO: 11 MAJA 2017

Niepełnosprawność w polskim prawie

Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty

Podstawa prawna:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.),
• Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Osób Niepełnosprawnych (M.P. z 1997 r. Nr 50 poz. 475),
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 ze zm.),
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 887 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1379 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16. roku życia (Dz.U. z 2002 r. Nr 17 poz. 162 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 93),
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1110 ze zm.).

Prawa osób niepełnosprawnych zostały zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jej art. 68 władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Nie jest to jednak jedyny przepis Konstytucji, który gwarantuje prawa osobom niepełnosprawnym. W art. 32 zagwarantowana bowiem została zasada równości – zgodnie z tą regulacją nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny – w tym również z uwagi na niepełnosprawność. Zgodnie z kolei z art. 69 Konstytucji RP osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Ustawą, do której odwołuje się ta regulacja, jest Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Oprócz samej Konstytucji istnieją oczywiście inne akty gwarantujące prawa osób niepełnosprawnych. W dniu 1 sierpnia 1997 r. Sejm uchwalił Kartę Osób Niepełnosprawnych, zawierającą katalog dziesięciu praw, które zdaniem Sejmu powinny zostać respektowane w pierwszej kolejności. Zgodnie z § 1 Karty Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje, że osoby niepełnosprawne, czyli osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz odgrywanie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi, mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji. Katalog, o którym wyżej mowa, obejmuje prawo do:

• dostępu do dóbr i usług umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym,
• dostępu do leczenia i opieki medycznej, wczesnej diagnostyki, rehabilitacji i edukacji leczniczej, a także do świadczeń zdrowotnych uwzględniających rodzaj i stopień niepełnosprawności, w tym do zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, sprzęt rehabilitacyjny,
• dostępu do wszechstronnej rehabilitacji mającej na celu adaptację społeczną,
• nauki w szkołach wspólnie ze swymi pełnosprawnymi rówieśnikami, jak również do korzystania ze szkolnictwa specjalnego lub edukacji indywidualnej,